Sau các NH lớn như: Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank lần lượt công bố giảm lãi suất cho vay đối với đồng Việt Nam (VND) đã kéo một số NHTM cổ phần “nhập cuộc” giảm lãi suất như: ACB, VIB, HDBank… Theo đó, lãi suất cho vay của các NH này từ 14,5 - 17%/năm, ưu tiên cho khu vực sản xuất nông nghiệp, chế biến nông - lâm - thủy sản - xuất khẩu, công nghiệp phụ trợ… Công bố của các NH là vậy, nhưng để các khách hàng tiếp cận được nguồn vốn giá rẻ này là điều không dễ. 
 
Giám đốc một Cty Cổ phần Chế biến và Xuất khẩu gỗ cho biết, hiện Cty đang vay vốn của 2 NHTM tại Hà Nội (trong đó có 1 NHTM Nhà nước) với lãi suất 22%/năm từ giữa năm ngoái. Ngay sau khi biết một số NHTM đồng loạt giảm lãi suất, Cty đã đặt vấn đề nhưng NH trả lời phải đợi đến kỳ hạn trả hết nợ cũ mới cho vay với lãi suất 17%.

Nói như vậy đủ thấy, các NH vừa công bố giảm lãi suất thì DN cũng chưa thể vay khoản mới với lãi suất thấp được.

Chưa kể, dù có đủ điều kiện được vay, mức lãi khách hàng phải chịu cũng vẫn cao hơn mức NH công bố vì thêm các khoản phí khác. Chủ một DN cho thuê máy xây dựng cho biết, DN mới được một NHTM Nhà nước cho vay với lãi suất 17%/năm, nhưng lại yêu cầu phải lập một tài khoản tiền gửi để chuyển 16% tổng số vốn được vay vào và ủy quyền cho NH quản lý, được xem như là phí. Tính chi li ra, lãi suất DN này phải trả cũng lên tới 20%/năm.

Tương tự, ở những NH khác, tùy vào sự tín nhiệm của khách hàng mà NH giữ lại nhiều hay ít, dao động trong khoảng 15 - 30% trên số vốn được vay. Nhiều DN không xoay xở được vốn phải chấp nhận vay và đều đặn trả lãi cho phần vốn bị NH giữ lại. Theo tính toán của một Cty chế biến xuất khẩu hạt điều, vay lãi suất 16,5%/năm nhưng sau khi cộng phí, DN thực trả trên 20%...

Tổng Giám đốc một NH cổ phần có trụ sở tại Hà Nội thừa nhận, thực tế việc giảm lãi suất cho vay xuống 14,5 - 17% chỉ có thể áp dụng cho vài trường hợp là khách hàng tốt và có mối quan hệ quen biết chứ chưa thể áp cho đại trà. Trên cơ sở nguồn vốn nhiều hay ít, giá vốn đầu vào cao hay thấp, đối tượng khách hàng, lĩnh vực kinh doanh sản xuất rủi ro thấp hay cao, NH sẽ đưa ra mức lãi suất cho vay khác nhau.

Đại diện Vietcombank cho biết, hiện lãi suất cho vay của NH đã hạ xuống thấp nhất là 16%/năm, nhưng có rất ít DN đến vay vì với mức lãi suất này, để sản xuất kinh doanh cũng không có lãi. Song, nếu giảm thêm, NH cũng không thể giảm được nữa vì huy động đầu vào 14%/năm, nên khoảng chênh lệch bảo đảm cân bằng có lãi chỉ còn 2%. Theo vị này, lãi suất huy động xuống 10% và cho vay ra từ 13  - 14% tại thời điểm này là phù hợp.

Nhiều chuyên gia tài chính cho rằng, các tín hiệu giảm lãi suất gần đây mới chỉ dừng ở NHTM Nhà nước, nhờ có lợi thế nguồn vốn giá rẻ từ công cụ lãi suất điều hành được ưu tiên. Còn, NHTM cổ phần công bố giảm lãi suất cho vay chủ yếu để xây dựng thương hiệu. Bởi, lãi suất huy động vẫn sử dụng hết trần cho phép, thậm chí để cạnh trạnh thu hút được nguồn vốn vẫn ngầm lách trần lãi suất huy động (16 - 17%).

Ngay cả các NHTM Nhà nước, lượng vốn để cho vay ưu đãi lãi suất thấp cũng mới chiếm khoảng 10 - 15% tổng  dư nợ. Vì vậy, để vay được mức lãi suất thấp như NH công bố, các DN phải là những đối tượng nằm trong diện ưu tiên đặc biệt, phải đáp ứng các thủ tục chặt chẽ của một hợp đồng tín dụng. Do vậy, không ít DN nằm trong đối tượng được vay lãi suất thấp nhưng vẫn phải vay lãi suất cao...

 Rõ ràng, việc giảm lãi suất hiện nay chỉ mang tính nhỏ lẻ và xuất phát từ nội tại của một số NH lớn dư thanh khoản, muốn mở rộng tín dụng (không hạ lãi suất sẽ không thể cho vay được) chứ chưa phải là một xu hướng tất yếu. Trong khi đó, lãi suất cho vay phổ biến từ 21 - 22% kéo dài từ năm 2011 đến nay đã khiến các DN kiệt quệ. Từ đầu năm đến nay, không chỉ DN mới thành lập giảm ở mức báo động so với cùng kỳ, mà số DN xin ngừng hoạt động cũng tiếp tục gia tăng.

Để thực sự giảm được mặt bằng lãi suất, theo các chuyên gia, trước hết cần sớm giải quyết triệt để vấn đề thanh khoản, nhất là với các NH nhỏ. Kiểm soát chặt lạm phát, ngăn chặn ngay tình trạng tăng giá tùy tiện; giãn thời gian tăng giá theo lộ trình với các mặt hàng thiết yếu như điện, than… cùng các khoản thu phí khác của các ngành để kiềm chế tăng giá, giảm chi phí đầu vào của các DN. Đồng thời, linh hoạt trong điều hành chính sách tài chính, tiền tệ, tạo điều kiện cho tiêu dùng hợp lý để tiêu thụ sản phẩm “cứu” đầu ra của DN. NH Nhà nước cần ban hành trần lãi suất cho vay phù hợp (chênh lệch giữa huy động và cho vay khoảng 3 - 4%), để hạ mặt bằng lãi suất cho vay.                                                                                           

Hà Lê