Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk là cơ quan triển khai công tác tuyển sinh lớp 10 trên địa bàn. Ảnh: N.Giàu

Xét hết nguyện vọng 1 mới tới nguyện vọng 2

Theo Kế hoạch số 100/KH-UBND ngày 30/3/2026 của UBND tỉnh Đắk Lắk về tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027, mỗi học sinh được đăng ký tối đa 2 nguyện vọng vào các trường THPT công lập. Để bảo đảm quyền ưu tiên đối với học sinh đăng ký nguyện vọng 1, kế hoạch quy định điểm trúng tuyển nguyện vọng 2 của cùng một trường phải cao hơn điểm trúng tuyển nguyện vọng 1 là 1,5 điểm.

Quy định này được xem là nhằm hài hòa hai mục tiêu: bảo đảm lợi thế cho học sinh lựa chọn trường ở nguyện vọng 1, đồng thời tạo thêm cơ hội cho những thí sinh có kết quả thi tốt nhưng chưa trúng tuyển nguyện vọng 1 vẫn có thể được xét vào nguyện vọng 2 nếu đáp ứng điều kiện về điểm số.

Như vậy, cơ chế 2 nguyện vọng không chỉ mở rộng quyền lựa chọn của học sinh mà còn hướng tới việc sử dụng hiệu quả nguồn tuyển giữa các trường THPT công lập.

Thế nhưng theo Văn bản số 1185/SGDĐT-QLCLCNTT của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk về việc hướng dẫn công tác tuyển sinh mầm non, lớp 1, lớp 6, lớp 10; tuyển sinh giáo dục thường xuyên năm học 2026-2027 (trang 23), việc xét tuyển được thực hiện theo trình tự: xét hết nguyện vọng 1; trường hợp đã tuyển đủ chỉ tiêu thì dừng xét tuyển, chỉ khi còn thiếu chỉ tiêu mới tiếp tục xét nguyện vọng 2.

Điều đó đồng nghĩa, dù học sinh đăng ký nguyện vọng 2 có điểm thi rất cao thì hồ sơ cũng không được đưa vào xem xét nếu trường đã tuyển đủ chỉ tiêu từ nguyện vọng 1.

Thực tế kỳ tuyển sinh năm học 2026-2027 cho thấy tình trạng này diễn ra ở nhiều trường. Trường THPT Buôn Ma Thuột tuyển đủ 793 chỉ tiêu ngay từ nguyện vọng 1; Trường THPT Lê Quý Đôn tuyển đủ 706 chỉ tiêu; Trường THPT Lê Duẩn cũng tuyển đủ 484 chỉ tiêu sau khi hoàn tất xét tuyển nguyện vọng 1.

Quy định xét tuyển theo Kế hoạch số 100/KH-UBND của UBND tỉnh Đắk Lắk (bên trái), Sở GD&ĐT hướng dẫn thực hiện xét tuyển (bên phải). Ảnh: N.Giàu

Quy định 1,5 điểm và câu hỏi về ý nghĩa của nguyện vọng 2

Từ cách xét tuyển trên, nhiều phụ huynh và chuyên gia đặt câu hỏi về hiệu quả thực tế của quy định điểm trúng tuyển nguyện vọng 2 phải cao hơn nguyện vọng 1 là 1,5 điểm. Bởi nếu trường đã tuyển đủ chỉ tiêu ngay từ nguyện vọng 1, quy định này không được áp dụng, triệt tiêu nguyện vọng 2 của thí sinh.

Không chỉ hạn chế về cơ hội, cách thức xét tuyển này còn tạo ra khoảng cách lớn giữa điểm chuẩn của 2 nguyện vọng. Tại Trường THPT Nguyễn Trãi, điểm trúng tuyển nguyện vọng 1 là 40,5 điểm, trong khi nguyện vọng 2 lên tới 47 điểm. Trường THPT Phạm Văn Đồng có điểm chuẩn nguyện vọng 1 là 31 điểm, nhưng nguyện vọng 2 là 43,5 điểm.

Đáng chú ý, sự chênh lệch trong cơ hội trúng tuyển còn thể hiện rõ qua những trường hợp cụ thể ở các đợt xét tuyển. Có học sinh đạt 45,5 điểm vẫn không trúng tuyển nguyện vọng 1 tại Trường THPT Buôn Ma Thuột do chưa đạt điểm chuẩn của trường tại thời điểm xét tuyển ban đầu (47 điểm). Tuy nhiên, ở đợt tuyển sinh bổ sung sau đó, chính trường này lại hạ điểm trúng tuyển xuống còn 33,5 điểm.

Khoảng cách 12 điểm giữa hai đợt xét tuyển không chỉ khiến nhiều phụ huynh và học sinh tiếc nuối mà còn đặt ra yêu cầu xem xét lại tính hợp lý trong công tác dự báo nguồn tuyển, phân bổ chỉ tiêu và phương thức tổ chức xét tuyển. Khi cùng một kỳ tuyển sinh nhưng điểm trúng tuyển vào cùng một trường có sự chênh lệch tới 12 điểm, dư luận có cơ sở để đặt câu hỏi liệu cơ chế tuyển sinh hiện nay đã thực sự bảo đảm tính minh bạch, hợp lý và cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho các thí sinh hay chưa?.

Điểm chuẩn đợt tuyển sinh chính thức của Trường THPT Buôn Ma Thuột là 47 điểm, đợt bổ sung lấy 33,5 điểm. Cả 2 đợt chỉ lấy nguyện vọng 1. Ảnh: N.Giàu

Tuyển sinh bổ sung và bài toán chưa được tháo gỡ

Theo Công văn số 2124/SGDĐT-QLCLCNTT ngày 12/7/2026 của Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk, đợt tuyển sinh bổ sung chỉ dành cho học sinh chưa trúng tuyển hoặc đã trúng tuyển nhưng chưa hoàn tất xác nhận nhập học theo quy định. Quy định này cũng gần như “đóng cửa” đối với những học sinh đã trúng tuyển nguyện vọng 2.

Bởi từ ngày công bố điểm chuẩn, danh sách trúng tuyển (30/6) đến khi ban hành quyết định tuyển bổ sung (12/7), phụ huynh không biết trước sẽ có thêm đợt tuyển sinh nên có trường hợp đã nộp hồ sơ xác nhận nhập học. Cũng trong thời gian này, một số trường tư thục đã yêu cầu xác nhận nhập học, có trường chốt hạn ngày 10/7. Để con không mất cơ hội học tập, nhiều phụ huynh phải “bấm bụng” vay mượn để đóng tiền nhập học. Vậy cơ hội nào dành cho những thí sinh có điểm cao nhưng vẫn mong muốn học trường công lập?

Đáng chú ý, đợt tuyển bổ sung tiếp tục ưu tiên xét nguyện vọng 1 trước; chỉ khi còn chỉ tiêu mới xét nguyện vọng 2. Các nguyện vọng đã đăng ký trước đó không được bảo lưu, học sinh phải đăng ký lại khi tham gia đợt tuyển sinh bổ sung.

Trường THPT Hồng Đức là một ví dụ điển hình. Trong đợt tuyển sinh bổ sung, trường được giao 109 chỉ tiêu và đã tuyển đủ ngay từ nguyện vọng 1 với mức điểm 44,5.

Việc ưu tiên nguyện vọng 1 tiếp tục tạo ra khoảng cách đáng kể giữa điểm chuẩn của 2 nguyện vọng. Tại Trường THPT Chu Văn An, điểm trúng tuyển nguyện vọng 1 là 36,5 điểm, trong khi nguyện vọng 2 lên tới 43,5 điểm. Trường THPT Ngô Gia Tự có điểm chuẩn nguyện vọng 1 là 34,5 điểm, còn nguyện vọng 2 là 40,5 điểm.

Học sinh xem kết quả tuyển sinh tại một trường THPT. Ảnh: XH

Kế hoạch của UBND tỉnh và hướng dẫn của Sở có "lệch pha"?

Trao đổi với PV Báo Thanh tra, ông Phạm Huy Văn - Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Đắk Lắk quả quyết rằng: Kế hoạch số 100/KH-UBND của UBND tỉnh Đắk Lắk quy định nguyên tắc phải xét hết nguyện vọng 1, chỉ khi còn chỉ tiêu mới xét nguyện vọng 2. Theo ông, quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi của thí sinh đăng ký nguyện vọng 1. Ông cũng cho rằng, trong bất kỳ phương thức tuyển sinh nào cũng sẽ có những trường hợp cá biệt và phụ huynh, học sinh cần chủ động đánh giá năng lực để lựa chọn trường phù hợp, nhất là tại các địa bàn có tính cạnh tranh cao như Buôn Ma Thuột, Tuy Hoà.

Tuy nhiên, cách giải thích này đặt ra một vấn đề về tính nhất quán trong quy trình tuyển sinh. Sau đợt tuyển sinh chính thức, khi vẫn còn chỉ tiêu, Sở không tiếp tục xét các hồ sơ nguyện vọng 1 đã nộp trong đợt chính mà tổ chức một đợt tuyển sinh bổ sung, yêu cầu học sinh phải đăng ký lại từ đầu.

Điều đáng lưu ý là Kế hoạch số 100/KH-UBND không quy định việc tổ chức đợt tuyển sinh bổ sung. Điều này khiến dư luận băn khoăn về căn cứ pháp lý để triển khai đợt tuyển sinh bổ sung cũng như việc yêu cầu học sinh nộp lại hồ sơ đăng ký xét tuyển.

Trong khi đó, Kế hoạch số 100/KH-UBND xác định rõ mục tiêu của kỳ tuyển sinh là đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh; góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông; bảo đảm công tác tuyển sinh được tổ chức nghiêm túc, an toàn, công bằng, chính xác, khách quan và minh bạch; đánh giá đúng năng lực người học, phản ánh đúng chất lượng dạy và học. Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh, hướng tới sự đồng thuận của phụ huynh và toàn xã hội.

Tuy nhiên, thực tế sau kỳ tuyển sinh lại phát sinh nhiều ý kiến trái chiều. Việc xuất hiện đợt tuyển sinh bổ sung không được đề cập trong kế hoạch ban đầu, cùng với khoảng cách điểm trúng tuyển giữa các đợt lên tới 12 điểm ở một số trường, khiến không ít phụ huynh và học sinh đặt câu hỏi về tính thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện, cũng như mức độ bảo đảm các nguyên tắc công bằng, minh bạch và tạo cơ hội học tập bình đẳng đã được đặt ra ngay từ đầu.

Một chuyên gia có nhiều năm công tác và kinh nghiệm trong ngành giáo dục cho biết, việc xét tuyển sinh thường được thực hiện đồng thời nguyện vọng 1 và nguyện vọng 2. Nguyên tắc này không chỉ giúp các trường tuyển đủ chỉ tiêu theo kế hoạch mà còn mở rộng cơ hội để học sinh được xét tuyển vào những trường phù hợp với năng lực và kết quả học tập, qua đó góp phần bảo đảm tính công bằng trong tuyển sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.

Theo vị chuyên gia, mục tiêu của công tác tuyển sinh không chỉ là hoàn thành chỉ tiêu được giao mà quan trọng hơn là bảo đảm quyền học tập chính đáng của học sinh trên cơ sở cạnh tranh công bằng, minh bạch, khách quan để đánh giá đúng năng lực của người học và tạo điều kiện thuận lợi cho người học. Việc tổ chức xét tuyển hợp lý sẽ tạo cơ hội để học sinh được học tập trong môi trường phù hợp với kết quả học tập của mình, đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.

“Nếu xét hết nguyện vọng 1, trường đã đủ chỉ tiêu rồi mới tiếp tục xét nguyện vọng 2 thì cần đặt câu hỏi: vai trò của nguyện vọng 2 trong việc mở rộng cơ hội cho học sinh còn được thể hiện như thế nào? Cách thức xét tuyển cần bảo đảm tính công bằng, khách quan và tạo ra cơ hội cạnh tranh thực chất cho người học”, vị chuyên gia nêu quan điểm.

Phụ huynh lên Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Đắk Lắk với mong muốn tìm cơ hội học tập theo mong muốn, năng lực của con em. Ảnh: N.Giàu