Thanh tra Chính phủ công bố quyết định thanh tra về quản lý, cấp phép, khai thác các mỏ vật liệu xây dựng tại một số địa phương phía Nam. Ảnh: Cảnh Nhật

Nhiều bất cập trong quy hoạch, cấp phép khoáng sản

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận thanh tra số 467/KL-TTCP ngày 18/7/2026 về thanh tra chuyên đề công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển đối với các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại một số tỉnh thuộc khu vực phía Nam.

Theo kết luận thanh tra, trong giai đoạn 2019 - 2024, các địa phương được thanh tra đã quan tâm xây dựng, ban hành một số văn bản quản lý cần thiết, làm cơ sở thực hiện công tác quản lý Nhà nước về quy hoạch, thăm dò, cấp phép khai thác, vận chuyển khoáng sản. Tuy nhiên, quá trình thực hiện còn nhiều hạn chế, khuyết điểm và vi phạm pháp luật cần chấn chỉnh, khắc phục.

Một trong những vấn đề được chỉ ra là UBND các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai, Đồng Tháp và Bà Rịa - Vũng Tàu (trước sáp nhập) ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên áp dụng cho nhiều năm hoặc ban hành bảng giá tính thuế tài nguyên hàng năm chậm.

Cụ thể, UBND tỉnh Đồng Tháp ban hành bảng giá năm 2023 chậm 40 ngày, năm 2024 chậm 293 ngày; UBND tỉnh Đồng Nai không ban hành bảng giá năm 2019 và chậm ban hành bảng giá các năm 2020, 2021, 2022, 2023 và 2024; tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành bảng giá năm 2022 chậm 246 ngày.

Trong công tác quy hoạch và khoanh định khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, Thanh tra Chính phủ xác định UBND tỉnh Bình Phước ban hành Quyết định số 2074/QĐ-UBND ngày 7/10/2019 và Quyết định số 1717/QĐ-UBND ngày 28/7/2020 bổ sung quy hoạch đối với 7 mỏ khoáng sản, không đúng quy định của Luật Khoáng sản năm 2010.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra UBND các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu ban hành các quyết định khoanh định 136 khu vực không đấu giá quyền khai thác khoáng sản không đúng quy định. Việc khoanh định khu vực không đấu giá là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến vi phạm trong cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản.

Đối với việc cấp giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản, Thanh tra Chính phủ phát hiện UBND tỉnh Bình Phước cấp 6 giấy phép thăm dò khoáng sản với tổng diện tích 70,09ha không đúng quy định; UBND tỉnh Bình Phước và Đồng Nai cấp giấy phép khai thác và gia hạn giấy phép khai thác đối với 32 mỏ khoáng sản cung cấp ra thị trường không đúng quy định.

Trong khi đó, UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cấp 2 giấy phép khai thác đá xây dựng và cấp gia hạn 1 mỏ cát tại các khu vực được cấp giấy phép khai thác trước ngày 1/7/2011 nhưng giấy phép hết hạn và chấm dứt hiệu lực theo quy định.

Kết luận thanh tra cũng nêu, tại tỉnh Bình Phước và Đồng Nai, chủ đầu tư tại 20 mỏ khoáng sản chưa hoàn thành thủ tục thuê đất nhưng đã có hoạt động khai thác là không đúng quy định. Trong đó, 16/20 mỏ đã được UBND tỉnh phát hiện và quyết định xử phạt vi phạm hành chính, yêu cầu tạm ngừng khai thác để khắc phục hậu quả; 4 mỏ còn lại qua thanh tra phát hiện vi phạm, cần được tiếp tục xử lý theo đúng quy định.

Chênh lệch khối lượng giữa kê khai và báo cáo định kỳ

Qua kiểm tra hồ sở tính tiền cấp quyền khai thác đối với 14 mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu, cho thấy tính tiền cấp quyền khai thác đối với khoáng sản là đất đá tầng phủ còn thiếu.

Kết luận thanh tra số 467/KL-TTCP ngày 18/7/2026 của Thanh tra Chính phủ. Ảnh: Cảnh Nhật

Tại Đồng Nai, UBND tỉnh chưa xác định trữ lượng và tính thu tiền cấp quyền khai thác đối với khoáng sản là lớp đất đá tầng phủ tại các mỏ khoáng sản đã được chủ đầu tư sử dụng làm vật liệu san lấp giai đoạn 2014 - 2016. Qua kiểm tra tại 4 mỏ, có 3 mỏ vi phạm với khối lượng 1.101.284m³, số tiền tạm tính hơn 2,5 tỷ đồng.

Đáng chú ý, Sở Tài nguyên và Môi trường (cũ) và cơ quan Thuế tại các tỉnh Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu không thực hiện tốt cơ chế phối hợp quản lý hoạt động khai thác khoáng sản theo quy định. Điều này đã dẫn đến tại một số mỏ có chênh lệch về khối lượng khoáng sản đã kê khai nộp thuế với khối lượng khi thác thực tế báo cáo định kỳ, gây giảm thu ngân sách Nhà nước với tổng số tiền tạm tính tại 13 mỏ được kiểm tra là hơn 11,2 tỷ đồng.

Tuy nhiên, theo Thanh tra Chính phủ, hậu quả từ vi phạm có thể khắc phục được qua việc cơ quan có thẩm quyền của địa phương rà soát, xác định cụ thể lại trên địa bàn toàn tỉnh để thông báo và thu nộp bổ sung theo quy định.

Bên cạnh đó, UBND các tỉnh Bình Phước và Bà Rịa - Vũng Tàu xác định trữ lượng khoáng sản cần tính tiền cấp quyền khai thác tại 2 mỏ đá xây dựng và 1 mỏ sét gạch ngói chưa đầy đủ, dẫn đến giảm thu ngân sách Nhà nước với số tiền tạm tính hơn 2,29 tỷ đồng.

Ngoài ra, tại Bình Phước, theo báo cáo của cơ quan thuế tại địa phương, tính đến ngày 30/4/2025, có 3 đơn vị khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường còn nợ hơn 9,86 tỷ đồng các khoản gồm tiền cấp quyền, tiền ký quỹ bảo vệ môi trường; còn tại Bà Rịa - Vũng Tàu, có 1 đơn vị khai thác khoáng sản còn nợ ngân sách Nhà nước hơn 3,33 tỷ đồng và nợ tiền ký quỹ bảo vệ môi trường hơn 0,2 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm để xảy ra khuyết điểm, vi phạm thuộc về UBND các tỉnh Đồng Tháp, Bình Phước, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu; Chủ tịch và Phó Chủ tịch UBND phụ trách lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, tài chính ngân sách và xây dựng các tỉnh; Giám đốc các Sở Tài nguyên và Môi trường, Tài chính, Xây dựng các tỉnh giai đoạn 2016 - 2020 và 2021 - 2025, cùng các tổ chức, cá nhân liên quan.

Thanh tra Chính phủ đề nghị Chủ tịch UBND TPHCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên ngân và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ, tổ chức xem xét trách nhiệm để xử lý theo quy định theo quy định. Đồng thời, chỉ đạo rà soát từng hành vi vi phạm để xác định thời điểm thực hiện, chủ thể, thời hiệu xử phạt để lập hồ sơ xử phạt; áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng với từng hành vi.

Về xử lý kinh tế, Thanh tra Chính phủ đề nghị rà soát việc xác định và tính thu tiền cấp quyền khai thác đối với khoáng sản làm vật liệu san lấp; rà soát đảm bảo việc xác định khối lượng khoáng sản khai thác thực tế và việc thu thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường theo đúng quy định của pháp luật đối với các mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường có chênh lệch về khối lượng kê khai nộp thuế và khối lượng báo cáo định kỳ.

Trong quá trình kiểm tra, rà soát, xử lý về hành chính và kinh tế, nếu phát hiện vi phạm có dấu hiệu tội phạm, Chủ tịch UBND TPHCM, TP Đồng Nai và tỉnh Đồng Tháp chuyển thông tin đến Cơ quan Cảnh sát điều tra để xem xét, giải quyết theo thẩm quyền.