Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về tinh gọn tổ chức bộ máy, ngành Thanh tra đã trải qua giai đoạn vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp với những thay đổi mang tính lịch sử.

Quá trình sắp xếp lại tổ chức không chỉ cắt bỏ các cấp trung gian, giảm hàng ngàn biên chế, mà còn trực tiếp góp phần nâng cao hiệu năng, hiệu lực quản lý Nhà nước trong công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực .

Bước chuyển lớn trong tổ chức bộ máy ngành Thanh tra

Trong hệ thống chính trị của Việt Nam, cơ quan thanh tra đóng vai trò thiết yếu trong việc phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm, góp phần kiểm soát quyền lực và bảo vệ lợi ích hợp pháp của Nhà nước và công dân.

Việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW và các kết luận của Bộ Chính trị đã tạo ra một cuộc cách mạng thực sự về tổ chức bộ máy khi toàn ngành chuyển sang vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, loại bỏ cấp trung gian.

Tại Trung ương, sự thay đổi được thể hiện rõ nét qua việc kết thúc hoạt động của 12 Thanh tra Bộ để tổ chức lại thành các cục thanh tra chuyên ngành, đồng thời chấm dứt hoạt động của 5 đơn vị cấp vụ thuộc Thanh tra Chính phủ.

Tại các địa phương, toàn bộ Thanh tra huyện và Thanh tra Sở đã kết thúc hoạt động, tập trung đầu mối quản lý về Thanh tra tỉnh. Việc loại bỏ cấp huyện gắn liền với phân cấp, phân quyền mạnh mẽ đã đặt ra yêu cầu kiểm soát quyền lực chặt chẽ ngay từ cơ sở, đánh dấu một bước ngoặt mang tính chiến lược.

Sau quá trình sắp xếp, tổ chức bộ máy của ngành Thanh tra đã có nhiều thay đổi về cơ cấu tổ chức và nhân sự. Số lượng tổ chức cấp cục, vụ giảm từ 105 đơn vị xuống còn 25 đơn vị; số lượng tổ chức cấp phòng giảm từ 2.167 đơn vị xuống còn 490 đơn vị.

Đồng thời, hệ thống cơ quan thanh tra đã kết thúc hoạt động của 694 Thanh tra huyện và 1.001 Thanh tra sở để tập trung đầu mối về Thanh tra tỉnh. Sau khi sắp xếp, Thanh tra tỉnh trở thành đầu mối quan trọng nhất trong việc tham mưu giúp Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý Nhà nước về công tác thanh tra trên địa bàn.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của cuộc sắp xếp không nằm ở những con số giảm đầu mối. Điều quan trọng hơn là mô hình mới đã khắc phục căn bản tình trạng phân tán về tổ chức, chồng chéo về chức năng và nhiều tầng nấc trung gian trong chỉ đạo, điều hành.

Đáng chú ý, cơ cấu tổ chức được thiết kế lại theo hướng phân định rõ giữa chức năng tham mưu chiến lược với chức năng tổ chức thực hiện; tăng cường năng lực thanh tra theo lĩnh vực, địa bàn và chuyên đề. Mỗi đơn vị được giao phạm vi nhiệm vụ rộng hơn, mỗi phòng đảm nhiệm nhiều chức năng hơn, nhưng trách nhiệm cũng được xác định rõ ràng hơn.

Tinh gọn để nâng cao hiệu lực hoạt động

Sau một năm vận hành mô hình tổ chức mới, những thay đổi về cơ cấu bộ máy đã từng bước được chuyển hóa thành hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ. Thực tiễn vận hành cho thấy các hoạt động chuyên môn của ngành Thanh tra không hề bị gián đoạn mà ngược lại còn trở nên thông suốt và chuyên sâu hơn.

Tính thống nhất, đồng bộ và chuyên nghiệp trong tổ chức triển khai công tác thanh tra được tăng cường rõ rệt. Đặc biệt, tình trạng thanh tra dàn trải, chồng chéo đã được khắc phục nhờ sự đổi mới trong khâu lập kế hoạch. Bình quân mỗi năm trong giai đoạn trước, ngành Thanh tra tiến hành trên 103.270 cuộc thanh tra theo kế hoạch, nhưng sang thời kỳ mới, con số này đã giảm 46,9%, chỉ còn 54.791 cuộc.

Việc giảm số lượng không đồng nghĩa với giảm hiệu quả, mà ngược lại đã tạo điều kiện để các cơ quan thanh tra tập trung nguồn lực vào những cuộc thanh tra quy mô lớn, có tính chất phức tạp và tác động sâu rộng hơn, nâng cao chất lượng kết luận thanh tra cũng như hiệu quả xử lý sau thanh tra.

Cùng với đó, hoạt động thanh tra đột xuất và thanh tra chuyên đề diện rộng được tăng cường. Ngay sau khi mô hình mới đi vào vận hành, Thanh tra Chính phủ đã triển khai nhiều cuộc thanh tra theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và Thủ tướng Chính phủ, tập trung vào các lĩnh vực nổi cộm như quản lý, sử dụng nhà, đất công; các dự án tồn đọng, kéo dài; quản lý khoáng sản, vật liệu xây dựng; năng lượng, môi trường, dược và thiết bị y tế...

Một trong những chuyển biến rõ nét của mô hình mới là quy trình tác nghiệp được tổ chức theo hướng liên thông, khép kín, giúp xử lý vụ việc đồng bộ, chặt chẽ từ khâu phát hiện sai phạm, xác minh, ban hành kết luận cho đến theo dõi, đôn đốc sau thanh tra.

Mặt khác, cơ cấu tổ chức của các cơ quan thanh tra sau sắp xếp đến nay cơ bản đã được tinh gọn tối đa, theo hướng một đơn vị đảm nhận nhiều lĩnh vực, một phòng thực hiện nhiều nhiệm vụ. Qua đó, tạo điều kiện để khai thác hiệu quả đội ngũ cán bộ có chuyên môn đa ngành, kết hợp kinh nghiệm thanh tra hành chính với thanh tra chuyên ngành, nâng cao tính toàn diện và chiều sâu của mỗi cuộc thanh tra.

Sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo được triển khai theo hướng tăng cường phân cấp cho cơ sở. Các cơ quan hành chính Nhà nước đã tiếp hơn 454.494 lượt người, trong đó cấp xã tiếp 300.056 lượt người, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số lượt tiếp công dân.

Về giải quyết khiếu nại, địa phương giải quyết được 87,6% lượng vụ việc, trong đó riêng cấp xã đã giải quyết tỷ lệ cao gấp 2 lần cấp tỉnh, góp phần quan trọng vào việc giảm áp lực cho cấp trên và hạn chế triệt để tình trạng khiếu kiện vượt cấp.

Công tác phòng, chống tham nhũng tiếp tục được triển khai gắn với việc tăng cường công khai, minh bạch, thực hiện trách nhiệm giải trình trong tổ chức, hoạt động của cơ quan, đơn vị.

Thông qua việc kê khai tài sản của 264.226 người và các hoạt động thanh tra trách nhiệm người đứng đầu, ngành Thanh tra kiến nghị xử lý các trường hợp vi phạm, đồng thời đề xuất khắc phục những sơ hở trong công tác quản lý.

Đổi mới phương thức lãnh đạo để tạo đột phá

Bên cạnh việc kiện toàn tổ chức bộ máy, một trong những dấu ấn nổi bật sau một năm vận hành mô hình mới là sự đổi mới mạnh mẽ trong phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Thanh tra Chính phủ và toàn ngành Thanh tra.

Ngay sau Đại hội XIV của Đảng, Đảng ủy và lãnh đạo Thanh tra Chính phủ đã phát động phong trào thi đua với phương châm "làm hết việc chứ không hết giờ", tạo khí thế mới trong toàn ngành. Đây không chỉ là khẩu hiệu hành động mà còn thể hiện quyết tâm đổi mới tư duy làm việc, chuyển từ xử lý công việc theo thời gian hành chính sang tinh thần chủ động, trách nhiệm, lấy hiệu quả phục vụ nhiệm vụ chính trị làm mục tiêu cao nhất.

Đi cùng với đó là việc thực hiện nhất quán nguyên tắc "6 rõ" gồm: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Mỗi nhiệm vụ đều được giao đúng người, xác định rõ thời hạn hoàn thành, gắn với trách nhiệm của tập thể và cá nhân, đồng thời quy định cụ thể sản phẩm đầu ra.

Cách làm này đã góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, né tránh trách nhiệm, nâng cao tính chủ động trong tổ chức thực hiện và tăng cường trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Để tập trung chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ chính trị chiến lược, quan trọng, cấp bách của Thanh tra Chính phủ và ngành Thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo 236 do Bí thư Đảng ủy, Tổng Thanh tra Chính phủ làm Trưởng ban. Đây là mô hình điều hành mới nhằm tập trung nguồn lực, tăng cường phối hợp giữa các đơn vị, đồng thời kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai các nhiệm vụ lớn của ngành.

Hiệu quả của phương thức lãnh đạo mới nhanh chóng được khẳng định bằng những kết quả cụ thể. Trong thời gian ngắn kể từ khi Ban Chỉ đạo đi vào hoạt động, ngành Thanh tra đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ mới, khó, chưa có tiền lệ hoặc có nguy cơ quá hạn theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Những kết quả bước đầu cho thấy, đổi mới phương thức lãnh đạo đã tạo ra sự thay đổi rõ nét trong cách thức vận hành của toàn ngành. Mỗi nhiệm vụ đều được theo dõi xuyên suốt, gắn với trách nhiệm của từng đơn vị, từng cá nhân và được kiểm soát chặt chẽ về tiến độ, chất lượng thực hiện.

Từ nền tảng đó, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là duy trì hiệu quả của mô hình tổ chức mới mà còn tiếp tục đổi mới tư duy quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số, hoàn thiện thể chế, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới.

Bài 2: Đổi mới quản trị, nâng tầm hiệu lực ngành Thanh tra