Chuyển giao giống lúa 18

Đến… cỏ cũng thiếu

Ông Nguyễn Trí Ngọc, Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (NN&PTNT) cho biết, sản xuất giống của nước ta chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất đại trà. Những giống tốt, có năng suất, chất lượng cao vẫn còn thiếu. Ngoài cây lúa, khoảng 80 - 85% hạt giống lai, giống xác nhận của một số loại rau chủ lực như cà chua, dưa chuột, dưa hấu, đậu Hà Lan, đậu côve leo… vẫn phải nhập từ nước ngoài. Tỷ lệ sử dụng giống xác nhận ở một số cây trồng chủ lực khác cũng thấp như cây ăn quả, mía, dứa, chè mới chỉ đạt 45%; lạc, đậu tương, cà phê 60%...

Ngay cả giống cỏ để phục vụ chăn nuôi gia súc, chế biến thức ăn chăn nuôi cũng thiếu trầm trọng. Theo đánh giá của Cục Chăn nuôi, Bộ NN&PTNT, chất lượng cỏ của Việt Nam còn thấp. Cả nước có hơn 35.600ha đất cỏ tự nhiên, năng suất mới đạt 20 tấn/ha/năm; 200.000ha trồng cỏ thâm canh nhưng mới đáp ứng 10% nhu cầu thức ăn thô xanh cho gia súc trong nước. Những giống cỏ chất lượng cao hầu hết phải nhập từ nước ngoài.

TS Cao Anh Đương, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển mía đường cho biết, lượng giống mía sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu sản xuất, còn lại 90% phải nhập từ nước ngoài.

Không chỉ thiếu về nguồn cung, hiện tượng thoái hóa giống cây trồng, nhất là những giống tốt, có thương hiệu của nước ta cũng đang gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp như thoái hóa giống cà phê ở Tây Nguyên, giống lúa ở các tỉnh phía Bắc… Nguyên nhân là do khâu quy hoạch sản xuất còn yếu kém, người dân gieo trồng nhiều loại cây trên một cánh đồng dẫn đến sự lai tạp, giao phấn chéo. Đặc biệt, 80% nguyên nhân khiến cho giống bị thoái hóa ở nước ta là do yếu tố cơ giới, tức là điều kiện thu hoạch, phơi sấy, bảo quản không bảo đảm.

Và, trồng lúa thu hoạch… cỏ

Vụ Đông - Xuân 2011, nông dân huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng trồng lúa lại thu hoạch…cỏ cũng bởi tại giống. Khoảng 300 hộ dân xã Tân Văn, huyện Lâm Hà trồng giống lúa PC 10 do Công ty Cổ phần Giống cây trồng Nha Hố cung cấp đã phải ngậm ngùi nhìn lúa đến ngày thu hoạch nhưng không kết hạt mặc dù được chăm sóc đúng kỹ thuật.

Còn tại tỉnh Nghệ An, hàng trăm hộ nông dân ở huyện Con Cuông đã phải gieo cấy lại toàn bộ diện tích lúa Hè - Thu 2011 vì mua phải giống lúa kém chất lượng, hạt không nảy mầm…

Hay như, tháng 8/2011, 3ha ngô NK6654 mà nông dân xã Lĩnh Sơn, huyện Anh Sơn, Nghệ An nhận từ Công ty Giống Bắc Giang trồng đến ngày thu hoạch chỉ có cùi mà không có hạt.

PGS.TS Phạm Văn Chương, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp Bắc Trung bộ cho rằng, nguyên nhân chính của hiện tượng ngô, lúa không có hạt là do chất lượng giống không bảo đảm. Rất có thể, do hạt giống đã sang thế hệ thứ 2.

Tại Hà Nội, trong những năm gần đây, tình trạng đưa giống kém chất lượng về cho người nông dân vẫn còn tồn tại, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sản xuất. Gần đây nhất là vụ Đông - Xuân 2010 - 2011, gần 20ha trồng khoai tây giống mới của người dân xã Cổ Loa, huyện Đông Anh do Xí nghiệp Giống cây trồng Yên Khê cung cấp có năng suất chỉ đạt hơn một nửa so với giống cùng loại mua tại địa phương.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân của tình trạng giống kém chất lượng tràn lan trên thị trường ở nước ta hiện nay là do khâu quản lý nguồn giống còn nhiều hạn chế. Hiện, nước ta có hai hệ thống cung ứng giống chính. Một là hệ thống sản xuất giống của Nhà nước, các công ty lớn cung cấp các giống có chất lượng tốt nhưng số lượng ít. Hai là hệ thống sản xuất giống cộng đồng với số lượng lớn nhưng chất lượng không cao. “Người dân thấy giống tốt, nhân giống hàng loạt rồi đem bán mà không có một cơ quan nào kiểm tra, giám sát. Giống thật giả lẫn lộn, đến lúc cây không có quả, hạt cũng không ai chịu trách nhiệm” - GS.VS Trần Đình Long chia sẻ.

TS Đặng Văn Đông, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu hoa, cây cảnh (Viện Nghiên cứu Rau quả) cho biết, việc người dân tự nhân giống theo cách truyền thống dẫn đến chất lượng giống cây trồng không bảo đảm, giống dễ bị nhiễm bệnh. Như trong sản xuất hoa, giống mới chỉ đáp ứng một phần rất thấp nhu cầu sản xuất, còn lại chủ yếu do người dân tự để và nhân giống, chủng loại cây giống không phong phú. Kết quả sản xuất ra các loại hoa không đồng đều, chất lượng kém, không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng trong và ngoài nước.

Ước tính, hàng năm lĩnh vực trồng trọt cần khoảng 1 triệu tấn hạt giống cây trồng các loại. Tuy nhiên, do năng lực sản xuất giống hạn chế, cùng với sự yếu kém về quản lý dẫn đến tình trạng nhiều giống chưa được khảo nghiệm đã đưa vào sản xuất đại trà.

PGS.TS Nguyễn Trí Hoàn, Viện trưởng Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm lấy ví dụ: Giống lúa PC 10 của Viện khi đưa vào miền Nam thì một số đơn vị đã chọn ra 1 dòng khác chưa được công nhận đem kinh doanh. “Các nhà khoa học chỉ đưa ra giống mới cho một vùng nhất định, nếu đưa ngoài vùng đó thì phải tiến hành khảo nghiệm và công nhận sau đó mới cho sản xuất đại trà” - ông Hoàn bày tỏ.

Gần đây, tại một số tỉnh Tây Bắc, cây cao su mặc dù chưa được khảo nghiệm, đánh giá kỹ lưỡng đã được đưa về trồng ồ ạt cũng đã khiến cho không ít người lo ngại.

Nam San