(Thanh tra) - Đề tài khoa học “Nâng cao hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính của chính quyền cấp cơ sở” do bà Trần Lan Hương, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm đã tập trung làm rõ những khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong bối cảnh mới.
Ngày 26/3, Chủ nhiệm đề tài “Nâng cao hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính của chính quyền cấp cơ sở” đã tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện đề cương nghiên cứu.
Theo bà Trần Lan Hương, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2025 được đánh giá là bước tiến quan trọng, khi mở rộng thẩm quyền xử phạt cho chủ tịch UBND cấp xã, phường.
Theo đó, cấp cơ sở được áp dụng nhiều hình thức xử phạt như phạt tiền, tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động, buộc khắc phục hậu quả. Việc tăng thẩm quyền này góp phần cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tính kịp thời trong xử lý vi phạm và giảm tải cho cấp trên.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy công tác xử phạt vi phạm hành chính ở cấp xã, phường vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Một trong những vấn đề nổi bật là tác động của việc sáp nhập, tinh gọn bộ máy hành chính. Khi không còn cấp quận, huyện, nhiều nhiệm vụ trước đây do cấp này đảm nhiệm đã được chuyển giao cho cấp xã, phường. Điều này khiến khối lượng công việc tăng lên đáng kể, trong khi tính chất vụ việc ngày càng phức tạp.
Những vi phạm liên quan đến đất đai, xây dựng hay an toàn thực phẩm vốn đòi hỏi chuyên môn sâu nay do cấp cơ sở trực tiếp xử lý, tạo áp lực lớn cho đội ngũ cán bộ.
Không chỉ vậy, sự thay đổi về thẩm quyền cũng kéo theo yêu cầu điều chỉnh về quy trình, thủ tục. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn tồn tại nhiều điểm chồng chéo, thiếu thống nhất. Đây được xem là một trong những “nút thắt” lớn nhất trong công tác xử phạt vi phạm hành chính hiện nay.
Nhiều quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật còn chưa cụ thể, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các địa phương. Ở các lĩnh vực “nóng” như đất đai, môi trường, xây dựng, tình trạng trùng lặp giữa các nghị định xử phạt vẫn tồn tại. Điều này không chỉ gây khó khăn cho cán bộ thực thi mà còn ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật.
Bên cạnh đó, trình tự, thủ tục xử phạt và cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt giữa các văn bản cũng chưa đồng bộ. Một số thông tư hướng dẫn còn quy định thêm các bước thủ tục, làm phát sinh vướng mắc trong thực tế triển khai. Hệ quả là nhiều quyết định xử phạt chưa được thi hành triệt để.
Bà Hương dẫn chứng, báo cáo của UBND thị xã Nghi Sơn cho thấy, trong năm 2024, địa phương đã xử lý 612 vụ vi phạm với 613 đối tượng, tăng gần 15% so với năm trước.
Tuy nhiên, trong số 613 quyết định xử phạt được ban hành, vẫn còn 54 quyết định chưa được thi hành xong. Điều này phản ánh rõ những khó khăn trong công tác tổ chức thực hiện.
Một nguyên nhân khác đến từ đặc thù của hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính. Các nghị định xử phạt thường liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý khác nhau. Khi các văn bản nền tảng được sửa đổi, các nghị định xử phạt cũng phải điều chỉnh theo, nhưng quá trình này thường không diễn ra đồng bộ. Việc một nghị định bị sửa đổi nhiều lần khiến cán bộ cơ sở gặp khó khăn trong cập nhật và áp dụng.
Phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực cũng khiến việc nhận diện hành vi vi phạm trở nên phức tạp. Trong một số trường hợp, cán bộ còn mắc sai sót trong quá trình lập biên bản, như thiếu chữ ký, sai sót kỹ thuật trong trình bày, ảnh hưởng đến tính pháp lý của hồ sơ xử phạt.
Về điều kiện bảo đảm thi hành, thực tế cho thấy cấp xã hiện chưa có đội ngũ công chức chuyên trách về xử lý vi phạm hành chính…
Trong khi đó, số lượng nghị định xử phạt nhiều, mỗi nghị định lại quy định nhiều hành vi với các mức xử phạt khác nhau, khiến việc phổ biến đầy đủ các quy định trở thành thách thức lớn…
Trước những thực trạng nêu trên, đề tài nghiên cứu đặt mục tiêu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác xử phạt vi phạm hành chính ở cấp cơ sở trong bối cảnh mới.
Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất rằng đây là đề tài cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
Các đại biểu cho rằng, Ban Chủ nhiệm cần rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất và dễ áp dụng. Đồng thời, cần tăng cường phân cấp đi đôi với nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở, thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu.
Cần xác định rõ bộ tiêu chí đánh giá công tác xử phạt vi phạm hành chính ở cấp cơ sở theo các nhóm: tính kịp thời, đúng thẩm quyền; tính chính xác, thống nhất trong áp dụng pháp luật; hiệu quả thi hành quyết định xử phạt; mức độ răn đe, phòng ngừa; và sự hài lòng của người dân.
Nhiệm vụ nghiên cứu tập trung làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả. Đối tượng nghiên cứu là hoạt động xử phạt vi phạm hành chính của chính quyền cấp xã, phường và các chủ thể liên quan trong quá trình tổ chức thực hiện.
Kết luận hội thảo, bà Trần Lan Hương ghi nhận các ý kiến đóng góp và cho biết sẽ tiếp thu, chỉnh lý đề cương theo hướng thu hẹp phạm vi nghiên cứu, làm rõ khái niệm và nội hàm của công tác xử phạt vi phạm hành chính ở cấp cơ sở. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để đề tài tiếp tục được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước trong thời gian tới.
