Đà Nẵng xây dựng Trường trung học nội trú liên cấp tại xã La Dêê. Ảnh minh hoạ: UBND xã Sông Kôn

Gần 159 tỷ đồng vốn mục tiêu quốc gia, nhiều nguồn giải ngân thấp

Theo Kết luận thanh tra số 1722/KL-TTTP ngày 16/6/2026 của Thanh tra TP Đà Nẵng, giai đoạn 2021 - 2025, tổng vốn đầu tư của hai chương trình mục tiêu quốc gia trên địa bàn xã Sông Kôn và xã Bến Hiên khoảng 158,9 tỷ đồng. Trong đó, xã Sông Kôn khoảng 97,6 tỷ đồng, xã Bến Hiên khoảng 61,3 tỷ đồng.

Đây là nguồn lực hướng vào các lĩnh vực thiết yếu ở vùng miền núi như đường giao thông nông thôn, nước sinh hoạt, trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng, mô hình hỗ trợ sản xuất, cây trồng, vật nuôi, máy móc phục vụ sinh kế. Nói cách khác, đây không chỉ là vốn đầu tư công, mà còn là nguồn lực chính sách gắn trực tiếp với mục tiêu giảm nghèo, cải thiện điều kiện sống và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, kết quả thanh tra cho thấy tỷ lệ giải ngân của nhiều nguồn vốn chưa cao. Tại xã Bến Hiên, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giải ngân đạt khoảng 69%, trong khi Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt 50%. Tại xã Sông Kôn, hai tỷ lệ tương ứng là 62% và 50%. Riêng nguồn vốn phải chuyển năm sau tại Sông Kôn lên tới hơn 37,6 tỷ đồng.

Kết luận thanh tra cũng chỉ ra nguyên nhân có cả yếu tố khách quan và chủ quan. Sau sắp xếp chính quyền địa phương 2 cấp, việc bàn giao hồ sơ từ các xã cũ sang xã mới còn chậm; một số cán bộ cấp xã mới được giao làm chủ đầu tư còn thiếu kinh nghiệm về quản lý dự án, đấu thầu, giải ngân. Trong khi đó, các mô hình hỗ trợ sản xuất có nhiều bước thủ tục, đối tượng thụ hưởng chủ yếu là hộ nghèo, khả năng đối ứng hạn chế, tâm lý tham gia mô hình chưa thật sự mạnh dạn.

Bí thư Đảng uỷ - Chủ tịch UBND xã Bến Hiên Đinh Văn Hươm tại buổi làm việc về tình hình phát triển kinh tế xã hội địa phương với Phó chủ tịch HĐND TP Đà Nẵng ngày 23/6. Ảnh Trọng Huy

Sai sót từ lựa chọn nhà thầu đến nghiệm thu vượt khối lượng

Nếu tỷ lệ giải ngân phản ánh năng lực hấp thụ vốn, thì các sai sót trong lựa chọn nhà thầu, nghiệm thu, thanh toán và quyết toán lại cho thấy những điểm cần chấn chỉnh trong quá trình quản lý thực hiện. Thanh tra ghi nhận nhiều nội dung cơ bản được triển khai đúng quy định, nhưng vẫn chỉ ra các tồn tại đáng chú ý tại cả hai xã.

Tại xã Bến Hiên, một số công trình như sửa chữa nước sinh hoạt Khe Bọc thôn Dốc Gợp, sửa chữa thủy lợi Khe Triêng chưa có hồ sơ thể hiện việc niêm yết công khai mời tham gia gói thầu; thiếu biên bản họp bàn phương án thực hiện; thiếu hồ sơ năng lực của tổ nhóm thợ.

Tại xã Sông Kôn, kết luận thanh tra cũng nêu một số tồn tại tương tự. Đáng chú ý, có công trình lựa chọn theo hình thức cộng đồng thực hiện nhưng tổ nhóm thợ không phải tại địa phương nơi có gói thầu. Có trường hợp quyết định ban đầu là chỉ định thầu, nhưng quá trình thực hiện lại theo hình thức cộng đồng, trong khi hồ sơ chưa thể hiện đầy đủ việc công khai, họp bàn phương án và năng lực của tổ nhóm thợ.

Ở khâu nghiệm thu, thanh toán, quyết toán, Thanh tra xác định tại xã Bến Hiên có tổng cộng 198,277 triệu đồng liên quan khối lượng nghiệm thu, thanh quyết toán vượt thực tế thi công; tại xã Sông Kôn là 263,640 triệu đồng. Đây là nhóm sai phạm có giá trị kinh tế cụ thể, gắn với trách nhiệm của chủ đầu tư, tư vấn giám sát, đơn vị thi công và các bên liên quan trong việc kiểm tra khối lượng, lập hồ sơ nghiệm thu, quyết toán.

Một chi tiết đáng chú ý là công trình duy tu, sửa chữa hệ thống nước sinh hoạt từ nhà máy nước A Ting đến các hộ gia đình tại Sông Kôn. Qua kiểm tra hiện trường, hệ thống đường ống không có nước, người dân không có nước sinh hoạt để sử dụng. Chi tiết này đặt ra câu hỏi lớn hơn câu chuyện chênh lệch khối lượng hay giảm trừ quyết toán: Công trình dân sinh sau đầu tư có thật sự vận hành, có thật sự phục vụ người dân hay không.

UBND xã Sông Kôn phải thu hồi 124,957 triệu đồng liên quan 7 công trình. Ảnh minh hoạ - UBND xã Sông Kôn

Thanh tra yêu cầu thu hồi, giảm trừ và siết trách nhiệm cấp xã

Từ các tồn tại được chỉ ra, Thanh tra TP Đà Nẵng kiến nghị xử lý kinh tế tổng số tiền 461,917 triệu đồng. Trong đó, thu hồi nộp ngân sách Nhà nước 230,327 triệu đồng; giảm trừ giá trị khi quyết toán 226,160 triệu đồng; giảm trừ giá trị thanh toán lần sau 5,430 triệu đồng.

Cụ thể, UBND xã Bến Hiên phải thu hồi 105,370 triệu đồng liên quan 10 công trình; UBND xã Sông Kôn phải thu hồi 124,957 triệu đồng liên quan 7 công trình. Đối với phần giảm trừ khi quyết toán, Bến Hiên là 87,477 triệu đồng đối với 5 công trình; Sông Kôn là 138,683 triệu đồng đối với 10 công trình.

Không chỉ kiến nghị xử lý về kinh tế, Thanh tra còn yêu cầu hai xã tổ chức kiểm điểm các tập thể, cá nhân liên quan; rà soát, kiện toàn Ban Chỉ đạo và bộ máy giúp việc triển khai chương trình giai đoạn 2026 - 2030; tập hợp hồ sơ, khẩn trương giải ngân vốn đã bố trí; lập quyết toán đối với các dự án đã hoàn thành, nghiệm thu đưa vào sử dụng theo đúng quy định.

Ở cấp thành phố, Thanh tra kiến nghị chỉ đạo các sở, ngành tiếp tục hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn cho địa phương; đồng thời tham mưu kế hoạch triển khai chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn mới.

Từ kết luận thanh tra này, vấn đề đặt ra không chỉ là thu hồi hay giảm trừ hơn 461 triệu đồng, mà là yêu cầu siết lại toàn bộ chu trình quản lý vốn mục tiêu quốc gia ở cấp xã. Với địa bàn miền núi, mỗi tuyến đường, mỗi công trình nước sinh hoạt, mỗi mô hình sinh kế đều gắn với đời sống cụ thể của người dân. Hiệu quả của nguồn vốn vì thế không thể chỉ nằm trong hồ sơ đã hoàn thành, mà cần được đo bằng những con đường đi lại thuận tiện hơn, những hệ thống nước thật sự có nước và những mô hình sản xuất giúp người dân có thêm sinh kế.