Bộ Nội vụ là cơ quan chủ trì soạn thảo hồ sơ dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi). Đồ họa: Trang Nguyệt

Thắt chặt kỷ luật và quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm

Dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tập trung quy phạm hóa chính sách bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền. Nhằm ngăn chặn các vi phạm trong thực hành dân chủ, Điều 8 của dự thảo Luật đã bổ sung chi tiết nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Các hành vi này bao gồm việc không công khai, công khai không đầy đủ, không đúng hạn hoặc làm sai lệch thông tin; không tổ chức lấy ý kiến, đối thoại; không tiếp thu, trả lời, giải trình theo quy định; cản trở việc kiểm tra, giám sát hoặc không cung cấp thông tin cho cơ quan thanh tra, kiểm tra, giám sát; cũng như hành vi làm lộ dữ liệu, danh tính người góp ý trái pháp luật.

Song song với việc quy định các hành vi bị cấm, dự thảo Luật khẳng định quyền kiểm tra, giám sát của công dân, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động. Tại khoản 5 Điều 5, dự thảo Luật nêu rõ việc kiểm tra, giám sát của Nhân dân không thay thế cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra, xác minh và các hoạt động tố tụng theo quy định của pháp luật chuyên ngành. Quy định này giúp phân định rõ ranh giới giữa chức năng giám sát xã hội của Nhân dân và các hoạt động thực thi quyền lực nhà nước trong thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, điều tra và tố tụng.

Đề cao trách nhiệm người đứng đầu trong phòng, chống tham nhũng, tiêu cực

Đối với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tại các cơ quan, đơn vị, dự thảo Luật đã luật hóa trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu. Theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 39 của dự thảo, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn hành vi tham nhũng, tiêu cực; đồng thời phải xử lý và tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xử lý người có hành vi vi phạm.

Trường hợp thiếu trách nhiệm để xảy ra tham nhũng, tiêu cực trong cơ quan, đơn vị, người đứng đầu sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, công tác công khai, minh bạch thông tin liên quan đến thanh tra, kiểm tra cũng được quy định cụ thể tại Điều 11 và Điều 29 của dự thảo Luật.

Theo đó, chính quyền địa phương cấp xã và người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm công khai kết luận thanh tra, kết quả kiểm tra, giải quyết các vụ việc tham nhũng, tiêu cực, vi phạm kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức và người hoạt động không chuyên trách.

Đồng thời, kết quả thực hiện dân chủ ở cơ sở cũng được đưa vào làm một trong những tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu theo quy định tại Điều 7 của dự thảo.

Kiện toàn thiết chế Ban Thanh tra nhân dân ở cơ sở

Về Ban Thanh tra nhân dân, khoản 4 Điều 4 dự thảo Luật xác định đây là thiết chế giám sát của cộng đồng dân cư; người lao động tại doanh nghiệp Nhà nước; viên chức, người lao động tại cơ quan, đơn vị có tổ chức công đoàn. Ban Thanh tra nhân dân không phải là cơ quan thanh tra theo quy định của Luật Thanh tra, không có thẩm quyền thanh tra và không thực hiện hoạt động thanh tra theo quy định của Luật này.

Dự thảo Luật đồng thời quy định các nguyên tắc hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân tại Điều 23 và Điều 40, trong đó yêu cầu tuân thủ pháp luật, bảo đảm công bằng, khách quan, minh bạch; hoạt động theo chế độ tập thể và quyết định theo đa số.

Đồng thời, dự thảo Luật quy định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị và chính quyền cấp xã trong việc tiếp nhận, giải quyết kịp thời các kiến nghị của Ban Thanh tra nhân dân trong thời hạn quy định.

Dự thảo cũng nghiêm cấm các hành vi đe dọa, gây áp lực, phân biệt đối xử, trù dập hoặc gây bất lợi đối với thành viên Ban Thanh tra nhân dân khi thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát hợp pháp.

Đồ họa: Trang Nguyệt

Thanh tra Chính phủ góp ý dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi)

Trong quá trình tham gia góp ý đối với hồ sơ dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Thanh tra Chính phủ đã đóng góp nhiều ý kiến quan trọng nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Thanh tra và hệ thống pháp luật.

Một trong những nội dung trọng tâm là việc chuẩn hóa các thuật ngữ pháp lý liên quan đến công tác thanh tra. Cụ thể, tại điểm đ khoản 1 Điều 11 và điểm h khoản 1 Điều 29 của dự thảo, Thanh tra Chính phủ đề nghị điều chỉnh cụm từ công khai "kết quả thanh tra" thành "kết luận thanh tra", đồng thời bổ sung nội dung công khai kết quả giải quyết phản ánh cho phù hợp với Luật Thanh tra, Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo hiện hành. Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị rà soát và lược bỏ quy định "thanh tra đối với" việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số tại Điều 8 dự thảo.

Về thiết chế Ban Thanh tra nhân dân, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh tên gọi Ban Thanh tra nhân dân được kế thừa từ trước, sau khi chế định thanh tra nhân dân được tách khỏi Luật Thanh tra và quy định tại Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. Tuy nhiên, tên gọi này có thể dẫn đến nhầm lẫn với hoạt động thanh tra của các cơ quan thanh tra theo Luật Thanh tra hiện hành, trong khi hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân không thực hiện theo Luật Thanh tra.

Từ đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Nội vụ nghiên cứu đặt lại tên gọi của thiết chế này, thay “Ban Thanh tra nhân dân” bằng “Ban Giám sát”. Trường hợp giữ nguyên tên gọi, đề nghị nghiên cứu, bổ sung nội dung giải thích từ ngữ về Ban Thanh tra nhân dân tại Điều 2 dự thảo Luật, nhằm phân biệt với các cơ quan thanh tra theo quy định của Luật Thanh tra.

Tương tự, tại Điều 25, Điều 38 và Điều 52, cơ quan này kiến nghị chỉnh lý nhiệm vụ của Ban Thanh tra nhân dân từ "xem xét, xác minh vụ việc cụ thể" thành "xem xét, thu thập thông tin trong phạm vi kiểm tra, giám sát" nhằm tránh trùng lặp với quy trình xác minh trong giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm hành chính.

Đối với quy định về tổ chức trong cơ quan, đơn vị tại Chương III, Thanh tra Chính phủ đề nghị thống nhất thể hiện thuật ngữ thành "Ban Thanh tra nhân dân ở đơn vị sự nghiệp công lập có tổ chức công đoàn", bảo đảm sự tương thích với chủ trương không tổ chức công đoàn trong các cơ quan hành chính nhà nước hưởng 100% lương từ ngân sách.

Ngoài ra, liên quan đến quy định tại điểm c khoản 1 Điều 59 về việc xây dựng nền tảng số tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, khiếu nại, tố cáo, Thanh tra Chính phủ cho biết, hiện nay, Thanh tra Chính phủ đã được giao quản lý, vận hành thống nhất Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Việc dự thảo Luật quy định về nền tảng số để tiếp nhận, tổng hợp phản ánh, kiến nghị, góp ý, khiếu nại, tố cáo của Nhân dân, dư luận xã hội về thực hiện dân chủ ở cơ sở có thể có sự chồng lấn với phạm vi dữ liệu của Cơ sở dữ liệu nêu trên. Do đó, Thanh tra Chính phủ đề nghị Bộ Nội vụ xem xét nội dung quy định này để bảo đảm không chồng lấn giữa các Cơ sở dữ liệu. Các kiến nghị này đều được Bộ Nội vụ tiếp thu và chỉnh lý hoàn thiện trong hồ sơ dự thảo Luật.