Trước diễn biến này, các địa phương được yêu cầu chủ động tích nước, xây dựng kịch bản phân phối nguồn nước và điều chỉnh sản xuất ngay từ sớm. Hàng chục triệu người nguy cơ đối mặt với thiếu nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và gia tăng xâm nhập mặn.

Ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Tài nguyên nước cho biết, tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, khoảng 29 triệu người có nguy cơ đối mặt với thiếu nước và gia tăng xâm nhập mặn. Ảnh: Kim Chi

Dự báo mức độ hạn hán nghiêm trọng vượt xa các giai đoạn trước

Ông Ngô Mạnh Hà, Phó Cục trưởng Cục Tài nguyên nước cho biết, dòng chảy trên nhiều lưu vực sông được dự báo thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm. Trong đó, mức thiếu hụt dòng chảy tại các lưu vực sông khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ có thể tương đương hoặc cao hơn những năm hạn hán nghiêm trọng 2015-2016 và 2019-2020, với khả năng thiếu hụt từ 15-78% so với trung bình nhiều năm.

Ông Hà cho biết, El Nino có thể khiến hầu hết các hồ chứa thủy điện (khoảng 70-80%), đặc biệt là 130 hồ chứa lớn có khả năng không tích đủ nước. Khi đó, việc điều hòa, phân phối nguồn nước cho các mục đích sử dụng ở hạ du các lưu vực sông sẽ gặp nhiều khó khăn.

Cùng với đó, 65% các công trình thủy lợi không có khả năng tích đủ nước so với dung tích thiết kế. Do các hồ chứa ngày càng đảm nhiệm nhiều mục tiêu, từ cấp nước nông nghiệp, sinh hoạt đến sản xuất công nghiệp, thiếu hụt nguồn nước dự trữ sẽ gây áp lực lớn cho việc điều hòa nước ở hạ du.

Theo Cục Tài nguyên nước, tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, khoảng 29 triệu người có nguy cơ đối mặt với thiếu nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và gia tăng xâm nhập mặn; khoảng 800.000 ha đất sản xuất có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước.

Nhiều hồ chứa được dự báo thiếu 15-80% dung tích, qua đó tạo thêm áp lực đối với an ninh năng lượng khi thủy điện chiếm tỷ trọng đáng kể trong hệ thống điện.

Tại Duyên hải Nam Trung Bộ, mức độ dễ tổn thương được đánh giá cao do sông ngắn, dốc, khả năng trữ nước hạn chế và mùa khô kéo dài. Vì vậy, nguồn nước sinh hoạt, sản xuất và các khu công nghiệp ven biển có thể chịu áp lực lớn, trong khi nguy cơ xâm nhập mặn tại hạ lưu Vu Gia - Thu Bồn gia tăng.

Ở Tây Nguyên, sản xuất cây công nghiệp và cây lâu năm ngoài phạm vi cấp nước của các công trình lớn được dự báo chịu ảnh hưởng đáng kể. Tỷ lệ chủ động nguồn nước hiện chỉ khoảng 17-19%, khiến nhiều khu vực tại Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng phụ thuộc vào ao hồ nhỏ, sông suối và nước dưới đất.

Trong khi đó, Đông Nam Bộ có chỉ số căng thẳng nguồn nước mùa khô cao nhất cả nước do nhu cầu đô thị và công nghiệp lớn.

Với Đồng bằng sông Cửu Long, dù có lượng nước mặt lớn, khu vực vẫn nhạy cảm với El Ninol do phụ thuộc gần 95% vào nguồn nước ngoại biên từ thượng lưu Mekong, khi hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng, các khu vực ven biển có thể chịu tác động mạnh.

Hạn hán dự báo sẽ khiến khoảng 800.000 ha đất sản xuất đối mặt với nguy cơ thiếu nước. Ảnh minh họa: Thu Huyền

Xây dựng các kịch bản nguồn nước trên 13 lưu vực sông

Trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước, ông Ngô Mạnh Hà cho biết giải pháp trọng tâm là chủ động từ sớm; chủ động tích nước ngay từ mùa lũ, ưu tiên nước sinh hoạt; đồng thời xây dựng kịch bản nguồn nước và phương án phân phối cho các lưu vực có nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng.

Ngoài ra, trong thời gian tới, Cục Quản lý Tài nguyên nước sẽ phối hợp chặt chẽ với Cục Thủy lợi, Cục Điều tiết Điện lực và các viện chuyên môn xây dựng kịch bản nguồn nước cho 13 lưu vực sông trên cả nước.

“Sau khi xây dựng 13 kịch bản này, chúng ta sẽ nhận diện cụ thể, sâu hơn về tình hình nguồn nước đến tháng 11-12. Trên cơ sở đó, nếu lưu vực sông nào có nguy cơ nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt, sản xuất, nông nghiệp, an ninh năng lượng thì chúng tôi sẽ phối hợp với các đơn vị chuyên môn để xây dựng phương án ứng phó cụ thể cho từng vùng”, ông Hà nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần sớm công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông theo quy định của Luật Tài nguyên nước, làm cơ sở xây dựng và triển khai phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn.