Phía sau gian hàng online là những kho hàng thật

Trao đổi với Báo Thanh tra, bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả thành phố Hà Nội (Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội), cho biết thị trường hàng hóa trên địa bàn 8 tháng đầu năm nhìn chung ổn định, nguồn cung đáp ứng nhu cầu sản xuất, tiêu dùng.

Tuy nhiên, tình trạng kinh doanh hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn diễn ra, đáng chú ý trên thương mại điện tử và các nền tảng số.

Bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả thành phố Hà Nội (Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội). Ảnh: Hoàng Hưng

Theo bà Oanh, nhóm hàng có nguy cơ vi phạm tập trung ở những sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và hàng tiêu dùng có nhu cầu lớn như thực phẩm, sữa, thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, phụ tùng ô tô, thời trang, túi xách, giày dép, đồng hồ, thiết bị điện tử.

Trước những diễn biến này, các lực lượng thuộc Ban Chỉ đạo 389 thành phố Hà Nội tập trung nắm tình hình theo từng lĩnh vực, địa bàn; kiểm soát các khu vực trọng điểm, điểm tập kết, trung chuyển hàng hóa lớn và điểm giao nhận, chuyển phát hàng hóa.

Hoạt động kiểm tra cũng tập trung vào hàng tiêu dùng thiết yếu, sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, hàng cấm, hàng nhập lậu, hàng giả; trong đó chú ý các nhóm mỹ phẩm, dược phẩm, thực phẩm chức năng.

Đặc biệt, khi hoạt động kinh doanh ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, thương mại điện tử tiếp tục là một trong những lĩnh vực được tập trung kiểm soát. Cùng với đó, các lực lượng kiểm tra an toàn thực phẩm, nhất là trong dịp Tết Trung thu; thực hiện kiểm tra, giám sát, hậu kiểm để phát hiện, xử lý các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

"Hàng hóa được kinh doanh bằng phương thức nào thì công tác quản lý, kiểm soát cũng phải theo sát phương thức đó. Mục tiêu là phát hiện vi phạm từ sớm, ngăn hàng giả, hàng lậu, hàng không rõ nguồn gốc, vi phạm sở hữu trí tuệ đi sâu vào thị trường, bảo vệ người tiêu dùng và các doanh nghiệp làm ăn chân chính", bà Oanh nhấn mạnh.

Từ yêu cầu kiểm soát cả thị trường truyền thống lẫn môi trường số, thực tế kiểm tra của lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội cho thấy một thách thức khác: Nơi chào bán hàng và nơi hàng hóa thực sự được tập kết, lưu giữ ngày càng có thể tách rời nhau. Điều này khiến việc phát hiện vi phạm không còn đơn thuần là kiểm tra một cửa hàng hay một điểm bán cụ thể.

Theo ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội, hàng hóa vi phạm không chỉ lưu thông tại các cơ sở kinh doanh truyền thống mà còn được tập kết tại kho, điểm chứa hàng rồi chào bán qua sàn thương mại điện tử, website, mạng xã hội và livestream.

Trong khi đó, thông tin về địa điểm kinh doanh, kho hàng và chủ thể thực tế có thể không rõ ràng hoặc thường xuyên thay đổi. Một số hàng hóa được chia thành những lô nhỏ, lưu giữ tại các điểm riêng lẻ trước khi đưa ra thị trường, gây khó khăn cho việc xác định chủ thể kinh doanh, truy xuất nguồn gốc và thu thập chứng cứ.

Phương thức vi phạm vì thế có sự đan xen giữa thị trường truyền thống và môi trường số. Có những vụ việc xuất hiện dấu hiệu liên kết qua nhiều khâu, từ sản xuất, tập kết, vận chuyển, phân phối đến bán lẻ.

Nói cách khác, gian hàng người tiêu dùng nhìn thấy trên màn hình và kho hàng thực tế phía sau có thể là hai địa chỉ hoàn toàn khác nhau. Một tài khoản mạng xã hội hay gian hàng trực tuyến có thể là "mặt tiền" tiếp cận khách hàng, trong khi hàng hóa được cất giữ tại kho hoặc điểm tập kết khác.

Theo ông Hùng, sự thay đổi này buộc lực lượng quản lý thị trường phải thay đổi cách tiếp cận. Việc kiểm tra không thể chỉ tập trung vào cửa hàng, điểm bán mà phải kết hợp giám sát hoạt động kinh doanh trên môi trường số với xác minh chủ thể, kho chứa, điểm tập kết và lần theo nguồn hàng thực tế.

"Từ dấu hiệu phát hiện trên mạng, lực lượng chức năng phải lần ra hàng hóa đang ở đâu, ai kinh doanh phía sau, nguồn gốc và được đưa tới người mua qua những mắt xích nào. Với những vụ việc có dấu hiệu liên kết thành chuỗi, phạm vi xác minh cũng phải mở rộng từ một điểm bán sang các khâu tập kết, vận chuyển và phân phối liên quan", ông Hùng cho biết.

Chặn dòng hàng vi phạm từ những kho phía sau "chợ mạng"

Những thay đổi trong phương thức kiểm tra này không chỉ nằm ở yêu cầu quản lý. Qua kiểm tra các kho, điểm kinh doanh thời gian gần đây, lực lượng chức năng Hà Nội đã phát hiện lượng lớn hàng hóa không rõ nguồn gốc, hàng giả và hàng có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, trong đó có những lô hàng được chủ cơ sở khai nhận chủ yếu bán trên mạng.

Theo ông Dương Mạnh Hùng, ngày 20/8, Đội Quản lý thị trường số 17 kiểm tra một cơ sở kinh doanh tại xã Sóc Sơn, phát hiện hơn 144.000 sản phẩm gồm mỹ phẩm, thực phẩm bổ sung và hàng tiêu dùng do Trung Quốc sản xuất nhưng chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ liên quan.

Ông Dương Mạnh Hùng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội. Ảnh: Hoàng Hưng

Riêng số hàng này gồm 117.484 sản phẩm mỹ phẩm trị giá niêm yết hơn 1,644 tỉ đồng, 13.650 sản phẩm thực phẩm bổ sung trị giá 779,5 triệu đồng và 12.720 sản phẩm hàng tiêu dùng trị giá 117,4 triệu đồng.

Đáng chú ý, lực lượng chức năng còn phát hiện 785 sản phẩm có dấu hiệu giả mạo các nhãn hiệu Philips, Banobagi, Vichy đang được bảo hộ tại Việt Nam, gồm 480 sản phẩm mỹ phẩm mang nhãn Vichy, 200 hộp mặt nạ Banobagi và 105 loa mang nhãn Philips. Do số hàng này mới được xác định có dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu, Đoàn kiểm tra đã thu thập tài liệu, gửi đại diện chủ sở hữu các nhãn hiệu tại Việt Nam để xác định hàng thật, hàng giả, làm căn cứ xử lý.

Trước đó, một vụ việc tại phường Phú Lương cho thấy lượng hàng giả mạo nhãn hiệu được phát hiện tại một điểm kinh doanh có thể lên tới hàng chục nghìn sản phẩm. Cụ thể, ngày 17/6, Đội Quản lý thị trường số 11 phối hợp Công an phường Phú Lương kiểm tra điểm kinh doanh mỹ phẩm tại khu đất dịch vụ Văn Nội do ông Đỗ Hữu Tùng làm chủ, tạm giữ 57.000 miếng mặt nạ mang nhãn hiệu Banobagi, thể hiện xuất xứ “Made in Korea”. Chủ cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Đội Quản lý thị trường số 11 đã đề nghị đơn vị đại diện bảo hộ nhãn hiệu tại Việt Nam xác minh, và được xác nhận toàn bộ 57.000 miếng mặt nạ trên không phải sản phẩm do hãng Banobagi sản xuất, không được phép phân phối tại Việt Nam và là hàng hóa giả mạo nhãn hiệu đã được bảo hộ.

Không chỉ mỹ phẩm, dấu hiệu vi phạm còn xuất hiện ở nhóm thiết bị điện tử. Trong tháng 6, Đội Quản lý thị trường số 16 phối hợp Công an phường Việt Hưng kiểm tra một địa điểm kinh doanh của Công ty TNHH Thương mại BAIYAN trên phố Đức Giang, phát hiện 17.600 hộp thiết bị định vị các loại mang dấu hiệu nhãn hiệu Apple nhưng cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Tổng trị giá hàng hóa theo giá niêm yết là 880 triệu đồng.

Đáng chú ý, qua kiểm tra một số vụ việc, chủ hàng khai nhận phần lớn sản phẩm được tiêu thụ qua mạng, thông qua các nền tảng trực tuyến. Điều này cho thấy phía sau hoạt động chào bán trên không gian số vẫn là những kho chứa, điểm tập kết hàng hóa thực tế. Thay vì phải duy trì một cửa hàng với lượng lớn sản phẩm bày bán công khai, người kinh doanh có thể sử dụng mạng xã hội, website hoặc các kênh trực tuyến để tiếp cận khách hàng, còn hàng hóa được lưu giữ tại một địa điểm khác và đưa đi khi phát sinh giao dịch.

Theo ông Dương Mạnh Hùng, đặc điểm của kinh doanh trực tuyến khiến việc kiểm tra không thể dừng ở sản phẩm được rao bán trên mạng. Từ dấu hiệu ban đầu, lực lượng chức năng phải tiếp tục xác minh người kinh doanh, kho chứa, điểm tập kết, nguồn gốc hàng hóa và cách thức phân phối đến người mua. Đây là điểm giao giữa "thị trường ảo" và dòng hàng thật: Hoạt động quảng cáo, chốt đơn có thể diễn ra trên không gian số, nhưng hàng hóa vẫn phải được tập kết, vận chuyển và giao nhận ngoài thực tế.

"Lần ra những mắt xích vi phạm phía sau gian hàng trực tuyến vì thế đang trở thành một phần quan trọng của cuộc chiến chống hàng giả trên mạng", Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Hà Nội nhấn mạnh.

Cuộc chiến hàng giả trên "chợ mạng" - Kỳ 2: Hàng giả đổi cách bán, "cuộc chiến" đổi cách đánh