Ban Chủ nhiệm đề tài trình bày kết quả nghiên cứu. Ảnh: NN

Trình bày tại hội nghị, TS. Nguyễn Quốc Văn nhấn mạnh: Tại Việt Nam, hiện tượng tham nhũng trong xây dựng pháp luật (XDPL) đã và đang diễn ra phổ biến, ngày càng có xu hướng gia tăng, diễn biến phức tạp, khó lường, khó kiểm soát do nhu cầu rất cao về chính sách, thể chế nền kinh tế thị trường và xây dựng Nhà nước pháp quyền định hướng XHCN. 

Nguy cơ và các biểu hiện cụ thể của tham nhũng trong XDPL có thể được cảm nhận qua các bất cập của quy trình pháp lý và thực tiễn xây dựng pháp luật và sự xuất hiện, gia tăng của các nhóm lợi ích tiêu cực gây áp lực trong quá trình XDPL.

Trong khi đó Luật Phòng, chống, tham nhũng (PCTN) chưa quy định chính thức về vấn đề tham nhũng trong XDPL và chưa đưa ra bất kỳ khái niệm nào có liên quan đến tham nhũng trong XDPL. Do đó, việc thực hiện PCTN trong XDPL hiện thiếu cơ sở pháp lý cần thiết.

Mặt khác, quy trình pháp lý về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn XDPL  còn tồn tại nhiều bất cập, sơ hở, thiếu sót trong hầu hết các công đoạn, là cơ sở, điều kiện phát sinh tham nhũng. Trong đó, công đoạn đề xuất, quyết định chính sách trước khi soạn thảo luật - là công đoạn vô cùng quan trọng nhưng ẩn chứa nhiều rủi ro nhất do dễ bị tác động không chính thức bởi lợi ích nhóm, vẫn chưa được tổ chức chuyên nghiệp, chưa chịu sự kiểm soát chặt chẽ do chưa trở thành tập quán, thói quen tại Việt Nam.

Việc xây dựng và hoàn thiện thể chế về PCTN trong xây dựng pháp luật hiện gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ sở khoa học và thực tiễn. Các cơ quan chức năng của Việt Nam hiện chưa nghiên cứu, khảo sát thực tiễn hay tổng kết, đánh giá chính thức, chuyên biệt nào về thực trạng tham nhũng trong XDPL và công tác đấu tranh PCTN. Báo cáo quốc gia hằng năm về PCTN cũng chưa đề cập đến tham nhũng và PCTN trong XDPL.

Hiện nay, nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng, phức tạp liên quan đến công tác PCTN trong XDPL cần được nghiên cứu làm rõ như: Nhận dạng tham nhũng trong XDPL; phân biệt tham nhũng trong XDPL với tham nhũng trong lĩnh vực khác; nguyên nhân, điều kiện, hiệu quả, tác hại của tham nhũng trong XDPL.

"Việc nghiên cứu về PCTN trong XDPL ở Việt Nam sẽ hướng tới luận giải, phân tích các vấn đề lý luận và thực tiễn về TN và PCTN trong XDPL; góp phần hoàn thiện thể chế về PCTN và thể chế về ban hành văn bản quy phạm pháp luật; bảo đảm tính liên chính, khách quan, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình XDPL trên các lĩnh vực quản lý Nhà nước" TS. Văn nhấn mạnh.

Đề tài bao gồm 3 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về PCTN trong XDPL; Chương 2: Nguy cơ, biểu hiện tham nhũng trong XDPL tại Việt Nam và công tác phòng, chống; Chương 3: Quan điểm, giải pháp PCTN trong XDPL ở Việt Nam.

Cho ý kiến vào kết quả nghiên cứu của đề tài, TS. Vũ Công Giao, Trưởng Bộ môn Luật Hiến pháp và Hành chính, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, vấn đề mà đề tài nghiên cứu có tính mới và cấp thiết. 

Đề tài đã làm rõ được một số vấn đề như PCTN trong XDPL; làm rõ nguy cơ, biểu hiện tham nhũng trong XDPL; pháp luật và thực tiễn Việt Nam về PCTN trong XDPL. Đề tài cũng đưa ra được những dự báo về tình hình tham nhũng trong XDPL ở Việt Nam trong thời gian tới. Tuy nhiên, để hoàn thiện nội dung nghiên cứu, đề tài cần bổ sung, chỉnh sửa một số nội dung. 

Bố cục của đề tài cần chỉnh sửa lại cho gọn và logic hơn. Phần tổng quan của đề tài cần được làm rõ hơn, theo đó đề tài cần tiếp cận vào 3 nội dung chính: về vấn đề xung đột lợi ích trong XDPL; vấn đề vận động hành lang trong quá trình XDPL và vấn đề công khai, minh bạch trách nhiệm giải trình trong XDPL. Bên cạnh đó, một số quan điểm trong phần giải pháp cần xác định lại cho chính xác hơn.

Các giải pháp đề tài đưa ra khá rộng, có tính vĩ mô vì vậy cần khuôn lại và đưa ra được những giải có tính áp dụng. Theo đó, giải pháp về việc hoàn thiện pháp luật sẽ đóng vai trò chủ chốt đối với mục tiêu nghiên cứu của đề tài này.

Theo TS. Nguyễn Tuấn Khanh, Phó Viện trưởng Viện CL&KHTT một số nội dung của đề tài chưa thực sự sát với mục tiêu nghiên cứu; phần kinh nghiệm quốc tế cần được phân nhóm theo từng lĩnh vực; các nguy cơ tham nhũng trong XDPL nên phân tích ở từng giai đoạn; đề tài cần luận giải và chứng minh về các biểu hiện tham nhũng trong XDPL.

Ngoài ra, đề tài cần bổ sung phần đánh giá chung pháp luật về XDPL, cụ thể chỉ ra được những ưu điểm, tồn tại của pháp luật về XDPL hiện nay. Các giải pháp cần sắp xếp logic hơn và có luận giải về nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế.

Kết luận tại buổi nghiệm thu, TS.Đinh Văn Minh khẳng định, vấn đề nghiên cứu đề tài đưa ra có tính mới, các nội dung nghiên cứu có sự đầu tư, thể hiện sự tâm huyết của Ban Chủ nhiệm đề tài. Các giải pháp khá toàn diện, đầy đủ. Tuy nhiên, một số vấn đề tiếp cận chưa sát với mục tiêu nghiên cứu của đề tài. 

Đề tài cần điều chỉnh lại phần quan điểm và giải pháp cho chính xác hơn. Trục nội dung chính của đề tài cần cần tiếp cận vào 3 nội dung chính: Thứ nhất là vấn đề về xung đột lợi ích trong XDPL; Thứ hai, vận động hành lang trong XDPL; Thứ ba, việc công khai, minh bạch trách nhiệm giải trình trong XDPL. 

Với kết quả nghiên cứu được trình bày tại buổi nghiệm thu, Hội đồng Nghiệm thu thống nhất nghiệm thu đề tài và xếp loại đề tài đạt loại khá.

Nguyễn Nhuần