Khánh Hoà quan tâm bài toán “an cư lạc nghiệp” cho bộ máy chính quyền. Ảnh: MN

Nơi làm việc “mỗi người một phương” ở tuyến đầu cơ sở

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được kỳ vọng sẽ tinh gọn bộ máy, rút ngắn quy trình xử lý công việc và đưa chính quyền đến gần dân hơn. Tuy nhiên, quá trình vận hành thực tế cho thấy một số địa phương đang phải đối mặt với áp lực hạ tầng không nhỏ.

Tại xã Bác Ái, một trong những địa bàn miền núi của tỉnh Khánh Hòa, bộ máy chính quyền sau sáp nhập hiện phải hoạt động tại 4 địa điểm khác nhau. Trụ sở chính đặt tại xã Phước Thắng cũ, nhưng nhiều đơn vị vẫn phải đi mượn địa điểm để làm việc.

Ủy ban MTTQ Việt Nam xã phải sử dụng tạm trụ sở Công an xã. Hội trường phục vụ các kỳ họp được bố trí tại nhà đa năng của trường tiểu học. Ban Quản lý dự án lại làm việc tại nhà văn hóa thôn. Việc phân tán địa điểm khiến công tác điều hành, phối hợp giữa các bộ phận gặp không ít khó khăn.

Không chỉ thiếu phòng làm việc, nhiều địa phương còn đối mặt với những hạn chế về hạ tầng công nghệ thông tin. Sau khi cấp huyện không còn là tầng trung gian, nhiều thủ tục hành chính, dữ liệu chuyên ngành và nhiệm vụ quản lý được chuyển trực tiếp về xã, phường. Tuy nhiên, điều kiện trang thiết bị chưa phải nơi nào cũng đáp ứng yêu cầu mới.

Thực tế này tạo ra áp lực lớn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở. Khi vừa phải xử lý khối lượng công việc tăng lên, vừa thiếu không gian làm việc và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiệu quả vận hành bộ máy khó tránh khỏi những ảnh hưởng nhất định.

UBND xã Bác Ái ra mắt trung đội dân quân thường trực, tháng 1/2026. Ảnh: UBND xã Bác Ái

Đối với người dân, việc cơ quan Nhà nước hoạt động phân tán cũng làm tăng thời gian đi lại, giao dịch và tiếp cận dịch vụ công. Trong bối cảnh chính quyền đang hướng tới mô hình phục vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn, đây là vấn đề cần được quan tâm tháo gỡ.

Khối tài sản dôi dư và bài toán sử dụng hiệu quả nguồn lực công

Điều đáng chú ý là trong khi một số xã đang thiếu trụ sở thì trên phạm vi toàn tỉnh lại xuất hiện lượng lớn cơ sở nhà, đất dôi dư sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy.

Theo thống kê, Khánh Hòa hiện có 344 cơ sở nhà, đất thuộc diện dôi dư cần được rà soát, xử lý. Đây là khối tài sản công có giá trị lớn, nằm ở nhiều vị trí khác nhau trên địa bàn tỉnh.

Nếu không có phương án sử dụng phù hợp, các cơ sở này có nguy cơ xuống cấp theo thời gian, gây lãng phí nguồn lực Nhà nước. Ngược lại, nếu được quy hoạch và khai thác hiệu quả, đây có thể trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Thực tế cho thấy sự khác biệt khá rõ giữa các địa bàn. Một số nơi được kế thừa hạ tầng tương đối hoàn chỉnh từ trung tâm huyện cũ nên thuận lợi hơn trong vận hành bộ máy. Trong khi đó, những địa phương miền núi như Bác Ái vẫn đang chờ nguồn lực đầu tư để xây dựng khu hành chính tập trung trong giai đoạn tới.

Không chỉ là câu chuyện về cơ sở vật chất, việc xử lý tài sản công dôi dư còn liên quan đến nhiều thủ tục pháp lý, tài chính và quy hoạch sử dụng đất. Đây là quá trình đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ngành và địa phương nhằm bảo đảm vừa đúng quy định, vừa phát huy được giá trị của tài sản công.

Tín hiệu tích cực là Khánh Hoà đang giải bài toán xử lý tài sản dôi dư và tăng cường điều kiện làm việc cho cấp cơ sở. Ảnh: MN

Khơi thông nguồn lực để chính quyền cơ sở “lạc nghiệp”

Một tín hiệu tích cực là tỉnh Khánh Hòa đã bắt đầu triển khai nhiều giải pháp nhằm giải quyết đồng thời hai bài toán: Xử lý tài sản dôi dư và tăng cường điều kiện làm việc cho cấp cơ sở.

Một số cơ sở nhà, đất sau sắp xếp đã được chuyển đổi công năng phục vụ cộng đồng. Có nơi trở thành nhà văn hóa, có nơi được bàn giao cho các đơn vị sự nghiệp tiếp tục sử dụng. Cách làm này giúp tài sản công tiếp tục được khai thác thay vì bỏ không hoặc xuống cấp.

Song song với đó, tỉnh cũng bố trí nguồn kinh phí đáng kể để sửa chữa, nâng cấp trụ sở làm việc và đầu tư trang thiết bị cho các xã, phường. Đây được xem là sự đầu tư trực tiếp vào “xương sống” của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Điều quan trọng hơn là tư duy quản trị tài sản công đang dần chuyển từ “quản lý tài sản” sang “phát huy giá trị tài sản”. Một trụ sở cũ không còn chức năng hành chính vẫn có thể trở thành trường học, nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng hoặc không gian phục vụ dân sinh.

Ở chiều ngược lại, những địa phương còn khó khăn về cơ sở vật chất cần được ưu tiên nguồn lực để sớm có nơi làm việc tập trung, ổn định. Bởi khi cán bộ vẫn phải làm việc trong cảnh phân tán, đi mượn hoặc thiếu trang thiết bị, hiệu quả phục vụ người dân khó có thể đạt mức như kỳ vọng.

Một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là quãng thời gian chưa dài, nhưng đủ để nhìn thấy những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Câu chuyện của xã Bác Ái hay nhiều địa phương khác cho thấy, tinh gọn bộ máy mới là bước khởi đầu. Để bộ máy ấy vận hành hiệu quả, vẫn cần những điều kiện rất cụ thể về con người, hạ tầng và nguồn lực.

“An cư” mới có thể “lạc nghiệp”. Khi những trụ sở dôi dư được khơi thông đúng hướng, khi những xã còn khó khăn có được không gian làm việc ổn định, đó không chỉ là câu chuyện của cán bộ công chức. Sau cùng, người được hưởng lợi chính là người dân - những người đang kỳ vọng vào một nền hành chính gần dân hơn, thuận tiện hơn và phục vụ tốt hơn từng ngày.