Sáng 3/8, Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang thừa ủy quyền của Thủ tướng trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang. Ảnh: quochoi.vn

Theo Bộ trưởng Bộ Công an, việc ban hành nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Điều này cũng thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng và Nhà nước, lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để có hình thức xử lý phù hợp.

Ưu tiên áp dụng biện pháp kinh tế, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng

Dự thảo nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều với các nội dung cụ thể. Trong đó, chương 1 gồm 4 điều, quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, nguyên tắc thực hiện và giải thích từ ngữ.

Đại tướng Lương Tam Quang cho biết nghị quyết này quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Nghị quyết cũng quy định các nguyên tắc cốt lõi, trước hết là khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm vì lợi ích chung.

Định hướng trong nghị quyết là ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng. Cùng với đó, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Chương 2 của dự thảo nghị quyết gồm 7 điều, quy định về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp sáng 3/8. Ảnh: quochoi.vn

Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ 4 nhóm chính sách xử lý hình sự, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự. Đồng thời, nghị quyết quy định rõ trình tự, thủ tục tố tụng, thi hành án và xử lý kỷ luật tương ứng.

Chương 3 của dự thảo nghị quyết, theo Bộ trưởng Bộ Công an, gồm 2 điều, quy định về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện. Nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời gian tạm hoãn không quá 2 năm.

Chính sách khoan hồng chỉ áp dụng với trường hợp đã khắc phục hậu quả

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành nghị quyết.

Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ lượng hóa tiêu chí phân loại vi phạm, điều kiện áp dụng chính sách khoan hồng; thiết lập cơ chế kiểm soát, giám sát chặt chẽ, ngăn ngừa việc lợi dụng, bảo đảm nguyên tắc không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Về nguyên tắc thực hiện, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quán triệt đầy đủ yêu cầu xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời, phân định rõ trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự; trách nhiệm của pháp nhân và cá nhân; tách bạch việc xử lý trách nhiệm với việc tháo gỡ khó khăn, khắc phục hậu quả đối với dự án, công trình.

“Chính sách khoan hồng chỉ áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, không vụ lợi, vì lợi ích chung, đã khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định”, ông Mãi nhấn mạnh.

Liên quan chính sách không truy cứu trách nhiệm hình sự, đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra tán thành áp dụng đối với trường hợp không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và có hiệu quả kinh tế - xã hội, không còn khiếu nại, tố cáo, không gây thất thoát, lãng phí hoặc đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm” để tránh thu hẹp chính sách khoan hồng và bảo đảm áp dụng thống nhất đối với các vi phạm tương tự.

Về tạm hoãn, miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù và xử lý kỷ luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần xác định rõ loại hình phạt được áp dụng; lượng hóa tỷ lệ khắc phục hậu quả tối thiểu.

Cùng với đó, cần quy định điều kiện đối với người tiếp tục khắc phục hậu quả trong quá trình thi hành án; rà soát thuật ngữ để thống nhất với Bộ luật Hình sự và pháp luật về thi hành án hình sự.

Đối với miễn trách nhiệm hình sự, việc khắc phục hậu quả là điều kiện quan trọng, nhưng cơ quan thẩm tra cho rằng cũng cần xem xét đồng thời tính chất, mức độ hành vi, lỗi, động cơ, mục đích, nhân thân, khả năng tái phạm và các yếu tố khác.

Quy định này nhằm để tránh tạo cảm giác người có tiềm lực tài chính có thể dùng tiền để được miễn trách nhiệm hình sự, làm giảm tính răn đe và ảnh hưởng nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Có ý kiến đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế tha tù trước thời hạn có điều kiện.

Cơ quan thẩm tra cũng đồng thời tán thành thời hạn thực hiện nghị quyết là 3 năm, tạo khoảng thời gian thí điểm để tổ chức thực hiện, kiểm nghiệm và đánh giá chính sách.

“Tuy nhiên, cần xác định rõ ngày có hiệu lực của Nghị quyết, các quy định chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc khoảng trống pháp lý và mối quan hệ với Bộ luật Hình sự sửa đổi”, ông Phan Văn Mãi nhấn mạnh.