Một góc khuôn viên nhà, ao và ruộng nhà bà Nguyệt trước khi thực hiện dự án tỉnh lộ 279. Ảnh: Đan Quế

>> Quế Võ (Bắc Ninh): Suýt “mất không” trên 5.000m2 đất sử dụng gần 3 thập kỷ

+ Qua nghiên cứu hồ sơ, ông có đánh giá như thế nào về khẳng định của chính quyền sở tại rằng diện tích trên 5.299m2 mà gia đình bà Nguyệt sử dụng là đất công ích?

- Tôi cho rằng trong câu chuyện khiếu nại của gia đình ông bà Khanh Nguyệt mà Báo Thanh tra đề cập, cần phải xác định rõ, diện tích đất này không phải là đất công ích của UBND thị trấn Phố Mới. Bởi lẽ, theo qui định của pháp luật, việc quản lý và sử dụng đất dành cho nhu cầu công ích của xã được qui định tại điểm a, khoản 2, Điều 15 qui định về giao đất nông nghiệp ban hành kèm theo Nghị định 64/CP như sau: UBND xã cho hộ gia đình, cá nhân thuê để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản. Tiền thu được từ việc cho thuê đất chỉ được dùng vào nhu cầu công ích của xã theo qui định của pháp luật. Đối với diện tích đất chưa sử dụng vào các mục đích qui định tại khoản 1 điều này thì UBND xã, phường, thị trấn cho hộ gia đình cá nhân tại địa phương thuê để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản theo hình thức đấu giá để nhận thầu. Thời hạn cho thuê đất mỗi lần không quá 5 năm”. Như vậy, nếu gia đình bà Nguyệt đang sử dụng diện tích đất công ích thì phải có hợp đồng thuê hay thầu khoán với UBND thị trấn Phố Mới, 5 năm ký lại 1 lần. Trên thực tế, gia đình bà Nguyệt đã sử dụng liên tục 27 năm ngay tình, liên tục và không tranh chấp với ai mà UBND thị trấn Phố Mới không hề yêu cầu ký bất kỳ một hợp đồng thuê đất nào. UBND thị trấn Phố Mới cũng không hề có bất kỳ một văn bản nào thể hiện cho gia đình bà Nguyệt Khanh thuê hay nhận thầu, khoán.

Một căn cứ pháp lý quan trọng khác chứng tỏ đây không phải là đất công ích, đó là, gia đình bà Nguyệt Khanh là người thực hiện các nghĩa vụ về thuế với Nhà nước chứ không phải UBND thị trấn Phố Mới. Hàng năm, họ vẫn thu thuế của bà Nguyệt, vậy mà lại bảo họ sử dụng đất bất hợp pháp là sao? Thuế thì vẫn thu nhưng khi thu hồi đất của bà Nguyệt thì lại không đền bù cho họ là thế nào? Mục 2, phần I Thông tư số 89/TC-TCT ngày 9/11/1993 hướng dẫn thi hành Nghị định 74/CP nêu rõ: “UBND xã sử dụng đất nông nghiệp thuộc quỹ đất dành cho nhu cầu công ích của xã để cho hộ gia đình, cá nhân thuê thì UBND xã là người nộp thuế sử dụng đất”. Trên thực tế, gia đình bà Nguyệt Khanh là người nộp thuế. Chiểu theo qui định tại Điều 1 Luật Thuế sử dụng đất nông nghiệp “Tổ chức, cá nhân sử dụng đất vào sản xuất nông nghiệp đều phải nộp thuế sử dụng đất nông nghiệp” thì chủ sử dụng diện tích này phải là gia đình bà Nguyệt ông Khanh, không phải UBND thị trấn Phố Mới.

Một vi phạm nghiêm trọng khác là, UBND thị trấn Phố Mới căn cứ vào Chỉ thị số 12/CT ngày 23/12/1993 của UBND tỉnh Hà Bắc và khẳng định quỹ đất công ích của UBND thị trấn Phố Mới là 8,4% quỹ đất dự phòng là trái với qui định tại Điều 45 Luật Đất đai năm 1993 và Điều 14 Nghị định 64/1993/NĐ-CP của Chính phủ.

+ Nói như ông, nếu chính quyền sở tại thực hiện nghiêm các qui định pháp luật về đất đai, diện tích của bà Nguyệt được hưởng những quyền lợi nào?

- Đầu tiên, gia đình bà Nguyệt đủ điều kiện để chính quyền sở tại cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ). Đây là quyền lợi cơ bản nhất và cao nhất mà gia đình bà Nguyệt có đủ các điều kiện để được thụ hưởng. Bởi nếu đã xong khâu này, tất cả các câu chuyện về sau không cần bàn cãi, khiếu nại.

Cụ thể, Luật Đất đai năm 1987 tại Điều 2 đã nêu rõ: Nhà nước khuyến khích đầu tư lao động, vật tư, tiền vốn và áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật vào việc thâm canh, tăng vụ, nâng cao hiệu quả kinh tế của việc sử dụng đất; khai hoang, vỡ hoá, lấn biển, phủ xanh đất trống đồi núi trọc để mở rộng diện tích sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và làm muối…

Khoản 4 Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 cũng nêu rõ: Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có các loại giấy tờ qui định tại khoản 1 điều này nhưng đất đã được sử dụng ổn định trước ngày 15/10/1993 nay được UBND xã, phường xác nhận là không có tranh chấp, phù hợp với qui hoạch sử dụng đất đã được xét duyệt đối với nơi đã có qui hoạch sử dụng đất thì được cấp GCNQSDĐ. Như vậy, nếu trước thời điểm phê duyệt dự án nâng cấp, cải tạo quốc lộ 279 mà gia đình bà Nguyệt đã được chính quyền sở tại cấp GNCQSDĐ thì không có câu chuyện bà Nguyệt Khanh phải vất vả gõ cửa các cơ quan chức năng như Báo đã đề cập.

+ Như ông phân tích, cái gốc quản lý đất của chính quyền đã không đúng. Vậy qua nghiên cứu hồ sơ, ông có nhận thấy “ngọn” của quá trình quản lý này là trình tự, thủ tục thu hồi, thực hiện bồi thường giải phóng mặt bằng của UBND huyện Quế Võ có chuẩn?

- Tôi khẳng định là UBND huyện Quế Võ đã không thực hiện đúng các qui định của pháp luật về trình tự, thủ tục khu thu hồi đất của gia đình bà Nguyệt.

Cụ thể, UBND huyện Quế Võ thu hồi diện tích 5.299m2 đất của gia đình bà Nguyệt để thực hiện dự án nâng cấp, cải tạo tỉnh lộ 279 nhưng như phản ánh của Báo, gia đình bà không nhận được quyết định thu hồi đất, văn bản kê khai về đất và hoa mầu. Việc làm này của UBND huyện Quế Võ là trái với qui định tại Điều 39, Điều 44 Luật Đất đai 2003 và Điều 29, Điều 31 Nghị định 60/NĐ-CP. Khi tiến hành thu hồi đất, gia đình bà Nguyệt cũng không được mời họp dân, không được phát bản kê khai, các cơ quan chức năng không tiến hành kiểm đếm, đo đạc mà chỉ thông báo cho bà Nguyệt lên nhận tiền đền bù. Điều này là vi phạm nghiêm trọng các qui định của pháp luật.

+ Còn việc thực hiện các qui định tại Luật Khiếu nại, tố cáo (mà sau này là Luật Khiếu nại) của các cơ quan chức năng địa phương với khiếu nại của bà Nguyệt thì sao, thưa ông?

- Như Báo Thanh tra đã đưa rất chi tiết về quá trình giải quyết đơn thư của gia đình bà Nguyệt thì tôi nhận thấy các đơn vị ở đây đã vi phạm nghiêm trọng các qui định của Luật Khiếu nại, tố cáo 2005, đặc biệt là qui định của Luật Khiếu nại 2011. Tất cả các qui định về thời hạn thụ lý, thời hạn giải quyết khiếu nại và thẩm quyền về việc giải quyết khiếu nại của Chủ tịch UBND huyện Quế Võ đã bị bỏ qua. Do vậy, gia đình ông bà Nguyệt Khanh rất thiệt thòi khi chưa thể lên các cấp cao hơn để khiếu nại trong khi thời hiệu để khiếu nại của gia đình bà Nguyệt có thể đã hết.

Tôi cho rằng, việc vi phạm hệ thống các qui định pháp luật của chính quyền huyện Quế Võ đã xâm hại nghiêm trọng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đẩy công dân đi khiếu nại ở nhiều nơi và còn tiềm ẩn dấu hiệu của một hành trình tố cáo cũng dài hơi khác.

+ Xin cảm ơn ông!

Đan Quế (Ghi)