(Thanh tra PCTN)- Tham nhũng đã và đang ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt đời sống xã hội trên thế giới. Các chế tài, biện pháp đã được thực thi, không chỉ trong một quốc gia mà còn là sự liên kết quốc tế song phương, đa phương, với mục đích chung là ngăn chặn và đẩy lùi tệ nạn tham nhũng.
Nhìn lại một năm qua, có thể thấy, dù con đường chống tham nhũng (CTN) không bằng phẳng, lắm gian nan, nhưng với những cố gắng, nỗ lực, các nước đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận.
Một cuộc chiến gian nan
Trong bối cảnh cả thế giới chung tay CTN quyết liệt, thì tham nhũng cũng biến tướng với nhiều cách thức ngày càng tinh vi, phức tạp hơn. Tham nhũng đã chạm tới mọi ngóc ngách của đời sống xã hội, xuất hiện ở nhiều thiết chế, lĩnh vực ít ai ngờ tới.
Năm 2010, lần đầu tiên thế giới chứng kiến "cơn chấn động” trong làng thể thao khi tham nhũng, nhận hối lộ, “bán vé bầu” diễn ra ngay tại Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA). Nhiều quan chức FIFA đã bị chỉ đích danh vì những hành vi nói trên, nổi bật là: Nicolas Leoz (người Paraguay), Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Nam Mỹ (CONMEBOL); Issa Hayatou (người Cameroon), Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF) và Ricardo Teixeira, Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Brazil (CBF).
Cũng liên quan tới lĩnh vực thể thao, tại Ấn Độ, Ủy ban Giám sát T.Ư (CVC - Cơ quan CTN của Ấn Độ) chỉ ra hàng loạt công trình lớn phục vụ Đại hội Thể thao Khối Thịnh vượng chung (CG) đã sử dụng vật liệu kém chất lượng, khiến các công trình chưa đưa vào sử dụng đã xuống cấp nghiêm trọng. Không những thế, giá trị quyết toán cho các công trình, dự án hạ tầng phục vụ CG cao gấp 10 lần dự toán, biến CG 2010 trở thành CG đắt nhất trong lịch sử. Vụ việc này khiến Thư ký Đảng Quốc đại Suresh Kalmadi (Trưởng Ban Tổ chức CG) phải từ chức, 2 trợ lý của ông bị bắt.
Chính phủ và Quốc hội Ấn Độ cũng lao đao vì bê bối tham nhũng lớn nhất trong lịch sử nước này liên quan đến Bộ trưởng Viễn thông và Công nghệ thông tin Andimuthu Raja, người đã phải từ chức vì cáo buộc chuyên quyền, thiếu minh bạch, không công bằng và coi thường mọi nguyên tắc tài chính trong việc “bán” giấy phép khai thác mạng thông tin di động thế hệ 2G với giá rất thấp. Vụ việc đã khiến ngân sách Ấn Độ thất thoát gần 40 tỷ USD, làm tê liệt hoạt động của Quốc hội Ấn Độ trong nhiều tuần liên tiếp và nhấn chìm Đảng Quốc Đại vào cuộc khủng hoảng chính trị tồi tệ nhất trong nhiều năm qua; đồng thời ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hình ảnh của Thủ tướng Singh, người được coi là chính khách “sạch” nhất Ấn Độ.
Tại Trung Quốc, hàng trăm vụ tham nhũng đã bị đưa ra xét xử. Điển hình như vụ xét xử Huang Yao, cựu Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quý Châu vì đã lạm dụng chức vụ nhận hối lộ hơn 9,54 triệu nhân dân tệ (1,43 triệu USD); vụ Jiang Xinsheng, cựu Chủ tịch Tập đoàn Xuất nhập khẩu Kỹ thuật Quốc gia Trung Quốc bị kết án 20 năm tù giam vì nhận hối lộ và làm lộ thông tin quốc gia trong quá trình đấu thầu các công trình xây dựng năng lượng; vụ xét xử Zhang Chunjiang, đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn China Mobile kiêm chức Tổng Giám đốc China Unicom vì đã lạm dụng chức vụ, quyền hạn, nhận hối lộ. Chánh án TAND Tối cao Trung Quốc thừa nhận, số vụ xét xử vi phạm liên quan đến tham nhũng và lạm dụng chức vụ năm 2010 đã tăng cao hơn so với 2009.
Tại Singapore, quốc gia luôn được xếp đầu bảng về sự minh bạch, ít tham nhũng thì năm 2010 cũng đã phát hiện vụ án tham nhũng lớn nhất kể từ năm 1995. Koh Seah Wee, 40 tuổi, Phó Giám đốc Cty SLA (một trong những Cty bất động sản lớn nhất Singapore) đã bị bắt giữ, xét xử vì cáo buộc gian lận hóa đơn và biển thủ gần 10 triệu USD.
Tại châu Âu, nhiều vụ tham nhũng đình đám cũng đã xảy ra. Như ở Slovenia, cựu Thủ tướng Janez Jansa bị Sở Tư pháp cáo buộc vì những hành vi tham nhũng trong hợp đồng với Patria - Cty cung cấp vũ khí của Phần Lan hồi năm 2006. Trong khi đó, Tây Ban Nha đã đưa ra xét xử vụ án tham nhũng lớn nhất về bất động sản với 95 người ngồi trên ghế bị cáo, trong đó có 3 người là cựu Thị trưởng. Còn tại Nga, vụ việc đình đám nhất là Thị trưởng TP Moscow Iouri Loujkov bị cách chức sau 18 năm tại vị vì dính líu tới tham nhũng. Nhưng, đây chỉ là một trong số 35.000 vụ việc liên quan đến tham nhũng tại Nga, với số tiền nhận hối lộ lên tới 596 triệu rupes (khoảng 14 triệu euro).
Trong số các "quan tham" châu Âu, có khá nhiều người là Bộ trưởng, cựu Thủ tướng, đương kim Tổng thống. Chẳng hạn, cựu Thủ tướng Croatia Ivo Sanader bị bắt giữ tại Áo vì những hành vi tham nhũng, nhận hối lộ, biển thủ công quỹ, lạm dụng chức vụ, quyền hạn; cựu Bộ trưởng Quốc phòng, cựu Tổng thống, cựu Thủ tướng bị tố cáo về những hành vi tham nhũng, nhận hối lộ…
Hiệu quả từ cuộc chiến
Năm 2010, các quốc gia, tổ chức quốc tế đã nỗ lực hết mình trong cuộc chiến CTN bằng nhiều biện pháp, từ gia tăng mức phạt, bổ sung những điều luật mới, củng cố bộ luật cũ đến chỉnh sửa hiến pháp. Sự cố gắng đó đã có tác động tích cực, mang lại những hiệu quả đáng mừng.
Quá trình đấu tranh CTN, rửa tiền xuyên quốc gia đã có bước chuyển biến mới khi Thụy Sĩ đồng ý “hé mở” thông tin tài khoản của những cá nhân, tổ chức bị nghi ngờ tham nhũng, phục vụ công tác điều tra. Tiếp đó, ngày 14/9/2010, Hạ viện và Thượng viện Thụy Sĩ phê chuẩn một đạo luật mới cho phép tịch thu tài sản bất minh ký thác tại các ngân hàng Thụy Sĩ, cho phép hoàn trả số tài sản này cho các quốc gia để cải thiện cuộc sống của người dân, củng cố hệ thống pháp luật và phòng chống tội phạm. Ước tính, đã thu hồi và trả lại khoảng 40 tỉ USD tiền bị tham nhũng.
Cuộc chiến CTN cũng thu được những thành quả nhất định khi mạnh tay buộc các cá nhân, tổ chức tham nhũng phải đền bù các khoản tiền đáng kể. Điển hình như vụ Ngân hàng Hoa Kỳ đã chấp nhận nộp phạt 137 triệu USD để không bị truy tố vì những gian lận trong thị trường cổ phiếu. Hay như vụ 6 Cty của Mỹ phải nộp phạt hơn 156 triệu USD vì tội đưa hối lộ khoảng 1 triệu USD cho các quan chức tại Venezuela, Ấn Độ và Mexico. Tập đoàn Công nghiệp ABB của Thuỵ Sĩ cũng phải nộp phạt 58,3 triệu USD để không bị truy tố vì hành vi hối lộ tại Mexico và Iraq...
Bên cạnh đó, những nỗ lực củng cố pháp luật, gia tăng hình phạt, thành lập các đơn vị chuyên trách PCTN riêng biệt và hoạt động độc lập cũng đã tạo sức mạnh để thế giới CTN hiệu quả hơn. Như tại Áo, Viện CTN Quốc tế (IACA) đã chính thức được thành lập hồi tháng 9/2010 với chức năng giáo dục công chúng và đào tạo nhân viên thực hành CTN. Đây cũng được coi là một mốc quan trọng trong nỗ lực toàn cầu CTN, nhằm triển khai hiệu quả hơn Công ước Liên hiệp quốc về CTN (UNCAC) - công cụ pháp lý CTN đầu tiên trên thế giới. Cũng trong tháng 9, Cộng hòa Séc đã triển khai một kế hoạch CTN lớn, áp dụng trở lại một số biện pháp như nghe lén điện thoại hay tiến hành thẩm vấn đột xuất những người bị nghi ngờ tham nhũng…
Nhiều quốc gia cũng đã chỉnh sửa lại mức độ hình phạt theo hướng nặng hơn để tăng tính răn đe đối với tội phạm tham nhũng. Indonesia và Gambia đã chính thức áp dụng án tử hình đối với tội phạm tham nhũng. Tại Nga, Tổng thống Nga Dimitri Medvedev cho biết sẽ áp dụng một quy định mới, theo đó ngoài việc phạt tù, tội phạm tham nhũng có thể bị phạt tiền cao gấp 100 lần số tiền mà họ đã tham nhũng, nhận hối lộ. Nga đã thiết lập một trang web nhằm công khai, minh bạch chế độ ưu đãi đối với các doanh nghiệp ở từng địa phương, các thủ tục hành chính liên quan cũng như để người dân có thể trực tiếp tố cáo hành vi tham nhũng, đòi hối lộ của quan chức chính quyền. Đồng thời, Nga ra quyết định giảm biên chế khoảng 100.000 công chức từ nay đến năm 2013, song song với tăng cường hiệu quả làm việc của số công chức còn lại, nhằm loại trừ mầm mống tham nhũng và tiết kiệm cho ngân sách hơn 1 tỷ euro.
Trong những ngày cuối tháng 12 vừa qua, sau nhiều năm trì hoãn, Tổng thống Algeria Abdelaziz Bouteflika đã chính thức ký Sắc lệnh thành lập Cơ quan PCTN Algeria. Còn tại Uganda, Chính phủ nước này khẳng định sẽ xử lý và trừng phạt thật nặng đối với các quan chức dính líu tới tham nhũng và không có “vùng bất khả xâm phạm”. Sierra Leone cũng đã có hành động khẳng định quyết tâm CTN, khi Tổng thống nước này quyết định cách chức Bộ trưởng Ngư nghiệp Haja Afsatu Kabbah và chuyển vụ việc sang cơ quan tư pháp tiếp tục xử lý theo pháp luật…
Việc bảo vệ nhân chứng cũng được quan tâm nhiều hơn. Điển hình như ở Maroc, Uỷ ban T.Ư PCTN đã đệ trình Quốc hội phê chuẩn kế hoạch mới nhằm bảo vệ nhân chứng và người tố cáo tham nhũng trong suốt quá trình xét xử vụ án tham nhũng và cả sau khi vụ án kết thúc. Tại Camerun, Trung tâm Hỗ trợ tư pháp đối với những nạn nhân và nhân chứng trong các vụ việc liên quan tới tham nhũng đã chính thức đi vào hoạt động.
Để đối phó với vấn nạn tham nhũng, 148 nước tham gia Công ước Liên hiệp quốc về CTN đã thiết lập một cơ chế giám sát lẫn nhau để xác định những lỗ hổng trong hệ thống pháp luật và chiến lược CTN của mỗi nước.
Có thể khẳng định: CTN là một cuộc chiến lâu dài, phức tạp. Với những nỗ lực không ngừng, tin rằng cuộc chiến CTN trên toàn thế giới sẽ mang lại những hiệu quả thiết thực trong thời gian tới. Niềm tin của người dân vào sự công bằng, minh bạch sẽ dần khôi phục trở lại.
Nhật Minh
