(Thanh tra) - Giá dầu, nguyên liệu và chi phí vận tải đồng loạt leo thang trong bối cảnh rủi ro đứt gãy vận chuyển qua eo Hormuz đang hiện hữu, khiến doanh nghiệp phân bón chịu sức ép chi phí ngày càng lớn.
Dù một số đơn vị phân bón còn "neo giá" nhờ tồn kho, xu hướng tăng giá được dự báo khó tránh khi mặt bằng đầu vào tiếp tục biến động.
Trước nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải then chốt của thương mại phân bón toàn cầu, các doanh nghiệp trong ngành đang bước vào trạng thái theo dõi sát từng nhịp thị trường.
Bài toán không chỉ là nguồn cung, mà còn là chi phí logistics có thể biến động mạnh, buộc doanh nghiệp phải liên tục cập nhật để điều chỉnh kế hoạch nhập khẩu và sản xuất.
Theo ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), giá xăng dầu từ vùng 50 - 60 USD/thùng đã tăng lên 70 - 80 USD, thậm chí có thời điểm chạm 120 USD, tiến sát đỉnh lịch sử 148 USD/thùng giai đoạn 2011 - 2012.
Đáng chú ý, nhiên liệu hàng không đã tăng từ 87 USD lên gần gấp đôi, khoảng 187 USD/thùng. Mặt bằng giá năng lượng leo thang đang tác động trực tiếp, tiêu cực đến chi phí sản xuất của doanh nghiệp. "Trong nông nghiệp, giá phân bón tăng lên sẽ tác động trực tiếp vào chi phí vật tư và giá thành đầu ra", ông Chinh nhấn mạnh.
Trong chuỗi tác động đó, ngành phân bón chịu ảnh hưởng rõ rệt khi phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông. Ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Đạm Cà Mau, cho biết riêng ure từ khu vực này đạt khoảng 25 triệu tấn mỗi năm, chiếm tới 33% thị phần toàn cầu. Giá phân bón thế giới đã tăng mạnh, có nơi tăng khoảng 60%, đẩy giá ure tại Trung Đông lên khoảng 700 USD/tấn.
Nếu quy đổi, mức giá này tương đương khoảng 19.000 - 20.000 đồng/kg tại Việt Nam, cao hơn đáng kể so với mặt bằng trong nước hiện nay. Điều này đặt ra nguy cơ giá nội địa bị kéo lên theo đà quốc tế.
Không chỉ giá nguyên liệu, chi phí vận tải cũng đang "leo dốc". Giá cước vận tải quốc tế tăng 20 - 30% chỉ trong vài tuần, trong khi doanh nghiệp logistics trong nước cũng điều chỉnh tăng 15 - 20%.
Với riêng Đạm Cà Mau, doanh nghiệp cho biết cứ mỗi 10 USD tăng thêm của giá dầu sẽ làm chi phí sản xuất đội lên khoảng 525 tỷ đồng, cho thấy độ nhạy rất lớn của ngành với biến động năng lượng.
Ở góc độ thị trường, TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cảnh báo rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng gián đoạn dòng chảy hàng hóa qua eo Hormuz. Mỗi tháng có khoảng 3 - 3,9 triệu tấn phân bón và nguyên liệu đi qua khu vực này. Nếu tuyến vận tải bị ảnh hưởng, nguồn cung toàn cầu sẽ co hẹp, kéo theo chi phí vận tải, bảo hiểm tăng mạnh.
Dù Việt Nam có năng lực sản xuất phân bón khá lớn, ngành vẫn phụ thuộc một phần vào nguyên liệu nhập khẩu như lưu huỳnh, ammoniac. Vì vậy, mỗi biến động từ thị trường quốc tế gần như lập tức phản ánh vào giá trong nước. Thực tế, giá ure nội địa đã tăng liên tục thời gian gần đây, thậm chí một số đại lý phải tạm ngừng nhận đơn hàng vì giá biến động quá nhanh, khó chốt bán.
Ở phía doanh nghiệp, phản ứng thị trường đang phân hóa. Chia sẻ với báo chí, ông Nguyễn Thiện Quỳnh, đại diện Công ty Phân bón Organics (Đồng Nai), cho biết nhờ chủ động dự trữ nguyên liệu từ sớm, doanh nghiệp vẫn giữ được giá bán ổn định trong ngắn hạn. Tuy nhiên, dư địa này không kéo dài. Khi tồn kho giảm và phải nhập nguyên liệu mới với giá cao, áp lực điều chỉnh giá là khó tránh.
Trong khi đó, ông Lã Quốc Toản, đại diện Công ty TNHH Baconco, cho biết chỉ trong khoảng hai tuần, giá một số nguyên liệu đã tăng tới 20%, mức tăng hiếm gặp. Doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh giá theo lộ trình để tránh gây "sốc" cho thị trường, đặc biệt là nông dân. Với các sản phẩm NPK, mức tăng hiện mới dừng ở khoảng 5 - 10% nhờ còn sử dụng nguyên liệu tồn kho, nhưng xu hướng tăng thêm là gần như chắc chắn khi phải nhập hàng mới.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh thị trường mở, giá phân bón trong nước sẽ tiếp tục "bám sát" diễn biến quốc tế. Ngành phân bón Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, tăng năng lực dự trữ và giảm phụ thuộc vào các điểm nghẽn địa chính trị như eo Hormuz. Nếu không, mỗi cú sốc từ bên ngoài sẽ nhanh chóng truyền thẳng vào chi phí sản xuất và giá bán, người cuối cùng gánh chịu vẫn là nông dân.
