(Thanh tra) - Chuyển đổi số đang mở ra những khả năng mới trong quản lý tài nguyên nước, đặc biệt trong ứng phó các thách thức từ El Niño. Cùng với đó, bảo đảm an ninh nguồn nước, phục hồi các dòng sông đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Đây là vấn đề được nêu ra tại Hội thảo “An ninh nguồn nước trong bối cảnh El Niño và biến đổi khí hậu: Chuyển đổi số và phục hồi các dòng sông” diễn ra chiều nay (6/11) do Cục Quản lý Tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức.
Trước tác động của El Niño đang diễn ra, đồng bằng sông Cửu Long vừa phải bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất vừa phải chủ động thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn và những biến động của dòng chảy sông Mê Công.
Tại Đông Nam Bộ, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, yêu cầu bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và phát triển đô thị cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt trong mùa khô.
Không dừng lại ở bài toán bảo đảm đủ nước trước mắt, quản trị tài nguyên nước còn đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, gắn khai thác với bảo vệ, phục hồi nguồn nước và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động khó lường của khí hậu. Đặc biệt, việc khai thác hiệu quả dữ liệu và các công cụ công nghệ được kỳ vọng hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động hơn trong điều hành nguồn nước, nâng cao khả năng ứng phó với những tình huống thiếu hụt nguồn nước.
Hội thảo cũng dành sự quan tâm đến vấn đề phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm tại một số hệ thống sông như Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê. Những thách thức trong thực tiễn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, địa phương và các đơn vị liên quan, nhằm cải thiện chất lượng nguồn nước và khôi phục chức năng của các dòng sông.
Theo ThS. Nguyễn Viết Vũ - Trưởng Phòng Tài nguyên nước, Khoáng sản và Biển đảo (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM) hồi sinh sông, kênh, rạch phải khôi phục chất lượng môi trường nước, tạo không gian sống xanh, an toàn và có giá trị lâu dài cho cộng đồng. Kiểm soát ô nhiễm từ nguồn là điều kiện tiên quyết, bởi dòng nước dễ tái ô nhiễm nếu nước thải sinh hoạt vẫn đổ trực tiếp xuống kênh.
Ông Vũ cho hay, áp lực lớn hiện nay của TP. HCM là tổng lượng nước thải đô thị cần xử lý trên địa bàn sau sắp xếp ước khoảng 1,97 triệu m³/ngày đêm, trong khi tỷ lệ thực tế được xử lý mới khoảng 19,5%. Một số nhà máy chưa khai thác hết công suất do thiếu mạng lưới thu gom.
Qua thực tiễn, TP.HCM xác định cần coi sông, kênh, rạch là hạ tầng sinh thái, gắn khơi thông dòng chảy với bảo vệ hành lang nguồn nước, phát triển không gian xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc di dời phải đi đôi với tái định cư, sinh kế và sự đồng thuận. Các dự án cần đầu mối điều phối, tiến độ thống nhất và cơ chế quản lý, vận hành lâu dài sau đầu tư.
Nhấn mạnh, bảo đảm an ninh nguồn nước, phục hồi các dòng sông đang trở thành yêu cầu cấp thiết, ông Nguyễn Anh Tú, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ ra quyết định và Phát triển tài nguyên nước (Cục Quản lý tài nguyên nước) dẫn chứng từ các hệ thống sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy và Ngũ Huyện Khê ở miền Bắc đang đối mặt với tình trạng suy thoái nghiêm trọng.
Ông Tú chỉ ra: “Nguyên nhân chính là lòng dẫn sông bị hạ thấp, khiến mực nước trên dòng chính sông Hồng mạnh. Điều này khiến các công trình lấy nước không còn khả năng lấy nước theo thiết kế, ảnh hưởng đến việc duy trì dòng chảy thường xuyên. Trong khi đó, tốc độ đô thị hóa và phát triển công nghiệp, làng nghề làm gia tăng lượng nước thải, nhưng hạ tầng thu gom, xử lý chưa đáp ứng yêu cầu. Nguồn thải lớn trong khi dòng chảy suy kiệt khiến các dòng sông mất dần khả năng tự làm sạch”.
Trước thực trạng này, đề án phục hồi các dòng sông được xây dựng trên cơ sở Luật Tài nguyên nước, Nghị quyết số 499/NQ-UBTVQH15 và Chỉ thị số 02/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ cùng các văn bản liên quan. Định hướng xuyên suốt là tiếp cận liên ngành, đa mục tiêu, thuận theo tự nhiên.
Công tác phục hồi không chỉ xử lý ô nhiễm mà còn tái cấu trúc không gian phát triển, kết hợp tiêu thoát nước, chống ngập úng, phát triển giao thông thủy, tạo lập các trục cảnh quan sinh thái ven sông và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số.
Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt đề án. Sau khi được thông qua, đây sẽ là cơ sở để các Bộ, ngành và địa phương cụ thể hóa nhiệm vụ.
Theo ông Tú, sự đồng thuận và phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm nguồn nước là vấn đề mang tính toàn lưu vực, không thể giải quyết riêng lẻ ở từng địa phương hay từng đoạn sông. Đề án đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng địa phương, bảo đảm các giải pháp được triển khai đồng bộ, liên tục và phù hợp với điều kiện, nguồn lực thực tế.
