Chiều 5/1, Văn phòng Chủ tịch nước họp báo, công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó có Luật Dân số.

Luật Dân số gồm 8 chương, 30 điều, có hiệu lực thi hành từ 1/7, nêu rõ việc thực hiện chính sách dân số và phát triển thông qua các biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương. Ảnh: T.Thường

Nêu những điểm mới, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết, để duy trì mức sinh thay thế, luật quy định tăng thời gian nghỉ thai sản, hỗ trợ tài chính khi sinh con, bổ sung đối tượng được mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Theo Luật Dân số, căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, Nhà nước sẽ có chính sách phù hợp hỗ trợ cặp vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con thông qua các chính sách lao động, việc làm, tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trợ cấp, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và chính sách khác để gia tăng tỷ lệ sinh, đạt mức sinh thay thế bền vững; ưu tiên đối với tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế.

Luật cũng quy định rõ, mỗi cặp vợ chồng có quyền quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khỏe, điều kiện học tập, lao động, thu nhập và nuôi dạy con của mỗi cá nhân, cặp vợ chồng trên cơ sở bình đẳng.

Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 7 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.

Phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, theo quy định của Luật, sẽ được hỗ trợ tài chính khi sinh con. Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, Chính phủ quy định mức hỗ trợ và trình tự, thủ tục thực hiện việc hỗ trợ.

Người có từ 2 con đẻ trở lên cũng sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật về nhà ở.

Ngoài ra, luật quy định Chính phủ sẽ quyết định những biện pháp khác nhằm duy trì mức sinh thay thế. Căn cứ khả năng cân đối ngân sách, chính quyền địa phương cấp tỉnh có thể quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức hỗ trợ do Chính phủ quy định.

Định kỳ hằng năm, cơ quan thống kê Trung ương công bố tình trạng mức sinh để Chính phủ, chính quyền địa phương cấp tỉnh xây dựng, thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích phù hợp để duy trì mức sinh thay thế.

Nghiêm cấm ép buộc sinh con hoặc không sinh con

Để giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, luật nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức; thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi (trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính).

Văn phòng Chủ tịch nước họp báo, công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua, trong đó có Luật Dân số. Ảnh: T.Thường

Hành vi cưỡng bức, ép buộc việc sinh con hoặc không sinh con, cũng bị nghiêm cấm.

Nhằm giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, luật khuyến khích đưa nội dung không trọng nam hơn nữ, không lựa chọn giới tính khi sinh vào hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

Người có hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phá thai sẽ bị đình chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, theo Luật Dân số.

Ngoài ra, luật cũng sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật có liên quan đến công tác dân số.

Theo đó, Luật Dân số đã sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 139 của Bộ luật Lao động theo hướng “Lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 6 tháng; trường hợp sinh con thứ hai, lao động nữ được nghỉ thai sản trước và sau khi sinh con là 7 tháng; thời gian nghỉ trước khi sinh không quá 2 tháng. Trường hợp lao động nữ sinh đôi trở lên thì tính từ con thứ hai trở đi, cứ mỗi con, người mẹ được nghỉ thêm 1 tháng”.

Luật cũng sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 2 Điều 53 của Luật Bảo hiểm xã hội và quy định “Trường hợp vợ sinh đôi hoặc vợ sinh con thứ hai thì được nghỉ 10 ngày làm việc. Trường hợp sinh ba trở lên thì được nghỉ thêm 3 ngày làm việc cho mỗi con tính từ con thứ ba trở đi”.

Luật Dân số có hiệu lực kể từ ngày 1/7, nhưng riêng các quy định về hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và hỗ trợ tài chính khi sinh con đối với phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi, sẽ có hiệu lực muộn hơn, từ 1/1/2027.