Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình Lê Văn Cường chủ trì buổi công bố quyết định thanh tra các dự án tồn đọng kéo dài trên địa bàn. Ảnh: Trung Hà

Thực hiện thanh tra chuyên đề theo Kế hoạch số 1158/KH-TTCP của Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã rà soát 54 dự án thuộc diện thanh tra. Sau khi loại trừ 2 dự án đã được kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và có kết luận, số dự án được thanh tra trực tiếp là 52, gồm 23 dự án đầu tư công, 22 dự án sử dụng vốn ngoài ngân sách Nhà nước và 7 dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng xây dựng - chuyển giao (BT).

Đến ngày 10/6/2026, Thanh tra tỉnh đã ban hành 13 kết luận thanh tra, làm rõ tình trạng pháp lý, tiến độ, khó khăn, vướng mắc và khả năng xử lý của từng dự án.

Đại diện các sở, ngành, đơn vị liên quan trao đổi tại buổi công bố quyết định thanh tra các dự án khó khăn, vướng mắc của Thanh tra tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Trung Hà

Những nút thắt từ quản lý đến thực hiện dự án

Qua thanh tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình xác định một số cơ quan quản lý Nhà nước, sở, ngành và địa phương chưa thực hiện đầy đủ, kịp thời chức năng quản lý, giám sát, đôn đốc và xử lý dự án chậm tiến độ; việc tham mưu biện pháp xử lý các dự án kéo dài còn thiếu quyết liệt.

Công tác phối hợp giải quyết thủ tục đầu tư, đất đai, quy hoạch, giải phóng mặt bằng có nơi chưa đồng bộ. Việc kiểm tra, giám sát sau khi cấp chủ trương đầu tư, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, giao đất, cho thuê đất tại một số trường hợp chưa thường xuyên, dẫn đến chậm phát hiện, xử lý vi phạm của nhà đầu tư.

Một số cơ quan chuyên môn còn sai sót trong tham mưu thực hiện thủ tục đầu tư, đất đai; việc áp dụng, nhận thức quy định pháp luật chưa đầy đủ, thống nhất. Một số trường hợp chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa đầy đủ việc xử phạt vi phạm hành chính đối với dự án chậm tiến độ theo quy định và chỉ đạo của UBND tỉnh.

Trong công tác quy hoạch, tại một số dự án còn sử dụng sản phẩm quy hoạch do doanh nghiệp tài trợ; việc tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chưa bảo đảm đầy đủ yêu cầu về tính độc lập, khách quan.

Một số dự án được chấp thuận đầu tư khi chưa được cập nhật đầy đủ trong chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở hoặc còn thiếu sót về trình tự công bố danh mục dự án có sử dụng đất. Một số dự án chậm tiến độ nhưng chưa thực hiện kịp thời thủ tục điều chỉnh tiến độ đầu tư theo quy định của Luật Đầu tư.

Nhiều dự án chậm tiến độ kéo dài, kể cả sau khi được gia hạn; có dự án nhiều năm chưa hoàn thành hoặc chưa đưa đất vào sử dụng theo mục tiêu được phê duyệt. Một số nhà đầu tư chưa thực hiện đầy đủ chế độ báo cáo hoạt động đầu tư, chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh dự án, gia hạn tiến độ hoặc thực hiện các nghĩa vụ liên quan. Một số dự án chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ký quỹ bảo đảm thực hiện dự án đầu tư; việc quản lý ký quỹ của cơ quan có thẩm quyền còn thiếu chặt chẽ.

Công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án còn chậm; việc xác định ranh giới, xử lý chồng lấn quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất và giao đất còn kéo dài. Một số dự án sử dụng đất chưa hiệu quả, để đất hoang hóa hoặc chưa khai thác hết diện tích được giao, cho thuê.

Thành viên đoàn thanh tra kiểm tra, đối chiếu hồ sơ tại hiện trường dự án được thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, BT và PPP, một số dự án còn tồn tại vi phạm về trình tự, thủ tục trong các khâu chuẩn bị đầu tư, lập, thẩm định, phê duyệt dự án; lựa chọn nhà thầu; ký kết và thực hiện hợp đồng. Công tác quản lý chi phí đầu tư xây dựng, lập và thẩm định dự toán còn sai sót; công tác nghiệm thu, quyết toán, xác định giá trị công trình hoàn thành, giá trị quỹ đất thanh toán và nghĩa vụ tài chính về đất đai tại một số dự án còn chậm.

Đối với một số dự án BT và dự án hoàn trả vốn bằng quỹ đất, việc xác định đầy đủ giá trị công trình, giá trị quỹ đất thanh toán và xử lý chênh lệch theo nguyên tắc ngang giá chưa hoàn thành; việc xác định giá đất, thanh toán quỹ đất còn kéo dài. Một số hạng mục hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, công trình nhà ở chưa hoàn thành hoặc chưa được bàn giao đồng bộ theo tiến độ được phê duyệt.

Đáng chú ý, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai huyện Kim Sơn (cũ) thực hiện đăng ký biến động quyền sử dụng đất cho nhà đầu tư Dự án Nhà máy gia công sửa chữa thiết bị cơ giới Hoàng Hải Star khi chưa có văn bản chấp thuận của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Nội dung này không đúng quy định tại khoản 1 Điều 193 Luật Đất đai năm 2013 và Nghị định số 148/2020/NĐ-CP.

Ông Lê Minh Đức, Phó Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình trao đổi với các thành viên đoàn thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Phân loại dự án, xử lý kinh tế và kiến nghị tháo gỡ

Từ kết quả thanh tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình xác định 9/52 dự án đã được tháo gỡ xong khó khăn, vướng mắc hoặc không còn vướng mắc. Trong 43 dự án còn khó khăn, vướng mắc, có 13 dự án được đề nghị chấm dứt thực hiện; 30 dự án tiếp tục triển khai, trong đó đã xác định hướng xử lý, phương án tháo gỡ theo từng dự án.

Qua thanh tra, tổng giá trị kiến nghị xử lý về kinh tế là 10.747,886 triệu đồng. Trong đó, kiến nghị thu hồi về ngân sách Nhà nước 1.500,312 triệu đồng; giảm trừ giá trị nghiệm thu, quyết toán 609,271 triệu đồng; xử lý khác 8.638,303 triệu đồng.

Riêng đối với 23 dự án đầu tư công, tổng giá trị kiến nghị xử lý là 1.963,225 triệu đồng, gồm thu hồi về tài khoản tạm thu, tạm giữ của Thanh tra tỉnh 1.500,312 triệu đồng; giảm trừ khi quyết toán 425,529 triệu đồng và xử lý khác 37,384 triệu đồng. Ngoài ra, đã thu hồi về ngân sách Nhà nước 9,734 triệu đồng tiền nhà đầu tư còn nợ thuế sử dụng đất phi nông nghiệp.

Qua thanh tra chưa phát hiện hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi, tham nhũng, tiêu cực trong phạm vi nội dung, đối tượng và thời kỳ thanh tra. Thanh tra tỉnh đã xác định trách nhiệm của các cơ quan tham mưu, cơ quan quản lý Nhà nước, chủ đầu tư, nhà đầu tư, đơn vị tư vấn và các tổ chức, cá nhân có liên quan theo từng kết luận thanh tra.

Một trong các dự án khó khăn, vướng mắc được thanh tra. Ảnh: Trung Hà

Từ những kết quả trên, Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, UBND phường, xã, chủ đầu tư, nhà đầu tư và đơn vị liên quan khắc phục tồn tại, hạn chế; kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và xử lý theo thẩm quyền. Đối với các dự án tiếp tục triển khai, các cơ quan chuyên môn tập trung tháo gỡ vướng mắc về quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và nguồn vốn. Với các dự án kiến nghị chấm dứt, đề nghị sớm thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động đầu tư theo quy định.

Từ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thanh tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị Bộ Xây dựng xem xét sửa đổi Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bến xe khách QCVN 45:2012/BGTVT phù hợp với thực tế hiện nay, tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

Thanh tra tỉnh cũng kiến nghị Bộ Tài chính xem xét ban hành hướng dẫn cụ thể về cơ chế xử lý đối với dự án đã được giao đất nhưng không triển khai theo mục tiêu đầu tư ban đầu và chuyển sang hoạt động sản xuất, kinh doanh khác. Đồng thời, kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài chính xem xét ban hành hướng dẫn về quy trình thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư trong khu, cụm công nghiệp gắn với điều kiện hạ tầng kỹ thuật và quỹ đất thực tế.

Riêng các dự án hoàn trả đã đầu tư hạ tầng nhưng không còn sử dụng để thanh toán BT, Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị Thanh tra Chính phủ tổng hợp, báo cáo cơ quan có thẩm quyền xem xét cơ chế xử lý riêng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của Nhà nước và nhà đầu tư, tránh thất thoát tài sản công và phát sinh khiếu kiện kéo dài.