Ông Lưu Thiết Nam tại tòa hôm 24-9 - Ảnh: Reuters

Vội vã xóa bỏ chủ nhang 

Quần thể Di tích Phủ Dầy gắn liền với việc phụng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một trong “tứ bất tử” được dân gian suy tôn và phụng thờ. Đây cũng là nơi xuất hiện tín ngưỡng tứ phủ gồm: Thiên phủ (miền trời), nhạc phủ (miền rừng), thoải phủ (miền nước), địa phủ (miền đất) hình thành từ đời sống dân dã, mọi nội dung tín ngưỡng đều xoay quanh những hình thức tôn vinh, ngợi ca các nhân vật trên điện thần, thể hiện qua hệ thống các bản văn chầu.

Người thực hành tín ngưỡng tứ phủ là thủ nhang đồng đền, cung văn và chân đồng, trong đó thủ nhang đồng đền là người  vừa cai quản các ngôi đền, phủ, vừa tổ chức các nghi thức hành lễ. Tuy nhiên, những giá trị văn hóa truyền thống này dường như bị chính quyền địa phương bỏ qua khi toàn bộ nội dung Qui chế Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa Phủ Dầy không có một dòng chữ nào nói đến vai trò của thủ nhang đồng đền, mà thay vào đó là cụm từ “người chủ trì” (tức là người trông coi, quản lý di tích)!

Bà Trần Thị Dịu,  xóm 3, thôn Tiên Hương, xã Kim Thái, huyện Vụ Bản cho biết, đây là tín ngưỡng dân gian có từ bao đời nay, được phát triển qua bao thế hệ ông cha. Di tích Phủ Tiên Hương được Nhà nước công nhận Di tích cấp Quốc gia từ năm 1975. Nghi thức hầu bóng, hầu đồng được phục hồi và đang được coi là tài sản văn hóa có giá trị. Việc UBND huyện Vụ Bản lại xây dựng qui chế loại bỏ một chủ thể quan trọng trong tín ngưỡng dân gian là thủ nhang đồng đền!

Theo Nhà nghiên cứu Văn hóa Dân gian Bùi Trọng Hiền, thủ nhang đồng đền từ bao đời nay là một chủ thể nghiễm nhiên, không thể tách rời của tín ngưỡng tứ phủ trong mối quan hệ cung - cầu với các cung văn và lực lượng đông đảo các ông đồng, bà đồng, thường qui tụ trong một tổ chức riêng gọi là bản hội. Đây là điểm khá thú vị trong tín ngưỡng tứ phủ cần được nghiên cứu, bảo tồn.

Còn, bà Trần Thị Duyên, thủ nhang đồng đền Phủ Tiên Hương nói: “Trụ trì một ngôi chùa thì có các nhà sư, cai quản nhà thờ có các vị linh mục, còn đối với tín ngưỡng tứ phủ, thủ nhang đồng đền là một chủ thể. Tôi không đồng ý với nội dung qui chế được UBND huyện Vụ Bản ban hành vì đã phủ nhận giá trị văn hóa tín ngưỡng được hun đúc qua bao đời nay”.

Bình cũ, rượu có mới?

Liên quan đến việc ban hành Quy chế này, ông  Phạm Đình Mậu, Phó Chủ tịch UBND huyện Vụ Bản, đồng thời là Tổ trưởng Tổ Biên tập xây dựng Qui chế về công tác