Bài toán xử lý chất thải rắn xây dựng tại Hà Nội không chỉ nằm ở công suất các bãi tiếp nhận. Ảnh: Quang Dân.

Phân loại tại nguồn còn nhiều bất cập

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tổng lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn thành phố hiện lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao gấp 4 - 5 lần so với mức trung bình trước đây.

Nguyên nhân chủ yếu do Hà Nội đang đồng loạt triển khai nhiều dự án giao thông, hạ tầng trọng điểm, chỉnh trang đô thị và giải phóng mặt bằng.

Trong khi đó, tổng công suất của 4 điểm xử lý chính thức gồm: Nguyên Khê, Yên Sở, Phúc Lợi, Thư Lâm chỉ đạt khoảng 1.670 tấn/ngày.

Sự chênh lệch lớn giữa lượng phát sinh và năng lực tiếp nhận, xử lý đã tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng môi trường của Thủ đô.

Tại một số khu vực ven đô, kênh mương, bãi đất trống, tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng vẫn diễn ra, gây ô nhiễm môi trường, mất mỹ quan đô thị và làm gia tăng chi phí quản lý.

Thực tế cho thấy, bài toán xử lý chất thải rắn xây dựng không chỉ nằm ở công suất bãi tiếp nhận, mà còn ở khâu phân loại, thu gom và kiểm soát nguồn thải. Nhiều công trình chưa thực hiện phân loại tại nguồn, khiến bê tông, gạch vỡ, đất thải, sắt thép và rác sinh hoạt bị trộn lẫn.

Điều này làm quá trình xử lý, tái chế tốn thêm thời gian, nhân lực và chi phí.

Trao đổi với PV Báo Thanh tra, ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ Sản xuất Toàn Cầu, đơn vị tham gia thu gom, xử lý chất thải rắn xây dựng tại một số gói thầu thuộc các dự án vành đai trên địa bàn Hà Nội, cho biết do một số công trình chưa phân loại đầu nguồn nên khi chất thải đưa về bãi, doanh nghiệp phải tổ chức phân loại, bóc tách đất, trạc, rác sinh hoạt rồi mới xử lý. Riêng phần rác sinh hoạt lẫn trong phế thải xây dựng phải tập kết riêng và ký hợp đồng với đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển, xử lý, với chi phí có thời điểm gần 2 triệu đồng/tấn.

Bên cạnh khó khăn về phân loại, lượng phế thải phát sinh tăng đột biến buộc doanh nghiệp phải tăng ca, bổ sung máy móc, nhân công để đáp ứng yêu cầu tiếp nhận. Giá nhiên liệu, chi phí vận hành, mặt bằng và yêu cầu bảo đảm môi trường cũng khiến áp lực tài chính ngày càng lớn.

Biến phế thải thành tài nguyên

Theo Phó giám đốc Công ty cổ phần Dịch vụ Sản xuất Toàn Cầu, hướng đi lâu dài là “biến phế thải thành tài nguyên”.

Doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền, máy móc hiện đại, tổ chức quy trình khép kín từ tiếp nhận, phân loại, nghiền sàng, tách kim loại, xử lý bụi, phun nước giảm bụi đến tái chế thành vật liệu có thể sử dụng lại. Phế thải bê tông, gạch vỡ sau xử lý có thể được nghiền làm cốt liệu phục vụ san nền, nền đường, đường công vụ hoặc một số hạng mục hạ tầng phù hợp.

Phế thải xây dựng chủ yếu được nghiền làm cốt liệu để san nền, phục vụ các dự án hạ tầng đang thi công. Ảnh: Q

Mô hình đưa máy nghiền tái chế đến gần công trường cũng được xem là giải pháp kịp thời trong bối cảnh lượng phế thải tăng nhanh. Cách làm này giúp giảm vận chuyển lòng vòng, hạn chế bụi, tiếng ồn, giảm lưu lượng xe chở phế thải trên đường đô thị, đồng thời giảm áp lực cho các điểm trung chuyển, bãi chôn lấp.

Tuy nhiên, để tái chế chất thải xây dựng phát triển bền vững, cần hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật đối với vật liệu tái chế; khuyến khích các dự án đầu tư công, dự án hạ tầng sử dụng tỷ lệ vật liệu tái chế phù hợp; đồng thời ban hành đơn giá dịch vụ xử lý minh bạch, hợp lý.

Quan trọng hơn, cần siết chặt trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu trong việc phân loại, ký hợp đồng thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải với đơn vị đủ điều kiện. Khi phân loại tại nguồn được thực hiện nghiêm túc, chi phí xử lý sẽ giảm, hiệu quả tái chế tăng, đồng thời hạn chế tình trạng đổ trộm phế thải xây dựng ra môi trường.

Về lâu dài, phân loại tại nguồn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là điều kiện để Hà Nội hình thành chuỗi quản lý chất thải xây dựng đồng bộ, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển đô thị bền vững.

Đồng thời, chính quyền xã, phường cần ưu tiên bố trí quỹ đất làm bãi trung chuyển tạm thời theo mô hình liên xã, phường. Bình quân 3–4 xã, phường nên có một bãi trung chuyển để tiếp nhận, phân loại và xử lý bước đầu.

Thay vì vận chuyển toàn bộ rác về bãi xử lý chính, doanh nghiệp có thể đưa máy móc, thiết bị và nhân công đến xử lý trực tiếp tại bãi trung chuyển. Cách làm này giúp giảm tải cho các bãi tiếp nhận chính, tiết kiệm chi phí vận chuyển, hạn chế phát thải ra môi trường và giảm áp lực giao thông do vận chuyển đường dài.

Trước đó, thông tin trên các phương tiện truyền thông, ông Nguyễn Văn Quý (Trưởng Phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Hà Nội) cho hay: "Chúng tôi đang khuyến khích đưa ra mô hình chủ đầu tư của các dự án thiết lập hệ thống xử lý chất thải rắn xây dựng ngay tại công trình. Khu vực xử lý có thể di động".

Phế thải xây dựng chủ yếu được nghiền làm cốt liệu để san nền, phục vụ các dự án hạ tầng đang thi công.