Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Phương Anh

Quyền lợi phải đi cùng trách nhiệm

Theo bà Tống Thị Song Hương, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), một số cải cách lớn được đưa vào dự thảo lần này vẫn đang có nhiều ý kiến khác nhau là: Quy định rõ “bắt buộc” thay vì chỉ là “trách nhiệm” tham gia BHYT; sắp xếp lại 25 đối tượng quản lý và tham gia BHYT theo hộ gia đình; quy định gói dịch vụ cơ bản do BHYT chi trả phù hợp với khả năng chi trả của Quỹ BHYT…

Bà Hương phân tích, quy định bắt buộc nhằm đề cao tính pháp lý, gắn trách nhiệm của mọi người dân tham gia BHYT, giải quyết được tình trạng “lựa chọn ngược” gây nguy cơ mất cân đối, tính bền vững của Quỹ BHYT. Quy định này đi cùng với cơ chế hỗ trợ ngân sách trực tiếp, cơ chế chính sách về giá dịch vụ y tế sẽ thúc đẩy sự tham gia BHYT. Thực tế, quy định này trong quá trình soạn thảo, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội đã nhận được không ít phản hồi lo ngại. Nhiều ý kiến cho rằng đây là quy định khó khả thi bởi “bắt buộc” phải đi cùng với chế tài xử phạt trong trường hợp vi phạm, tuy nhiên, các cơ quan chức năng hiện vẫn rất lúng túng trong việc xây dựng chế tài có tính khả thi. 

Ông Nguyễn Văn Tiên, Phó Chủ nhiệm Uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết: "Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, không thể thực hiện được BHYT toàn dân nếu không bắt buộc tham gia BHYT". Ủng hộ quy định “bắt buộc” và hình thức tham gia theo hộ gia đình của dự thảo luật, ông Tiên cho rằng, khi chưa có chế tài xử phạt, thì việc viện phí đang dần tính đúng, tính đủ các yếu tố giá và ngày càng nâng lên cũng là một giải pháp để người dân nhận thức rõ hơn về sự cần thiết tham gia BHYT.

Cùng quan điểm này, đại diện Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam khẳng định: “Luôn có rất nhiều lý do để từ chối tham gia BHYT, như người sử dụng lao động không muốn tăng thêm chi phí khi phải đóng BHYT cho người lao động, người dân thiên về quyền lợi hơn là trách nhiệm… Do đó, để đạt mục tiêu BHYT toàn dân Việt Nam nên bắt buộc tham gia BHYT thay vì trông chờ vào tự nguyện”.

Để đảm bảo cho quy định thành công, chuyên gia này cho rằng, sự cam kết hỗ trợ của Chính phủ vào BHYT thông qua các chính sách, hỗ trợ trực tiếp cho người dân tham gia BHYT là điều cần thiết. 

Phân bổ quỹ cho các địa phương

Vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là việc phân bổ và sử dụng Quỹ BHYT trong trường hợp có kết dư hoặc bội chi. Dự thảo Luật quy định: Quỹ BHYT phải dành tối thiểu 5% cho quỹ dự phòng. Trong trường hợp kết dư, sẽ chuyển toàn bộ về Quỹ Dự phòng Trung ương để điều tiết chung; trường hợp bội chi, sẽ bổ sung 80% số bội chi từ Quỹ Dự phòng Trung ương, 20% còn lại UBND tỉnh có trách nhiệm bổ sung từ nguồn ngân sách địa phương.

Phó Chủ nhiệm Uỷ ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội Nguyễn Văn Tiên cho biết: "Hiện có một số ý kiến cho rằng các trường hợp có kết dư nên được hỗ trợ lại cho địa phương để đầu tư nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, tạo cơ chế khuyến khích các địa phương quản lý Quỹ BHYT hiệu quả".

Chia sẻ dưới góc nhìn của cơ quan tư vấn chính sách, đại diện WB cho rằng: "Với câu hỏi các tỉnh, thành phố có được sử dụng Quỹ BHYT trong trường hợp kết dư không? Câu trả lời là: Nên phân lại cho địa phương một phần, nhưng không phải tất cả, đồng thời cũng phải có quy định rõ sử dụng phần kết dư đó như thế nào. Nên cân bằng nguồn lực để chúng ta điều tiết cho các địa phương ít điều kiện thực hiện tốt hơn. Đó chính là ý nghĩa cộng đồng của BHYT".

Góp ý xây dựng quy định xây dựng gói dịch vụ y tế cơ bản, ông Nguyễn Trọng An, Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo phát triển cộng đồng nhận định: Việc xây dựng gói dịch vụ này cần giải được bài toán sử dụng nguồn lực hạn chế cho hiệu quả tối đa trong điều kiện cụ thể của Việt Nam. Phải làm bật tiêu chuẩn chính lựa chọn dịch vụ theo phân tích phối hợp giữa điều kiện thực tế và khả năng tài chính. “Xây dựng gói dịch vụ cơ bản và giá tính đúng, tính đủ của gói dịch vụ này là ưu tiên chiến lực hàng đầu của y tế Việt Nam, làm cơ sở giải quyết các bức xúc đang tồn tại: Quá tải bệnh viện tuyến trên, kiểm soát lạm dụng thuốc, xét nghiệp và sử dụng rạch ròi công - tư... Quá trình xây dựng cần có sự tham gia của các bên, kể cả các tổ chức dân sự, đại diện cho tiếng nói của người sử dụng”, ông An khuyến nghị.

Trong dự thảo luật, việc quản lý đối tượng có một cải cách lớn khi sắp xếp lại 25 nhóm đối tượng ban đầu thành 5 nhóm theo trách nhiệm đóng BHYT: Do người lao động và sử dụng lao động đóng; do tổ chức bảo hiểm xã hội đóng; do ngân sách Nhà nước đóng; do ngân sách Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng; tự đóng BHYT.

Tuy nhiên, trong hội thảo lần này, Bộ Y tế cũng đang đề xuất sắp xếp lại thành 3 nhóm đối tượng: Người lao động khu vực phi chính thức và người phụ thuộc; người lao động không chính thức và người phụ thuộc; đối tượng khác. Theo lý giải của Bộ Y tế, việc tham gia BHYT theo hộ gia đình là con đường nhanh nhất để tiến tới BHYT toàn dân. Việc phân nhóm như trên sẽ khắc phục được tình trạng trùng lặp, bỏ sót đối tượng…

Hà Linh