Mô hình mới đặt ra những yêu cầu mới

Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy ngành Thanh tra cơ bản đã ổn định, bảo đảm hoạt động thông suốt. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng cho thấy mô hình mới đặt ra nhiều yêu cầu mới về tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực, cơ chế phối hợp và phương thức quản lý để đáp ứng yêu cầu quản trị trong giai đoạn mới.

Trước hết, mô hình mới đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện tổ chức và cơ chế vận hành của hệ thống thanh tra theo hướng nâng cao tính độc lập, khách quan và hiệu quả.

Sau khi không còn tổ chức thanh tra độc lập tại một số bộ, ngành, việc tiếp nhận, xử lý đơn thư chủ yếu do các đơn vị chuyên môn thực hiện, trong khi nhiều nơi còn thiếu đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm chuyên sâu về pháp luật khiếu nại, tố cáo. Đồng thời, yêu cầu phối hợp giữa Thanh tra Chính phủ với các địa phương trong giải quyết các vụ việc liên ngành, kéo dài hoặc vượt cấp cũng trở nên thường xuyên hơn.

Cùng với đó, việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi phải nâng cao năng lực của cơ quan thanh tra cấp tỉnh khi trực tiếp quản lý, giám sát hoạt động của cấp xã.

Khối lượng công việc tăng lên đáng kể, trong khi biên chế và nguồn nhân lực chuyên sâu về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo còn hạn chế; một số địa phương vẫn lúng túng trong phân định trách nhiệm giữa cơ quan thanh tra và các cơ quan chuyên môn.

Yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ công chức thanh tra cũng ngày càng cấp thiết. Sau sáp nhập, trình độ chuyên môn giữa các địa phương chưa đồng đều; một bộ phận cán bộ còn thiếu kiến thức chuyên sâu về tài chính công, đầu tư công, đất đai, chuyển đổi số và các lĩnh vực quản trị hiện đại. Việc thay đổi địa bàn, môi trường công tác tạo thêm áp lực, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Về vấn đề này tại Hội thảo học cấp quốc gia “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp” do Hội đồng Lý luận Trung ương phối hợp với Thành ủy Hà Nội, Thành ủy TP Hồ Chí Minh tổ chức tháng 6/2026, ông Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Thanh tra Chính phủ) cho rằng, về lâu dài, cần nghiên cứu mô hình tổ chức ngành Thanh tra phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới; gắn sắp xếp tổ chức bộ máy với hoàn thiện vị trí việc làm, tiêu chuẩn chức danh và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực.

Cũng theo ông Trần Đăng Vinh, cần đổi mới công tác đánh giá, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài; gắn kết quả đánh giá với công tác quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật; tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu xây dựng ngành Thanh tra chuyên nghiệp, hiện đại, liêm chính và hiệu quả.

Bên cạnh yêu cầu về nhân lực, mô hình mới cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế. Việc phân định thẩm quyền, phạm vi hoạt động thanh tra với các thiết chế kiểm soát quyền lực khác, nhất là với Kiểm toán Nhà nước, kiểm tra chuyên ngành còn có nội dung chưa cụ thể, vẫn tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo, trùng lặp.

Một số quy định về thẩm quyền của cơ quan thanh tra, như thời hạn tiếp nhận hồ sơ chuyển cơ quan điều tra, vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.

Đáng chú ý, yêu cầu tăng cường thanh tra ngay từ cơ sở vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng. Sau gần một năm thực hiện mô hình mới, các địa phương mới triển khai 192/1.654 cuộc thanh tra đối với cấp xã, chiếm 11,6%, cho thấy hoạt động thanh tra vẫn chủ yếu tập trung ở cấp tỉnh trong khi cấp xã là nơi trực tiếp thực hiện nhiều nhiệm vụ quản lý Nhà nước.

Không chỉ vậy, việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng đòi hỏi phải được đổi mới đồng bộ.

Việc thực hiện kết luận thanh tra còn gặp khó khăn do thay đổi đơn vị hành chính, cơ quan quản lý và thẩm quyền xử lý; mô hình tiếp công dân trực tuyến, cơ sở dữ liệu quốc gia về khiếu nại, tố cáo chưa bảo đảm tính liên thông, gây khó khăn trong tra cứu và giải quyết vụ việc.

Trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, mô hình mới đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực ngay từ cấp xã. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp: “Phân cấp không phải là chuyển gánh nặng xuống cấp dưới mà là chuyển thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu, công cụ thực thi và trách nhiệm một cách rõ ràng, minh bạch, có kiểm soát. Đồng thời, phải tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra, kiểm toán, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình”.

Ngoài ra, những khó khăn trong thanh tra chuyên đề về quản lý cơ sở nhà, đất sau sáp nhập cho thấy cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý các vấn đề liên quan đến quy hoạch, định giá, hồ sơ pháp lý và nguồn lực thực hiện.

Cuối cùng, chuyển đổi số trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với ngành Thanh tra. Tuy nhiên, hệ thống dữ liệu hiện còn phân tán, khả năng phân tích và cảnh báo chưa cao. Hơn nữa, dữ liệu thanh tra, khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có tính nhạy cảm đặc biệt.

Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất cùng cơ chế phân quyền, mã hóa và kiểm soát truy cập chặt chẽ sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ngành trong thời gian tới.

Đổi mới quản trị để nâng cao hiệu lực hoạt động

Theo Báo cáo số 61-BC/ĐU của Đảng ủy Thanh tra Chính phủ, trong giai đoạn 2026-2031, ngành Thanh tra tiếp tục đẩy mạnh thực hiện phương hướng công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với việc phát huy những ưu điểm đã đạt được. Đồng thời, từng bước khắc phục những hạn chế, vướng mắc; xác định cụ thể nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, đột phá, quyết tâm thực hiện mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra.

Trên cơ sở đó, nhiều giải pháp được đưa ra như tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng; nâng cao nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu về vai trò của công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời bảo đảm tính chủ động, khách quan và độc lập nghiệp vụ của cơ quan thanh tra.

Tiếp theo là hoàn thiện thể chế, trước hết tập trung sửa đổi Luật Thanh tra theo hướng phân định rõ thẩm quyền, phạm vi hoạt động và cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các thiết chế kiểm soát quyền lực khác, nhất là với kiểm toán, kiểm tra chuyên ngành.

Liên quan đến công tác này, theo ông Trần Đăng Vinh, phải phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn ngành; xây dựng pháp luật phải xuất phát từ thực tiễn, lấy thực tiễn làm thước đo và mục tiêu phục vụ; tăng cường tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động chính sách, bảo đảm mỗi quy định của pháp luật đều giải quyết được những vấn đề thực tiễn đang đặt ra.

Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện các quy định về công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, nâng cao hiệu lực thực hiện kết luận thanh tra và nghiên cứu bổ sung những thẩm quyền cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Về tổ chức bộ máy, tập trung sắp xếp, kiện toàn hệ thống cơ quan thanh tra theo hướng tinh gọn, mạnh, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả. Cùng với đó, tạo bước đột phá trong phương thức hoạt động thanh tra theo hướng chủ động, hiện đại, có trọng tâm, trọng điểm. Nâng cao chất lượng kết luận thanh tra, tăng cường giám sát hoạt động của đoàn thanh tra và hiệu quả công tác theo dõi, đôn đốc, kiểm tra và xử lý sau thanh tra.

Con người tiếp tục được xác định là yếu tố quyết định chất lượng hoạt động thanh tra. Vì vậy, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, liêm chính, công tâm, chuyên nghiệp; tinh thông nghiệp vụ, am hiểu pháp luật, quản trị Nhà nước, kinh tế, tài chính, công nghệ và chuyển đổi số.

Theo ông Nguyễn Văn Lương, Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra, thời gian qua, nhà trường đã đổi mới căn bản, toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ. Việc xây dựng chương trình, giáo trình gắn nội dung sát, trúng với định hướng đổi mới của ngành Thanh tra. Đồng thời, khảo sát thực tế nhu cầu học viên, nhất là chính quyền địa phương 2 cấp; đào tạo theo hướng “cầm tay chỉ việc”, giải quyết vướng mắc thực tế bằng tình huống cụ thể.

Đi cùng với đó là phát huy trách nhiệm nêu gương gắn với hệ tiêu chí đánh giá, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động thanh tra.

Đáng chú ý, cải cách hành chính và chuyển đổi số tiếp tục là động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả quản trị. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tiếp tục được chú trọng.

Đặc biệt, sẽ xây dựng hệ sinh thái dữ liệu dùng chung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để hỗ trợ phân tích, cảnh báo và tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh thông tin. Về vấn đề này, từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo điều hành Cục Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Thanh tra Chính phủ), ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng cho rằng, phải đẩy mạnh chuyển đổi số, chuẩn hóa dữ liệu và phương pháp làm việc. Cụ thể, chuyển từ quản lý thủ công sang kiểm soát dựa trên dữ liệu, đánh giá dựa trên minh chứng, tham mưu dựa trên phân tích, từng bước nâng cao tính chủ động, tính dự báo và chất lượng tham mưu chiến lược.

Ở góc độ phối hợp liên ngành, sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp với các cơ quan kiểm tra, nội chính, kiểm toán, tư pháp và các cơ quan liên quan; tăng cường chia sẻ dữ liệu, bảo đảm sự thống nhất trong thực hiện kết luận thanh tra, đồng thời phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí và Nhân dân.

Một yêu cầu xuyên suốt là nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và người đứng đầu trong công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; coi kết quả thực hiện các nhiệm vụ này là tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá năng lực, hiệu quả công tác của cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị và cán bộ, công chức.

Trên cơ sở đó, ngành Thanh tra tiếp tục triển khai hiệu quả các nhiệm vụ theo chức năng quản lý Nhà nước, như: Thanh tra chuyên đề diện rộng; thanh tra đột xuất khi phát hiện dấu hiệu vi phạm; tăng cường thanh tra công vụ và thanh tra, kiểm tra trách nhiệm; đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra, kịp thời chuyển các vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra; tập trung giải quyết dứt điểm các vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay từ cơ sở.