Cán bộ Thanh tra tỉnh Thanh Hóa làm việc không kể ngày, đêm để hoàn thành nhiệm vụ được giao. Ảnh: Văn Thanh

Gánh nặng dồn về cơ quan thanh tra cấp tỉnh

Nếu sắp xếp bộ máy được ví như một cuộc "đại phẫu thuật" của ngành Thanh tra thì sau khi ca phẫu thuật kết thúc, giai đoạn vận hành mới chính là thời điểm kiểm chứng hiệu quả thực sự của mô hình. Một năm qua, bộ máy mới của Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã vận hành ổn định. Tuy nhiên, phía sau sự ổn định ấy là áp lực công việc ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ thanh tra.

Trước đây, nhiều nhiệm vụ được phân tán ở các cơ quan thanh tra sở, ngành và địa phương. Mỗi đơn vị chịu trách nhiệm trên một phạm vi nhất định. Khi thực hiện mô hình thanh tra tập trung, các đầu mối trung gian được xóa bỏ, đồng thời khối lượng công việc cũng được tập trung về Thanh tra tỉnh Thanh Hóa. Đó là quy luật tất yếu của quá trình tinh gọn bộ máy.

Trong bối cảnh Thanh Hóa đang là một trong những địa phương có tốc độ phát triển nhanh ở khu vực Bắc Trung Bộ, nhiều dự án đầu tư quy mô lớn tiếp tục được triển khai, kéo theo các vấn đề liên quan đến đất đai, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, quản lý đầu tư công và quản lý tài sản công. Đây cũng là những lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại, tố cáo và tranh chấp hành chính.

Trưởng phòng Nghiệp vụ 2 Thanh tra tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Văn Hùng trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra về hoạt động của phòng sau một năm thực hiện chính quyền 2 cấp. Ảnh: Văn Thanh

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phạm vi quản lý của nhiều địa phương được mở rộng hơn trước. Dân số tăng lên, địa bàn rộng hơn, các mối quan hệ hành chính trở nên phức tạp hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc yêu cầu đối với công tác thanh tra, kiểm tra và giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng ngày càng cao. Không ít vụ việc trước đây được xử lý tại cấp huyện nay phải đặt trong cơ chế quản lý mới.

Một thực tế khác cũng đang đặt ra là đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo ở nhiều xã, phường sau sắp xếp vẫn đang trong quá trình thích nghi với nhiệm vụ mới. Nhiều cán bộ lần đầu đảm nhận lĩnh vực này nên kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế. Việc xác định thẩm quyền giải quyết, áp dụng quy định pháp luật hay tham mưu xử lý các vụ việc phức tạp đôi khi còn lúng túng.

Khi các vụ việc chưa được xử lý dứt điểm ngay từ cơ sở, áp lực tất yếu sẽ dồn lên cơ quan thanh tra cấp tỉnh. Trong mô hình mới, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa không chỉ thực hiện chức năng thanh tra theo kế hoạch hay thanh tra đột xuất mà còn phải đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ nghiệp vụ đối với hệ thống chính quyền cơ sở trên phạm vi toàn tỉnh. Đây là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ khi ngành Thanh tra chuyển từ mô hình nhiều đầu mối sang một đầu mối tập trung.

Bài toán nhân lực sau sắp xếp

Tinh gọn bộ máy giúp giảm đầu mối tổ chức, song yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực còn cao hơn trước.

Sau khi tiếp nhận đội ngũ công chức từ các thanh tra sở và thanh tra huyện, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa có thêm nguồn nhân lực nhưng cũng đứng trước thách thức về sự khác biệt trong trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng nghiệp vụ.

Trước đây, nhiều cán bộ chủ yếu làm việc trong phạm vi một ngành hoặc một địa bàn cụ thể. Nay yêu cầu đặt ra là phải có khả năng tham gia các cuộc thanh tra đa ngành, đa lĩnh vực; xử lý các vụ việc phức tạp liên quan đến nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau. Đó là quá trình chuyển đổi không dễ dàng.

Trưởng phòng Nghiệp vụ 2 Thanh tra tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Văn Hùng đọc quyết định thanh tra tại hội nghị. Ảnh: Văn Thanh

Để thích ứng với yêu cầu mới, ngành Thanh tra Thanh Hóa đã triển khai nhiều chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về nghiệp vụ thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, đào tạo chỉ là một phần của câu chuyện. Điều quan trọng hơn là khả năng tích lũy kinh nghiệm thực tiễn thông qua các cuộc thanh tra, các tổ xác minh, các vụ việc phức tạp phát sinh từ cơ sở. Trong khi đó, số lượng biên chế đã giảm đáng kể sau sắp xếp.

Khối lượng công việc ngày càng tăng trong khi nguồn nhân lực có hạn đang đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, nâng cao năng suất lao động và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong hoạt động nghiệp vụ.

Những "khó khăn” cần tiếp tục tháo gỡ

Qua một năm vận hành mô hình mới, có thể thấy khó khăn lớn nhất không nằm ở việc sắp xếp tổ chức bộ máy mà nằm ở việc tạo lập các điều kiện để bộ máy hoạt động hiệu quả và bền vững.

Hiện nay, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa vẫn đang quản lý khối lượng lớn hồ sơ, tài liệu được chuyển giao từ nhiều cơ quan khác nhau. Việc chuẩn hóa, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử dùng chung đòi hỏi thời gian, nguồn lực và hạ tầng kỹ thuật tương xứng. Trong khi đó, yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước ngày càng trở nên cấp thiết.

Một số hạ tầng công nghệ thông tin vẫn cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Nhiều hệ thống dữ liệu chuyên ngành đang trong quá trình hoàn thiện và kết nối. Đây là những điều kiện quan trọng để mô hình thanh tra tập trung phát huy tối đa hiệu quả trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, thực tiễn vận hành cũng cho thấy một số quy định pháp luật liên quan đến thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng cần tiếp tục được rà soát, điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Ở góc độ quản lý nhà nước, một trong những giải pháp căn cơ nhất vẫn là nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở. Khi các xã, phường làm tốt công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giải quyết khiếu nại, tố cáo theo đúng thẩm quyền thì số lượng vụ việc vượt cấp sẽ giảm, áp lực đối với cơ quan thanh tra cấp tỉnh cũng được chia sẻ đáng kể.

Cán bộ thanh tra tỉnh Thanh Hóa thực hiện công bố quyết định thanh tra đối với các đơn vị trên địa bàn. Ảnh: Văn Thanh

Một năm nhìn lại, cuộc cải cách bộ máy của ngành Thanh tra Thanh Hóa đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhưng cũng chính từ thực tiễn vận hành ấy, nhiều vấn đề mới đang được đặt ra. Đó là câu chuyện về nguồn nhân lực chất lượng cao, là yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, là nhiệm vụ đẩy nhanh chuyển đổi số. Và trên hết, là làm sao để bộ máy sau tinh gọn không chỉ hoạt động hiệu quả hơn mà còn phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn.

Kỳ 3: Tập trung đầu mối để nâng cao hiệu lực kiểm soát quyền lực