Xã Bến Giằng (Đà Nẵng) có 12/15 công trình được thanh tra phát hiện tồn tại liên quan đến nghiệm thu và quyết toán khối lượng. Ảnh: Văn Khanh

Từ 29 công trình đến 15 công trình được chọn kiểm tra

Bến Giằng là xã miền núi của TP Đà Nẵng, được hình thành trên cơ sở sáp nhập 3 xã Tà Pơơ, Tà Bhing và Cà Dy trước đây. Với địa hình rộng, dân cư phân tán và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, đầu tư xây dựng cơ bản giữ vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hạ tầng, phục vụ sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo Kết luận thanh tra số 1341/KLTT-TTTP ngày 18/5/2026 của Thanh tra TP Đà Nẵng, trong giai đoạn 2021–2025, địa phương được bố trí hơn 42,5 tỷ đồng vốn đầu tư xây dựng cơ bản. Tổng số vốn đã thanh toán đạt hơn 39,68 tỷ đồng.

Trong 5 năm, toàn xã triển khai 29 công trình với tổng mức đầu tư hơn 43,44 tỷ đồng, tập trung vào các lĩnh vực giao thông, điện chiếu sáng, cấp thoát nước, công trình thể thao, nhà văn hóa và các hạng mục phục vụ dân sinh khác.

Để đánh giá công tác quản lý và sử dụng nguồn vốn, đoàn thanh tra đã lựa chọn 15 công trình tiêu biểu để kiểm tra. Danh mục này trải rộng từ các công trình điện chiếu sáng năng lượng mặt trời, khu thể thao, sân vận động, cầu giao thông, nhà văn hóa cho đến trụ sở cơ quan hành chính.

Điều đáng chú ý là kết luận thanh tra vẫn ghi nhận chủ đầu tư cơ bản chấp hành trình tự, thủ tục đầu tư xây dựng theo quy định. Các công trình được đầu tư đã góp phần giải quyết nhu cầu đi lại, phục vụ sản xuất, cải thiện điều kiện sinh hoạt và tạo thêm các thiết chế văn hóa, thể thao cho người dân vùng cao.

Đó là nền tảng quan trọng để nhìn nhận đầy đủ bức tranh đầu tư công tại địa phương: Bên cạnh những kết quả đạt được vẫn tồn tại những hạn chế cần được khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách Nhà nước.

Lãnh đạo xã Bến Giằng khảo sát khu tái định cư Zơ Ra được quy hoạch tại thôn thôn Ga Lêê. Ảnh: Y Thơm

Sai phạm tập trung ở khâu nghiệm thu, thanh quyết toán: Con số nói gì?

Qua thanh tra, tổng số tiền sai phạm được xác định là hơn 593,3 triệu đồng.

Trong cơ cấu các sai phạm, phần lớn nhất thuộc về công tác thi công, nghiệm thu và thanh quyết toán khối lượng xây dựng cơ bản hoàn thành với giá trị hơn 516,7 triệu đồng. Con số này chiếm khoảng 87% tổng giá trị sai phạm được phát hiện.

Trong khi đó, sai phạm liên quan đến lập báo cáo kinh tế kỹ thuật là hơn 42,2 triệu đồng; sai phạm trong tư vấn giám sát kỹ thuật thi công hơn 16,6 triệu đồng; sai phạm trong công tác quản lý dự án hơn 17,6 triệu đồng.

Từ góc độ quản lý đầu tư công, đây là một chi tiết đáng chú ý. Kết luận thanh tra không chỉ ra những sai phạm lớn về chủ trương đầu tư hay mục tiêu của các dự án. Những tồn tại chủ yếu nằm ở các khâu kỹ thuật quản lý như lập dự toán chưa chính xác, thẩm định chưa chặt chẽ, giám sát chưa sát thực tế và đặc biệt là việc nghiệm thu, xác nhận khối lượng để thanh quyết toán.

Kết quả kiểm tra cho thấy có tới 12 trong số 15 công trình được thanh tra phát hiện tồn tại liên quan đến nghiệm thu và quyết toán khối lượng.

Điều này cho thấy những hạn chế được phát hiện không tập trung ở một công trình riêng lẻ mà xuất hiện ở nhiều dự án khác nhau. Từ góc nhìn quản trị, đây là khâu cuối cùng của vòng đời đầu tư công - nơi các hồ sơ, khối lượng thực hiện và giá trị thanh toán được đối chiếu, xác nhận trước khi hoàn tất thủ tục quyết toán.

Chính vì vậy, Thanh tra TP Đà Nẵng đã kiến nghị giảm trừ giá trị nghiệm thu, thanh quyết toán hơn 81,5 triệu đồng và thu hồi nộp ngân sách Nhà nước hơn 503,3 triệu đồng.

UBND xã Bến Giằng nằm cạnh QL14D, cách TP Đà Nẵng 85km. Ảnh: Google

Từ điện chiếu sáng năng lượng mặt trời đến hồ sơ sau sắp xếp: Những điểm nghẽn cần nhìn sâu

Một trong những nhóm công trình xuất hiện nhiều lần trong kết luận thanh tra là các dự án điện chiếu sáng năng lượng mặt trời.

Tại nhiều công trình thuộc nhóm này, cơ quan thanh tra xác định còn tồn tại trong việc lập dự toán, áp dụng định mức chi phí lập báo cáo kinh tế kỹ thuật và một số nội dung liên quan đến giám sát, nghiệm thu, quyết toán.

Theo kết luận thanh tra, có trường hợp đơn vị tư vấn sử dụng thiết kế lặp lại hoặc thiết kế có tính tương đồng nhưng việc áp dụng hệ số, định mức chi phí chưa phù hợp với quy định hiện hành, làm phát sinh phần chi phí vượt so với quy định.

Bên cạnh đó, một số công trình đã hoàn thành nhưng việc lập hồ sơ quyết toán còn chậm. Thanh tra cũng ghi nhận những khó khăn phát sinh trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức bộ máy. Có trường hợp công trình hoàn thành nhưng hồ sơ chưa được thẩm tra, phê duyệt quyết toán do thay đổi đầu mối quản lý; một số cán bộ liên quan đã nghỉ việc hoặc chuyển công tác; thậm chí có trường hợp nhà thầu không còn người tiếp tục hoàn thiện hồ sơ quyết toán.

Những chi tiết này cho thấy quản lý đầu tư công không chỉ là câu chuyện của giai đoạn thi công, mà còn là năng lực hoàn thiện hồ sơ, quản lý dữ liệu và duy trì tính liên tục của trách nhiệm hành chính khi bộ máy có sự thay đổi.

Từ Kết luận thanh tra số 1341, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc thu hồi hay giảm trừ các khoản sai phạm đã được xác định. Quan trọng hơn là tiếp tục hoàn thiện quy trình kiểm soát khối lượng, nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, nhà thầu thi công và bộ phận thẩm tra quyết toán.