Lãi suất ngân hàng có nhiều biến động trong thời gian gần đây. Ảnh: Đức Thanh

Một trong những tín hiệu đáng chú ý của thị trường tiền tệ năm 2026 là khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn ngày càng nới rộng. Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), đến ngày 17/8, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt 20,294 triệu tỷ đồng, tăng 9,14% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn chỉ tăng 7,29%, lên 18,950 triệu tỷ đồng.

Diễn biến này phản ánh lượng vốn đưa ra nền kinh tế đang tăng nhanh hơn tốc độ thu hút tiền gửi. Khi nhu cầu vay vốn tiếp tục mở rộng, các ngân hàng sẽ chịu áp lực lớn hơn trong việc bảo đảm nguồn vốn ổn định với chi phí hợp lý.

Sức ép huy động vốn ngày càng rõ nét

Năm 2026, tín dụng vẫn giữ vai trò là kênh cung ứng vốn chủ lực cho nền kinh tế. NHNN cho biết khoảng 77% dư nợ hiện được dành cho lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên.

Tuy nhiên, bài toán không chỉ là quy mô nguồn vốn mà còn nằm ở cơ cấu kỳ hạn. Tín dụng ngắn hạn chiếm 50,84% tổng dư nợ, trong khi tín dụng trung và dài hạn chiếm 49,16%. Trong khi đó, nguồn vốn huy động của hệ thống vẫn chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn, buộc nhiều ngân hàng phải tăng cường huy động ở các kỳ hạn dài để bảo đảm thanh khoản.

Thực tế, mặt bằng lãi suất huy động trực tuyến đầu tháng 9 cho thấy xu hướng cạnh tranh vẫn tập trung ở kỳ hạn 6–12 tháng. ACB đang niêm yết mức cao nhất 7,8%/năm cho kỳ hạn 12 tháng, tiếp theo là Sacombank với 7,5%/năm. LPBank và Saigonbank cùng áp dụng 7,2%/năm, trong khi Bac A Bank ở mức 7,1%.

Đáng chú ý, có 9 ngân hàng đang niêm yết lãi suất từ 7%/năm trở lên ở kỳ hạn 12 tháng. Điều này cho thấy nhu cầu thu hút nguồn vốn trung hạn vẫn hiện hữu, dù NHNN liên tục yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí để hỗ trợ giảm lãi suất cho vay.

Ở nhóm ngân hàng quốc doanh, Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank tiếp tục duy trì biểu lãi suất đồng nhất 6,8%/năm cho kỳ hạn 12 tháng. Mức này thấp hơn khoảng 1 điểm % so với ACB, phản ánh sự khác biệt về nhu cầu huy động giữa các nhóm ngân hàng.

Bên cạnh tín dụng bằng VND, tín dụng ngoại tệ cũng là biến số cần theo dõi. Đến giữa tháng 8, dư nợ ngoại tệ tăng tới 47,5% so với đầu năm, trong khi huy động ngoại tệ giảm 2,85%. Dù chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng tín dụng, diễn biến này cho thấy nhu cầu vốn ngoại tệ đang tăng nhanh và có thể tạo thêm áp lực lên cung - cầu ngoại tệ cũng như tỷ giá trong những tháng cuối năm.

Thanh khoản cải thiện nhưng dư địa giảm lãi suất còn hạn chế

Một yếu tố hỗ trợ đáng kể cho hệ thống ngân hàng là Quyết định 1743 của NHNN, có hiệu lực từ ngày 1/8/2026, nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính vào tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) từ 20% lên 50%.

Việc điều chỉnh này giúp các ngân hàng có quy mô tiền gửi kho bạc lớn như BIDV, Vietcombank, VietinBank, Agribank và MB có thêm dư địa mở rộng tín dụng mà không phải gia tăng huy động vốn quá mạnh. Đồng thời, đây cũng là giải pháp góp phần giảm áp lực cạnh tranh lãi suất huy động trên thị trường.

Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS), lãi suất huy động từ đầu năm đến nay tăng đồng loạt, tập trung chủ yếu ở các kỳ hạn trung và dài hạn. Nhóm ngân hàng quốc doanh điều chỉnh rõ hơn ở kỳ hạn 12–24 tháng, trong khi nhóm ngân hàng tư nhân có diễn biến phân hóa tùy theo nhu cầu vốn.

Ở góc độ dự báo, Công ty Chứng khoán ACBS nhận định môi trường lãi suất khó giảm mạnh khi chênh lệch giữa nguồn vốn huy động và cho vay vẫn liên tục mở rộng. Trong kịch bản cơ sở, áp lực thanh khoản VND có thể dần hạ nhiệt nhờ tiền gửi Kho bạc Nhà nước và nguồn vốn vay nước ngoài của các ngân hàng thương mại, qua đó góp phần ổn định mặt bằng lãi suất huy động và lãi suất cho vay trong nửa cuối năm.

NHNN cũng cho biết sẽ tiếp tục theo dõi sát thanh khoản từng tổ chức tín dụng, giám sát mối tương quan giữa huy động, sử dụng vốn và tăng trưởng tín dụng, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản thông qua các công cụ điều hành khi cần thiết.

Với các yếu tố hiện nay, kịch bản nhiều khả năng xảy ra là mặt bằng lãi suất sẽ duy trì ổn định, thay vì xuất hiện một đợt tăng mạnh hay giảm sâu. Nếu thanh khoản tiếp tục được cải thiện và áp lực từ lạm phát, tỷ giá được kiểm soát, lãi suất cho vay sẽ còn dư địa giữ ở mức hợp lý để hỗ trợ tăng trưởng. Ngược lại, nếu tín dụng tiếp tục vượt xa huy động, chi phí vốn sẽ gia tăng và thu hẹp khả năng giảm lãi suất trong những tháng cuối năm.