Để hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, hiện nay các địa phương triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó đặc biệt quan tâm đến nét đặc sắc văn hóa của địa phương, như các bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số, ẩm thực đặc sắc vùng miền… để tạo nét riêng trong phát triển du lịch.

Khách tây thích thú trải nghiệm trang phục dân tộc Tày. Ảnh: Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Biến bản sắc văn hóa bản địa thành lợi thế

Theo các chuyên gia, sức hấp dẫn của du lịch không nằm ở những công trình hiện đại mà chính ở những nét nguyên bản của đời sống đồng bào bản địa. Thậm chí ẩm thực cũng là một điểm cộng rất lớn, để du khách không những đến một lần là nhớ mãi, mà còn là nét riêng thu hút họ quay trở lại nhiều lần.

Số liệu từ Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Thanh Hóa cho thấy, hiện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi Thanh Hóa có diện tích hơn 8.700 km², chiếm khoảng ba phần tư diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Toàn vùng có 78 xã với 1.444 thôn, là nơi sinh sống của gần 1,1 triệu người thuộc bảy dân tộc chủ yếu gồm Kinh, Mường, Thái, Thổ, Dao, Mông và Khơ Mú; trong đó có hơn 700.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số.

Với tiềm năng lớn về cảnh quan thiên nhiên cùng kho tàng văn hóa đặc sắc của các dân tộc, việc bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững cho vùng miền núi Thanh Hóa trong những năm tới.

Những làn điệu dân ca, trang phục, điệu múa truyền thống… là thỏi nam châm hút khách du lịch. Ảnh: Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Tương tự, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, nhiều cộng đồng dân tộc thiểu số ở phía tây tỉnh Quảng Ngãi đang biến bản sắc văn hóa bản địa thành lợi thế để phát triển du lịch và thu hút du khách.

Phó Chủ tịch UBND xã Măng Đen Nguyễn Nhật Trường cho biết, thôn Kon Chênh có nhiều tiềm năng phát triển du lịch nhờ vẫn lưu giữ được những giá trị văn hóa đặc sắc của người Mơ Nâm. Việc người dân chủ động đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động du lịch đang góp phần tạo sinh kế và quảng bá hình ảnh địa phương.

Đến nay, nhiều hộ dân ở thôn Kon Chênh đã đầu tư xây dựng homestay để phục vụ du khách. Bình quân mỗi năm, thôn đón hơn 4.000 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm.

Đáng chú ý, du lịch Quảng Ngãi cũng đang ghi dấu ấn với làng du lịch cộng đồng Đăk Răng, xã Dục Nông đang từng bước tạo dấu ấn riêng nhờ phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Gié Triêng. Điểm nhấn của ngôi làng là không gian trưng bày hơn 20 loại nhạc cụ dân tộc độc đáo.

Không chỉ có âm nhạc truyền thống, ẩm thực bản địa cũng là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn của làng Đăk Răng. Với nhiều du khách, hành trình khám phá vùng đất mới sẽ chưa trọn vẹn nếu chưa được thưởng thức những món ăn mang hương vị đặc trưng của địa phương.

Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Quảng Ngãi, từ những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, người dân ở các thôn, làng khu vực phía tây tỉnh Quảng Ngãi đang từng bước biến bản sắc truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Không chỉ tạo thêm sinh kế, cách làm này còn góp phần bảo tồn, lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào dân tộc thiểu số trong quá trình phát triển du lịch bền vững.

Đồng bào Ba Na lưu giữ nhiều nét đẹp văn hóa đặc sắc. Ảnh: Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Nhiều mô hình du lịch cộng đồng đặc sắc

Ngoài nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên đa dạng, Lâm Đồng còn là vùng đất hội tụ của 49 dân tộc anh em cùng sinh sống, tạo nên kho tàng di sản văn hóa phong phú và giàu bản sắc.

Cùng với hệ thống di sản vật thể và phi vật thể, đời sống văn hóa cộng đồng tiếp tục được bảo tồn thông qua 97 lễ hội truyền thống được duy trì và phục dựng.

Nhiều lễ hội tiêu biểu như: Katê của đồng bào Chăm, Lễ mừng lúa mới của người K’Ho, Lễ Tăm Blang M’Prang của dân tộc M’nông, Lễ cúng Thần rừng của người Mạ hay Lễ hội Lồng tồng của đồng bào Tày, Nùng không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Từ nguồn lực của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa đã được hình thành.

Các điểm du lịch cộng đồng tại thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), thôn K’Long (xã Hiệp Thạnh), làng văn hóa dân tộc Dao (xã Đắk Wil), làng văn hóa dân tộc Mông (xã Tà Đùng) hay mô hình du lịch cộng đồng văn hóa Chăm (xã Bắc Bình) đang từng bước khẳng định sức hút đối với du khách…

Thực tế cho thấy, các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa bản địa ngày càng đóng góp tích cực vào tăng trưởng của ngành du lịch địa phương. Giai đoạn 2020 - 2025, toàn tỉnh Lâm Đồng đón hơn 84,5 triệu lượt khách, trong đó có khoảng 3,54 triệu lượt khách quốc tế; tổng doanh thu du lịch đạt trên 190.900 tỷ đồng. Riêng năm 2025, tỉnh đón trên 20,7 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt khoảng 56.800 tỷ đồng.

Theo ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ di sản mà còn là giải pháp phát triển kinh tế hiệu quả. Tỉnh tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng dựa trên thế mạnh của từng cộng đồng dân tộc; đồng thời tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia vào các hoạt động du lịch nhằm nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Quan điểm xuyên suốt của địa phương là bảo tồn để phát triển và phát triển để tiếp tục bảo tồn.

Từ tiếng cồng chiêng vang vọng giữa đại ngàn, những lễ hội truyền thống giàu bản sắc đến các mô hình du lịch cộng đồng đang từng bước phát triển, kho tàng văn hóa của các dân tộc… trên cả nước, đã không chỉ được gìn giữ mà còn được "đánh thức" để trở thành nguồn lực phát triển.

Khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo, di sản không chỉ được bảo tồn cho thế hệ sau mà còn góp phần nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xây dựng điểm đến đậm đà bản sắc dân tộc.