Cổng chợ cỏ mọc um tùm, cổng hoen gỉ. Ảnh: Hồng Bài

Huyện Quỳnh Nhai cách trung tâm TP Sơn La hơn 60km. Huyện có 12 đơn vị hành chính với dân số gần 59.000 người, phần đông là người dân tộc Thái. Đồng bào ở đây sống chủ yếu bằng nghề trồng trọt, khai thác lâm sản, đánh bắt cá trên Sông Đà.

Năm 2009, huyện Quỳnh Nhai di chuyển 1/3 xã, 65 bản ra khỏi vùng hồ thủy điện Sơn La. Thị trấn huyện chuyển từ Mường Chiên đến Phiêng Lanh, xã Mường Giàng, ngay điểm kết nối quốc lộ 279 với tỉnh lộ 107.

Để ổn định đời sống người dân tái định cư, phát triển kinh tế, giao lưu hàng hóa tại thị trấn mới Phiêng Lanh, năm 2010, huyện Quỳnh Nhai được đầu tư trên 19 tỷ đồng, bằng nguồn vốn di dân tái định cư thủy điện Sơn La để xây dựng 3 chợ kiên cố, gồm: Chợ Trung tâm huyện 11 tỷ đồng; chợ Phiêng Nèn 4 tỷ đồng và chợ Bệnh viện huyện 5 tỷ đồng. Cả 3 chợ đều được xây dựng kiên cố, quy mô, đủ điều kiện cho hàng trăm hộ kinh doanh vào chợ buôn bán, trao đổi hàng hóa.

Có điều, từ năm 2011, khi cả 3 công trình chợ được khánh thành đưa vào khai thác đến nay (5/2014) thì 2/3 chợ là Phiêng Nèn, chợ Bệnh viện không có người vào kinh doanh buôn bán. Chợ Trung tâm huyện chỉ có trên dưới 20 hộ đăng ký kinh doanh. Số hộ đăng ký vào chợ cũng thất thường, không ổn định. Anh bạn đồng nghiệp ở Báo Sơn La cho biết, tháng nào anh cũng vào công tác Quỳnh Nhai từ 2 - 3 lần nhưng chưa lần nào nhìn thấy trong chợ có người buôn bán. Công trình thì bị xuống cấp nghiêm trọng. Nhiều hạng mục công trình như hàng rào sắt, nhà vệ sinh, sân chợ sụt lún, đã hư hỏng, mất mát.

Chúng tôi đến chợ Phiêng Nèn lúc 9 giờ. Chợ vắng tanh. Trên sân chợ mấy người dân đang phơi sắn, phơi nông sản, cánh cổng sắt xiêu vẹo, hoen gỉ, lối vào chợ cỏ mọc um tùm, gạch đá ngổn ngang… Ông La Văn Nhàn, nhà cạnh chợ cho biết: “Từ ngày xây xong chả có ai đến họp chợ đâu. Chỉ có người vào phơi sắn, ngô thôi. Cái chợ xây ở đây không hợp với dân”.

Người dân phơi nông sản trong sân chợ. Ảnh: Hồng Bài       Chợ Bệnh viện lại càng thảm hại hơn. Chợ này có 6 nhà lán chợ, 1 nhà kiốt, công trình phụ… tuy nhiên, hiện tại, tên chợ trên cái cổng lớn đã bị bong. Cổng chợ cỏ mọc lút chân, hố sâu, hố nông toang hoác chắn hết lối đi. Người dân ở đây cho biết, khi xây xong, chợ có họp một phiên, phiên chợ đó có khoảng 20 người đến ngồi, bày bán ít hàng. Sau đó chợ không họp nữa. Thấy chợ bỏ hoang, người dân quanh chợ đã phát dọn cỏ dại quanh chợ để trồng ngô, khoai.

Chợ Trung tâm huyện có phần “xúng xính” hơn hai chợ trên. Chợ này được xây kiên cố, quy mô với 3 dãy nhà lán chợ, nhà chợ chính, kiốt, nhà ban quản lý chợ và các hạng mục công trình phụ trợ với tổng kinh phí đầu tư trên 11 tỷ đồng. Sau 3 năm đưa vào khai thác, chợ Trung tâm đã “đón” 20 hộ vào kinh doanh ở tầng 1, còn toàn bộ kiốt tầng 2 vẫn bỏ trống. Vậy nhưng, số này cũng vào chợ buổi “đực”, buổi “cái”. Vì có hàng bán mà không mấy người mua.

Tìm hiểu thực tế cho thấy, trên địa bàn trung tâm huyện Quỳnh Nhai và khu lân cận, dân cư ít, đời sống kinh tế còn khó khăn, nhu cầu tiêu dùng không lớn. Trong khi chỉ trong vòng 6 km từ ngã ba Huổi Cuổi, xã Chiềng Bằng đến trung tâm huyện có đến 5 chợ, trong đó 3 chợ kiên cố mới xây dựng (đã nói trên) và 2 chợ phiên đã họp thành phiên thường lệ. Xem ra, trên địa bàn miền núi như Quỳnh Nhai là quá nhiều chợ.

Vì khai thác không hiệu quả nên nhà trúng thầu “quản lý, kinh doanh 3 chợ” từ mức khoán 120 triệu đồng/năm, được UBND huyện Quỳnh Nhai “hạ” xuống còn 57 triệu đồng/năm. Tuy nhiên mức khoán này khó mà thực hiện được. Trước mắt, việc đầu tư cùng một lúc xây dựng 3 chợ kiên cố: Chợ Trung tâm, chợ Bệnh viện, chợ Phiêng Nèn với số tiền trên 19 tỷ đồng là không hợp lý. Hậu quả là đã 3 năm đưa vào khai thác, chợ vẫn vắng bóng người vào chợ kinh doanh buôn bán. Với hiện trạng trên, UBND huyện Quỳnh Nhai cần sớm có giải pháp chuyển đổi công trình chợ (chợ Phiêng Nèn và chợ Bệnh viện) sang mục đích sử dụng khác để bảo vệ công trình không bị xuống cấp và hiệu quả hơn.

Hồng Bài