Thanh tra Gia Lai tổ chức bồi dưỡng về quy trình nghiệp vụ tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo cho cán bộ, công chức cấp sở và cấp xã năm 2025. Ảnh: VL

Đất đai vẫn là “điểm nóng” của đơn thư

Theo báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai về công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực quý I/2026, lĩnh vực đất đai tiếp tục chiếm tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu đơn thư.

Cụ thể, trong 196 đơn khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết, có 164 đơn liên quan đến đất đai, tương đương 83,7%. Ở nhóm kiến nghị, phản ánh, tỷ lệ này cũng ở mức rất cao khi có tới 643/786 đơn liên quan lĩnh vực này.

Những con số trên cho thấy đất đai vẫn là vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Mỗi quyết định về thu hồi đất, bồi thường hay tái định cư không chỉ liên quan đến tài sản mà còn gắn với nơi ở, sinh kế và kế hoạch lâu dài của mỗi gia đình.

Chính vì vậy, chỉ cần xuất hiện khác biệt trong xác định nguồn gốc đất, diện tích thu hồi hoặc phương án bồi thường, nguy cơ phát sinh đơn thư gần như là điều khó tránh khỏi.

Trong kỳ báo cáo, thông qua giải quyết khiếu nại, các cơ quan chức năng đã kiến nghị thu hồi cho Nhà nước 48.866,6m² đất và trả lại cho cá nhân 3m² đất. Kết quả này phần nào phản ánh tính chất phức tạp của các vụ việc đang được xử lý.

Tỷ lệ gần 84% đơn thư liên quan đất đai vì thế không đơn thuần là một con số thống kê. Đây còn là thước đo cho hiệu quả quản lý đất đai, chất lượng giải quyết khiếu nại và năng lực xử lý vụ việc ngay từ cơ sở.

ông Võ Anh Tuấn, Tỉnh ủy viên, Chánh Thanh tra tỉnh tặng quà cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo làng Mút Thong. Ảnh: TTT

Gốc rễ không chỉ nằm ở chính sách

Báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai cũng chỉ ra nhiều nguyên nhân khiến lĩnh vực đất đai tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu khiếu nại.

Trước hết là những khó khăn từ hệ thống chính sách. Các quy định về đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư vẫn còn một số nội dung bất cập, trong khi việc điều chỉnh, bổ sung thường xuyên khiến quá trình áp dụng tại cơ sở gặp không ít lúng túng.

Ở một số địa phương, việc thực hiện chính sách chưa thật sự đồng bộ, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, từ đó làm phát sinh tranh chấp và khiếu nại.

Đáng chú ý, báo cáo cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế trong công tác quản lý ở cơ sở. Tại một số nơi, việc xác định nguồn gốc đất, thời điểm sử dụng đất, diện tích thu hồi hoặc thời điểm hình thành nhà ở chưa chính xác.

Đây đều là những căn cứ quan trọng để xác định mức bồi thường, hỗ trợ hay điều kiện tái định cư. Khi dữ liệu đầu vào chưa bảo đảm độ chính xác, nguy cơ phát sinh khiếu nại là điều khó tránh khỏi.

Bên cạnh đó, năng lực của một bộ phận cán bộ làm công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Trong khi đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế, dẫn tới việc thực hiện quyền khiếu nại chưa đúng quy định hoặc đưa ra những yêu cầu vượt quá phạm vi pháp luật cho phép.

Sự cộng hưởng của nhiều yếu tố đã khiến đất đai tiếp tục trở thành lĩnh vực phát sinh nhiều đơn thư nhất tại Gia Lai.

Dự báo của UBND tỉnh Gia Lai về khả năng gia tăng đơn thư trong thời gian tới khi đồng loạt triển khai các dự án hạ tầng. Ảnh: MN

Đại dự án hạ tầng và bài toán giải quyết từ sớm

Một điểm đáng chú ý khác là dự báo của UBND tỉnh Gia Lai về khả năng gia tăng đơn thư trong thời gian tới.

Theo đó, khi các dự án trọng điểm như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và đường bộ cao tốc Quy Nhơn - Pleiku được triển khai, nhiều khả năng sẽ phát sinh thêm các vụ việc liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng.

Thực tế cho thấy, các dự án hạ tầng quy mô lớn luôn kéo theo áp lực về thu hồi đất. Nếu quá trình công khai quy hoạch, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất hay xây dựng phương án bồi thường chưa bảo đảm minh bạch, khiếu nại rất dễ gia tăng.

Nhận diện trước nguy cơ này, Gia Lai xác định công khai, minh bạch là giải pháp trọng tâm. Các nội dung liên quan đến quy hoạch, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng và bố trí tái định cư cần được thông tin đầy đủ, kịp thời đến người dân.

Cùng với đó là tăng cường đối thoại trực tiếp, giải quyết vụ việc ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế tình trạng kéo dài hoặc vượt cấp.

Đặc biệt, vai trò của người đứng đầu được đặt ra rõ nét hơn. Tiếp công dân không chỉ là thực hiện trách nhiệm theo quy định mà còn là kênh quan trọng để nhận diện sớm những điểm nghẽn trong quá trình thực thi chính sách, từ đó có biện pháp tháo gỡ phù hợp.

Con số 83,7% đơn khiếu nại liên quan đất đai là một tín hiệu cần được nhìn nhận nghiêm túc. Song ở góc độ khác, đây cũng là cơ sở để các cấp chính quyền rà soát lại những hạn chế trong quản lý, hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Bởi phía sau mỗi lá đơn không chỉ là một vụ việc hành chính, mà còn là mong muốn được lắng nghe, được giải thích thấu đáo và được bảo đảm quyền lợi chính đáng. Khi những vướng mắc ấy được giải quyết từ sớm, từ cơ sở, niềm tin của người dân đối với bộ máy quản lý nhà nước cũng sẽ được củng cố một cách bền vững hơn.