(Thanh tra) - Xây dựng dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử là yêu cầu cấp bách để hóa giải rủi ro an ninh mạng và thúc đẩy chuyển đổi số. Bằng việc mở rộng phạm vi sang định danh vạn vật, dự thảo hướng tới kiến tạo hành lang pháp lý vững chắc cho kỷ nguyên số.
Chủ trương hoàn thiện hệ thống pháp luật, phát triển Chính phủ số và kinh tế số đòi hỏi một khung pháp lý đồng bộ về hoạt động định danh, xác thực điện tử. Việc hoàn thiện khung pháp lý này tuân thủ quy định của Hiến pháp, không chỉ bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ quyền con người trên môi trường số mà còn nâng cao năng lực ứng phó trong các tình huống khẩn cấp.
Thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu phải mở rộng phạm vi từ định danh cá nhân sang định danh phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số.
Việc ban hành Luật sẽ là công cụ sắc bén phục vụ phòng ngừa tội phạm mạng, xử lý triệt để tình trạng SIM nặc danh, tài khoản ảo và lừa đảo trực tuyến. Đặc biệt, đây là cơ sở để ngăn chặn các hình thức giả mạo sinh trắc học tinh vi bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo.
Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử tập trung vào 6 nhóm nội dung cơ bản, quy định về đối tượng định danh điện tử; mô hình định danh điện tử; hệ thống định danh và xác thực điện tử; đối tượng, mô hình xác thực điện tử; dịch vụ định danh, xác thực điện tử và nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực điện tử của nước ngoài.
Về đối tượng định danh điện tử, dự thảo Luật xác định 5 nhóm đối tượng, bao gồm: Cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và các đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian.
Đồng thời, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với các đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.
Về nguyên tắc quản lý, dự thảo Luật yêu cầu thu thập dữ liệu tối thiểu và không thu thập lại dữ liệu đã có. Mọi hành vi sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ để tạo lập, gian lận danh tính điện tử đều bị nghiêm cấm. Toàn bộ quá trình định danh, xác thực phải bảo đảm chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình minh bạch.
Về mô hình định danh điện tử, dự thảo Luật quy định việc định danh điện tử được thực hiện theo 2 phương thức. Theo đó, Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao và đối tượng thuộc bí mật Nhà nước.
Đối với các đối tượng còn lại, dự thảo Luật quy định tổ chức đủ điều kiện được tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử, qua đó đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.
Về Hệ thống định danh và xác thực điện tử, dự thảo Luật quy định hệ thống này bao gồm Cơ sở dữ liệu quốc gia, Nền tảng định danh, Ứng dụng VNeID và Cổng định danh quốc gia sẽ kết nối đồng bộ với các hệ thống thông tin khác để phục vụ quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội.
Hoạt động xác thực điện tử được áp dụng cho mọi đối tượng đã cấp mã định danh thông qua 3 mô hình gồm xác thực tập trung, trung gian và độc lập.
Dự thảo yêu cầu bắt buộc liên kết, xác thực danh tính đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực nhằm bảo đảm an toàn. Các tổ chức cung cấp dịch vụ định danh, xác thực phải đáp ứng những điều kiện về pháp nhân, tài chính, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu người dùng.
Trong bối cảnh hội nhập, việc công nhận danh tính điện tử xuyên biên giới và định danh sản phẩm đóng vai trò chiến lược. Việc chuẩn hóa dữ liệu theo tiêu chuẩn chung giúp doanh nghiệp Việt Nam chủ động đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường toàn cầu, điển hình như quy định về Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số của Liên minh châu Âu.
Hành lang pháp lý này góp phần bảo vệ nguồn gốc hàng hóa trong nước, tháo gỡ các điểm nghẽn thương mại và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư nhằm bảo đảm tính đồng bộ. Luật Định danh và xác thực điện tử sẽ là nền tảng vững chắc bảo đảm an toàn trên môi trường số, thúc đẩy các giao dịch điện tử và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.
