Giá cước vận tải leo thang gây áp lực lên hoạt động xuất khẩu. Ảnh: Chu Tuấn

Giá cước leo thang từ biến động toàn cầu, doanh nghiệp chịu áp lực lớn

Diễn biến phức tạp của kinh tế thế giới thời gian gần đây đang tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Căng thẳng địa chính trị kéo dài tại nhiều khu vực, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đã gây ra những bất ổn về nguồn cung nguyên liệu và giá năng lượng, qua đó làm gia tăng chi phí sản xuất và vận hành, nhất là chi phí nhiên liệu - yếu tố chiếm tỷ trọng lớn trong giá cước vận tải. Bên cạnh đó, việc các hãng tàu điều chỉnh lịch trình, cắt giảm chuyến cũng góp phần đẩy giá cước vận tải quốc tế tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Tại Chương trình Cà phê Doanh nhân lần thứ 87 do Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM tổ chức hôm 21/3 vừa qua, ông Phạm Văn Việt - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Dệt may Thời trang TPHCM cho biết, ngành dệt may hiện đang bị ảnh hưởng rất nặng. Một là thị trường hiện nay giảm sức mua về hàng tiêu dùng. Thứ hai, là nguyên vật liệu của ngành xuất phát từ ngành dầu thì bắt đầu chính thức từ tháng này tăng từ 8% đến 18% (kể cả vải và hóa chất). Ngoài ra, chi phí logistics của hãng tàu cũng tăng lên…

Giá cước vận tải tăng cao đang tạo áp lực lớn lên cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất khẩu. Khi chi phí logistics chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong giá thành sản phẩm, biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, thậm chí nhiều đơn hàng rơi vào tình trạng hòa vốn hoặc thua lỗ. Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng toàn cầu chưa phục hồi ổn định, nhiều đối tác có xu hướng ép giá hoặc chuyển đơn hàng sang các thị trường có chi phí thấp hơn, khiến doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với nguy cơ mất thị phần.

Không chỉ khu vực xuất khẩu, các doanh nghiệp sản xuất trong nước cũng chịu tác động dây chuyền khi chi phí vận chuyển nguyên vật liệu và phân phối hàng hóa tăng lên, làm gia tăng áp lực lên giá bán, qua đó ảnh hưởng đến sức cạnh tranh trên thị trường nội địa.

Khi chi phí logistics chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong giá thành sản phẩm, biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể, thậm chí nhiều đơn hàng rơi vào tình trạng hòa vốn hoặc thua lỗ. Ảnh minh họa: Mạnh Khá

Doanh nghiệp phải làm gì để thích ứng và tìm lối ra bền vững?

Trước áp lực chi phí logistics gia tăng, nhiều doanh nghiệp đang buộc phải chủ động điều chỉnh chiến lược sản xuất - kinh doanh để thích ứng với bối cảnh mới. Thực tế cho thấy, việc phụ thuộc lớn vào các tuyến vận tải truyền thống và nguồn cung nguyên liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động. Do đó, xu hướng tái cấu trúc đang diễn ra ngày càng rõ nét, từ lựa chọn thị trường, phương thức vận chuyển đến tổ chức lại sản xuất theo hướng linh hoạt hơn.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần 1 năm 2026 do Báo Người Lao Động tổ chức vào ngày 26/3, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp đều chung quan điểm, những biến động hiện nay không còn mang tính nhất thời mà đang trở thành trạng thái “bình thường mới”, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực thích ứng. Trong đó, việc kiểm soát chi phí và tăng tính tự chủ trong chuỗi cung ứng được xem là yếu tố then chốt.

Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Trường Đại học Sài Gòn, trong ngắn hạn, cần triển khai đồng bộ các giải pháp hỗ trợ nhằm giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh việc cần kiểm soát giá xăng dầu… sử dụng linh hoạt các công cụ tài chính như miễn, giảm thuế, phí để bình ổn giá, tránh hiệu ứng lan tỏa. Đồng thời, cần hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp, như giảm tối đa các loại phí thuộc phạm vi quản lý Nhà nước như thuế, phí hải quan, phí hạ tầng giao thông… nhằm trực tiếp chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp.

Từ góc độ doanh nghiệp, yêu cầu tái cấu trúc đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM cho rằng, doanh nghiệp cần đa dạng hóa nguồn hàng và thị trường, ưu tiên các thị trường gần nhằm tối ưu chi phí và thời gian giao hàng. Cùng với đó, doanh nghiệp cần mạnh dạn đầu tư vào máy móc tiên tiến, đặc biệt là công nghệ AI để quản trị tồn kho và dòng tiền. Việc ứng dụng công nghệ có thể giúp giảm từ 20-30% chi phí logistics, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hóa.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tăng cường nội địa hóa và chủ động nguồn nguyên liệu, trong bối cảnh tỉ lệ nội địa hóa sản phẩm hiện mới đạt khoảng 40-50%. Việc phát triển các vùng nguyên liệu trong nước là yếu tố then chốt để doanh nghiệp không bị động trước những đứt gãy của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược thích ứng toàn diện, trong đó ưu tiên quản trị dòng tiền, đa dạng hóa nguồn cung, kiểm soát chi phí vận hành... Ảnh: Đ.Trọng

Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động thích ứng với những biến động khó lường của thị trường vận tải; cần xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt, bao gồm việc đa dạng hóa phương thức vận chuyển, lựa chọn tuyến vận tải phù hợp và chuẩn bị cho khả năng chi phí nhiên liệu cũng như thời gian giao hàng tiếp tục biến động. Đồng thời, việc rà soát các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là điều khoản giao hàng và bảo hiểm, cũng được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế rủi ro phát sinh.

Ở góc độ chính sách, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Công ty Du lịch Vietravel cho biết, du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, bao gồm nhiều cấu phần từ các lĩnh vực khác nhau, trong đó vận chuyển là một yếu tố then chốt bên cạnh lưu trú và các dịch vụ liên quan. Trong khi đó, năng lượng được ví như "mạch máu" của nền kinh tế. Khi "mạch máu" này bị tắc nghẽn, toàn bộ nền kinh tế sẽ bị ảnh hưởng, và du lịch, với đặc thù là ngành kinh tế tổng hợp, sẽ chịu tác động rất lớn.

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét giảm thuế, phí nhiên liệu với lộ trình và kịch bản rõ ràng. Ảnh minh họa: Chu Tuấn

Trong bối cảnh này, doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ xem xét giảm thuế, phí nhiên liệu với lộ trình và kịch bản rõ ràng. Việc xây dựng các kịch bản ngắn hạn, trung hạn và dài hạn sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vận chuyển, chủ động theo dõi và ứng phó. Quỹ bình ổn giá xăng dầu được xem là một "van điều tiết" quan trọng đối với giá nhiên liệu, tuy nhiên việc sử dụng cần linh hoạt, tránh lạm dụng. Việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công cũng cần được tính toán hiệu quả. Bên cạnh đó, cần duy trì thanh khoản và ổn định mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có nhu cầu vốn.