Từ một dấu hiệu hàng giả vi phạm trên môi trường số, lực lượng chức năng phải lần theo người kinh doanh, kho hàng, điểm tập kết, giao nhận, xác minh nguồn gốc và mở rộng kiểm tra tới những mắt xích liên quan.

Dấu hiệu vi phạm trên mạng đến địa chỉ thật

Nếu ở thị trường truyền thống, một cửa hàng hay điểm kinh doanh thường là nơi đầu tiên lực lượng chức năng có thể tiếp cận, thì trên môi trường số, điểm xuất phát đôi khi chỉ là một tài khoản, gian hàng trực tuyến, website hay phiên livestream.

Đằng sau những thông tin hiển thị trên màn hình có thể là cả quá trình tập kết, lưu giữ, vận chuyển và phân phối hàng hóa ở những địa điểm khác nhau. Bởi vậy, phát hiện dấu hiệu vi phạm trên mạng mới chỉ là bước đầu của quá trình kiểm tra, xác minh.

Trao đổi với Báo Thanh tra, ông Kiều Đình Cảnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, Sở Công Thương Hà Nội, cho biết qua kiểm tra, kiểm soát thị trường gần đây, các hành vi vi phạm vẫn tập trung ở kinh doanh hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, hàng giả, hàng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm an toàn thực phẩm và những vi phạm phát sinh trong hoạt động thương mại điện tử.

Ông Kiều Đình Cảnh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội. Ảnh: Hoàng Hưng

Đáng chú ý, phương thức đưa hàng hóa ra thị trường ngày càng đa dạng. Hàng hóa vi phạm không chỉ xuất hiện tại các cơ sở kinh doanh truyền thống mà còn được lưu giữ tại kho, điểm tập kết rồi đưa vào lưu thông qua nhiều kênh, trong đó có các nền tảng trực tuyến.

Với hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và hàng vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, vi phạm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng tiêu dùng như thực phẩm, hàng gia dụng, thời trang, mỹ phẩm, thiết bị điện tử; trong đó có thực phẩm chế biến, đông lạnh, bánh kẹo, đồ uống và hàng phục vụ Tết Trung thu.

Một dạng vi phạm phổ biến là cơ sở kinh doanh không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp pháp hoặc hàng hóa không đáp ứng quy định về nhãn mác, điều kiện lưu thông. Một số hàng hóa còn được chia thành các lô nhỏ, lưu giữ tại những điểm riêng lẻ trước khi đưa ra thị trường, khiến việc truy xuất nguồn gốc, xác định chủ thể và kiểm soát chất lượng gặp khó khăn.

Trong khi đó, trên thương mại điện tử, người kinh doanh có thể sử dụng sàn trực tuyến, website, mạng xã hội, livestream để quảng cáo, chào bán hàng nhưng thông tin về địa điểm kinh doanh, kho chứa và chủ thể thực tế không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Phương thức vi phạm vì thế có sự đan xen giữa thị trường truyền thống và môi trường số, thậm chí xuất hiện những vụ việc có dấu hiệu liên kết qua nhiều khâu từ sản xuất, tập kết, vận chuyển, phân phối đến bán lẻ.

"Chính sự tách rời giữa nơi chào bán và nơi chứa hàng khiến một cuộc kiểm tra trên môi trường số nhiều khi phải bắt đầu bằng việc trả lời những câu hỏi rất thực tế: Ai đang bán, hàng nằm ở đâu, được đưa đến người mua bằng cách nào và nguồn hàng bắt đầu từ đâu", ông Cảnh nói.

Ở cấp trực tiếp kiểm tra thị trường, những khó khăn của việc chống hàng giả trên môi trường số hiện rõ trong từng vụ việc.

Theo ông Chu Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 15, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, khác với một điểm bán truyền thống có địa chỉ cụ thể, thông tin xuất hiện trên mạng và hoạt động kinh doanh thực tế phía sau nhiều khi không trùng khớp.

Người bán có thể sử dụng nhiều tài khoản, thay đổi số điện thoại, địa điểm giao nhận hoặc chuyển từ nền tảng này sang nền tảng khác. Nội dung rao bán, livestream và những thông tin liên quan cũng có thể được chỉnh sửa, gỡ bỏ trong thời gian ngắn, trong khi hàng hóa lại được cất giữ ở một địa điểm khác.

Vì vậy, phát hiện một tài khoản hay gian hàng có dấu hiệu vi phạm mới chỉ là bước đầu. Từ dấu vết trên môi trường số, cán bộ quản lý thị trường phải tiếp tục rà soát, đối chiếu thông tin để xác định người kinh doanh thực tế, địa điểm giao nhận, kho chứa, nguồn hàng cũng như mối liên hệ giữa tài khoản trực tuyến và chủ thể đứng phía sau.

"Có những trường hợp trên mạng chỉ nhìn thấy một tài khoản hoặc một số điện thoại, nhưng để xác định người kinh doanh thực tế, hàng đang nằm ở đâu, nguồn hàng từ đâu thì phải qua nhiều bước xác minh. Vì vậy, ngoài kiểm tra hàng hóa tại hiện trường, chúng tôi phải chú ý ngay từ khâu phát hiện, lưu giữ thông tin trên môi trường số và phối hợp với các lực lượng liên quan để lần theo địa điểm tập kết, giao nhận", ông Hiệp chia sẻ.

Không chỉ hoạt động trên mạng trở nên khó nhận diện hơn, cách thức lưu giữ, phân phối hàng hóa ngoài thực tế cũng thay đổi.

Theo ông Hiệp, qua kiểm tra cho thấy người kinh doanh hàng vi phạm có xu hướng hạn chế tập trung, bày bán công khai số lượng lớn sản phẩm tại cửa hàng. Có trường hợp điểm bán chỉ trưng bày một lượng nhỏ hàng hóa, trong khi phần còn lại được cất giữ tại kho riêng hoặc phân tán ở nhiều địa điểm. Khi phát sinh giao dịch, hàng mới được đưa ra để giao cho người mua.

"Một dấu hiệu xuất hiện trên màn hình chỉ là điểm khởi đầu. Muốn xử lý được vụ việc, lực lượng chức năng phải lần từ dấu vết trên môi trường số về địa chỉ thật, người thật và hàng hóa thực tế", ông Hiệp nói.

Từ kiểm tra thị trường đến xử lý hình sự

Việc lần theo hàng giả không kết thúc khi lực lượng chức năng tìm thấy kho hàng hay xác định được người kinh doanh. Với những vụ việc có dấu hiệu tội phạm, quá trình xử lý tiếp tục được mở rộng, hồ sơ và tang vật được chuyển cơ quan công an để điều tra, xử lý theo thẩm quyền.

Theo ông Chu Ngọc Hiệp, thực tế kiểm tra từ đầu năm 2026 cho thấy một số vụ buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu được phát hiện với số lượng, trị giá lớn. Đáng chú ý, có những vụ sau khi lực lượng quản lý thị trường chuyển hồ sơ đã được cơ quan công an khởi tố vụ án hình sự.

Ông Chu Ngọc Hiệp, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 15, Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội. Ảnh: Hoàng Hưng

Điển hình, ngày 12/1/2026, Đội Quản lý thị trường số 15 phối hợp Công an phường Hoàng Mai khám một kho hàng tại ngõ 2 Tây Trà, phát hiện 2.260 đôi giày thể thao giả mạo nhãn hiệu Nike và Adidas, tổng trị giá 886,85 triệu đồng.

Từ kết quả kiểm tra và tài liệu thu thập, lực lượng chức năng xác định hành vi của ông Vũ Văn P. có dấu hiệu tội phạm xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với nhãn hiệu đang được bảo hộ tại Việt Nam, sau đó chuyển hồ sơ cùng tang vật liên quan sang cơ quan công an. Đến ngày 7/5/2026, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Hai ngày sau, Đội Quản lý thị trường số 15 tiếp tục phối hợp Công an phường Định Công kiểm tra hộ kinh doanh LISSASHOP tại đường Kim Giang, phát hiện 1.100 áo và mũ len giả mạo nhãn hiệu MLB, tổng trị giá theo giá niêm yết 305,5 triệu đồng.

Xác định hành vi buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu có dấu hiệu tội phạm, ngày 20/1/2026, Đội Quản lý thị trường số 15 chuyển hồ sơ cùng tang vật liên quan đến Công an phường Định Công. Đến ngày 28/5/2026, Công an phường Định Công đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự.

Một vụ việc khác liên quan đến địa điểm kinh doanh do ông Trần Mạnh H. làm chủ. Qua kiểm tra tại phường Tương Mai, lực lượng chức năng phát hiện 1.439 sản phẩm quần, áo giả mạo các nhãn hiệu Adidas, Nike và Lacoste đang được bảo hộ tại Việt Nam, tổng trị giá 361,1 triệu đồng.

Nhận thấy vụ việc có dấu hiệu tội phạm, ngày 28/5/2026, Đội Quản lý thị trường số 15 đã chuyển toàn bộ hồ sơ và tang vật đến Công an phường Yên Sở để tiếp tục xử lý theo quy định.

Chỉ riêng ba vụ việc trên, lực lượng chức năng đã phát hiện 4.799 sản phẩm giả mạo nhãn hiệu, tổng trị giá hơn 1,55 tỉ đồng. Hai vụ đã được khởi tố vụ án hình sự, vụ còn lại đã được chuyển cơ quan công an do có dấu hiệu tội phạm.

Những con số này cho thấy cuộc chiến chống hàng giả không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm bị phát hiện hay thu giữ. Quan trọng hơn là lần đúng chủ thể, làm rõ nguồn hàng, xác định tính chất và mức độ vi phạm để xử lý đến cùng; với những vụ việc vượt ngưỡng xử lý hành chính và có dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển sang cơ quan điều tra theo thẩm quyền.

Ở một góc nhìn rộng hơn, khi hoạt động kinh doanh ngày càng đan xen giữa cửa hàng truyền thống và không gian số, việc kiểm soát thị trường cũng không thể bó hẹp trong một điểm bán hay một cuộc kiểm tra. Từ tài khoản, gian hàng trực tuyến đến kho chứa, điểm tập kết, giao nhận và chủ thể kinh doanh là một chuỗi cần được kết nối để lần ra dòng hàng thực tế. Phát hiện vi phạm vì thế chỉ là điểm bắt đầu; yêu cầu đặt ra là làm rõ hàng hóa từ đâu đến, ai tổ chức kinh doanh và trách nhiệm pháp lý dừng ở đâu.

Nhưng ngay cả khi phương thức kiểm tra ngày càng được điều chỉnh theo những dấu vết mới, không một lực lượng chức năng nào có thể hiện diện trong mọi giao dịch đang diễn ra từng ngày trên thị trường, đặc biệt trên không gian mạng.

Khoảng trống ấy cho thấy cuộc chiến chống hàng giả cần nhiều hơn hoạt động kiểm tra của cơ quan quản lý. Người tiêu dùng, doanh nghiệp và chủ thể quyền - những người trực tiếp nhìn thấy sản phẩm, gian hàng, quảng cáo và giao dịch - cũng có thể cung cấp những đầu mối ban đầu để cơ quan chức năng thẩm tra, xác minh.

Nếu lực lượng chức năng giữ vai trò phát hiện, kiểm tra và xử lý, thì để tạo thành một “lưới” kiểm soát rộng hơn, thị trường còn cần thêm những “mắt xích” từ chính người tiêu dùng. Khi mỗi phản ánh có căn cứ có thể trở thành điểm khởi đầu của một cuộc xác minh, người mua không còn chỉ là đối tượng cần được bảo vệ, mà còn có thể góp phần phát hiện và ngăn hàng giả tiếp tục lưu thông.

Cuộc chiến hàng giả trên "chợ mạng" - Kỳ 3: Thu hẹp "đất sống" của hàng giả từ chính người mua