Đáng chú ý, trong giai đoạn I của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nói chung đã đạt nhiều kết quả rất ấn tượng. Các Chương trình mục tiêu quốc gia tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm thay đổi diện mạo nông thôn.

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nói chung đã đạt nhiều kết quả rất ấn tượng. Ảnh minh họa: Quý Đức

Tạo thuận lợi cho địa phương trong việc lồng ghép nguồn lực

Cụ thể, trong 9 nhóm mục tiêu của Chương trình giai đoạn I, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm bình quân 3,4%/năm, cao hơn tỷ lệ giảm nghèo chung của cả nước; thu nhập bình quân người dân tộc thiểu số đạt 43,4 triệu đồng, tăng 3,1 lần so với năm 2020; đã xóa 42.567 căn nhà tạm, nhà dột nát với tổng kinh phí 1.702,68 tỷ đồng, vượt kế hoạch tới 230%; đã có 6 nhóm cơ bản đạt hoặc vượt kế hoạch.

Theo Bộ Dân tộc và Tôn giáo, với lộ trình phân công rõ người - rõ việc - rõ trách nhiệm, cùng sự khơi thông của nguồn vốn tín dụng chính sách, các địa phương trên cả nước tập trung phát triển hạ tầng nông thôn tiệm cận hiện đại, bản sắc văn hóa được gìn giữ, và quan trọng nhất, chương trình mục tiêu quốc gia giúp người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số thực sự trở thành chủ thể, thụ hưởng thành quả ấm no, hạnh phúc trên chính mảnh đất quê hương.

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng với Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện Tờ trình báo cáo Thường trực Chính phủ và Tờ trình của Chính phủ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các Chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình tổng thể giai đoạn 2026-2035.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, một trong những điểm nổi bật của Chương trình giai đoạn 2026-2035 là tích hợp đa mục tiêu trong một chương trình thống nhất. Thay vì triển khai riêng rẽ như trước đây, Chương trình tích hợp các mục tiêu xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong cùng một khuôn khổ.

Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả điều phối, tạo thuận lợi cho địa phương trong việc lồng ghép nguồn lực, đồng thời hạn chế sự chồng chéo về chính sách, địa bàn và đối tượng thụ hưởng.

Việc hợp nhất này nhằm khắc phục triệt để tình trạng phân tán, chồng chéo nguồn lực, giảm bớt đầu mối quản lý và đơn giản hóa quy trình, thủ tục hành chính, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước trong giai đoạn tới. Cơ sở chính trị và pháp lý của việc thống nhất các chương trình xuất phát từ chủ trương của Bộ Chính trị tại Văn bản số 3672-CV/VPTW ngày 12/7/2026 và sự chỉ đạo của Đảng ủy Chính phủ.

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành và địa phương xây dựng khung chính sách đổi mới cơ chế quản lý, trình Quốc hội xem xét quyết nghị tại kỳ họp trong tháng 8 năm 2026 thuộc Quốc hội khóa XVI, hướng tới triển khai đồng bộ cơ chế mới từ năm 2027.

Trên cơ sở tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia đã được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư riêng lẻ gồm phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, Bộ Tài chính đề xuất tên gọi chung là Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển cộng đồng và dân tộc, miền núi giai đoạn 2026-2035.

Phấn đấu miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển KT-XH vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030, Chương trình mục tiêu quốc gia cũng phấn đấu tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1% - 1,5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%.

Cùng với đó, phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.

Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó, có khoảng 10% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Tổng ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng. 

Cấu trúc nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể được sắp xếp lại thành 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Các nhóm nhiệm vụ này bao gồm đầu tư hạ tầng thiết yếu; hỗ trợ phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế và giảm nghèo; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; phát triển và bảo tồn văn hóa; chính sách dân tộc, miền núi; cùng công tác quản lý, giám sát.

Việc phân định rõ ràng các nhóm nhiệm vụ giúp loại bỏ những nội dung trùng lặp về đầu tư hạ tầng, đào tạo, tuyên truyền, hội thảo, đồng thời chuyển các nhiệm vụ mang tính quản lý nhà nước thường xuyên về chi hoạt động bộ máy định kỳ của các bộ, ngành.