Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết này dự kiến được thực hiện trong 3 năm.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang. Ảnh: mediaquochoi

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Không truy cứu trách nhiệm hình sự khi nào?

Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội gồm 3 chương, 13 điều. Trong đó, có 4 điều quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, tại Điều 5 dự thảo Nghị quyết quy định cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ 6 điều kiện, cụ thể gồm:

- Không tham nhũng;

- Vì lợi ích chung;

- Các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước;

- Không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định;

- Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả.

- Người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

Dự thảo Nghị quyết cũng nêu rõ loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp này được áp dụng nếu hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: mediaquochoi

Cũng theo dự thảo Nghị quyết, người nào trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao mà gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh, hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn nhưng xuất phát từ đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, giải quyết những điểm nghẽn, thuộc các trường hợp sau đây thì được loại trừ trách nhiệm hình sự:

- Không tham nhũng

- Vì lợi ích chung

- Các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với các trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự được quy định tại Nghị quyết.

Để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, dự thảo Nghị quyết cũng quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự.

Không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng

Thẩm tra sơ bộ, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí việc ban hành Nghị quyết.

Về cơ chế, chính sách đặc thù không truy cứu trách nhiệm hình sự, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị, cần tiếp tục nghiên cứu điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Ảnh: mediaquochoi

Điều này, theo ông Mãi, nhằm bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ đối tượng áp dụng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới.

Mặt khác, theo cơ quan thẩm tra, cần cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.

“Việc áp dụng cần được xem xét trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân”, ông Mãi nói.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định.

Theo dự kiến, dự thảo Nghị quyết này sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 tới.