ThS Phạm Thị Thu Hiền, Phó Hiệu trưởng Trường Cán bộ Thanh tra chủ nhiệm nhiệm vụ “Nghiên cứu, tổng kết thực tiễn thanh tra thực hiện công vụ của cán bộ, công chức, viên chức trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp”. Ảnh: TH

5 nguồn dữ liệu phản ánh thực tiễn thanh tra công vụ

Theo ThS Phạm Thị Thu Hiền, hoạt động thanh tra thực hiện công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp đã được triển khai trên diện rộng trong giai đoạn 2021-2025.

Quá trình này hình thành hệ thống sản phẩm tổng kết tương đối phong phú, có thể tiếp cận từ nhiều nguồn khác nhau.

Cụ thể, hệ thống sản phẩm hiện nay được hợp thành từ 5 nguồn chính: Sản phẩm trực tiếp của các cuộc thanh tra trong khuôn khổ các Quyết định số 756/QĐ-TTCP, 765/QĐ-TTCP, 779/QĐ-TTCP của Tổng Thanh tra Chính phủ; sản phẩm tổng kết của Bộ Nội vụ về cải cách hành chính, thủ tục hành chính và sự phục vụ của cơ quan hành chính Nhà nước; sản phẩm của Văn phòng Chính phủ về kiểm soát thủ tục hành chính, cơ chế một cửa và Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư; các báo cáo đánh giá độc lập của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam; cùng báo cáo của các bộ, ngành, địa phương được thanh tra.

Trong đó, các cuộc thanh tra chuyên đề diện rộng của ngành Thanh tra đã tạo ra nguồn dữ liệu thực tiễn quan trọng. Qua các kết luận thanh tra, nhiều chỉ tiêu cốt lõi được định lượng như tỷ lệ hồ sơ giải quyết trễ hạn, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả giải quyết.

Chủ nhiệm nhiệm vụ cho biết, tỷ lệ hồ sơ giải quyết trễ hạn tại các đối tượng được thanh tra chủ yếu dao động từ 1% đến 3% tổng số hồ sơ tiếp nhận; tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình đạt từ 35% đến 99%, tùy đặc thù từng đối tượng. Trong khi đó, tỷ lệ số hóa hồ sơ phổ biến ở mức 8% đến 35%.

Đáng chú ý, tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin, dữ liệu đã số hóa tại phần lớn đối tượng được thanh tra còn dưới 1%. Điều này cho thấy số hóa hồ sơ chưa thực sự chuyển hóa thành khả năng tái sử dụng dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính.

Các kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều nhóm tồn tại lặp lại như chậm ban hành văn bản triển khai, chậm công bố và công khai thủ tục hành chính, quy trình nội bộ chưa thống nhất, hồ sơ giải quyết trễ hạn, tỷ lệ số hóa thấp và khoảng cách giữa dịch vụ công trực tuyến sẵn sàng với hồ sơ trực tuyến thực tế.

Cần chuyển từ tổng kết từng cuộc thanh tra sang tích lũy tri thức nghiệp vụ

Chủ nhiệm đề tài cho biết, mặc dù đã có nhiều sản phẩm tổng kết, nhưng các kết quả hiện nay vẫn còn phân tán theo từng nguồn, từng cuộc thanh tra và từng đối tượng.

Các kết luận thanh tra chủ yếu được hình thành gắn với từng đối tượng cụ thể. Trong khi đó, chưa có một sản phẩm tổng kết tích lũy chung ở quy mô toàn bộ cuộc thanh tra chuyên đề để rút ra bài học nghiệp vụ, nhận diện nguyên nhân có tính hệ thống và kiến nghị hoàn thiện thể chế.

Phương pháp tiếp cận, kỹ năng nghiệp vụ, cách thức xử lý tình huống của các đoàn thanh tra cũng chưa được hệ thống hóa thành quy trình nghiệp vụ thống nhất đối với loại hình thanh tra công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.

Trao đổi tại tọa đàm, các đại biểu thống nhất rằng việc tổng kết thực tiễn cần được thực hiện theo hướng gắn chặt kết quả thanh tra với yêu cầu cải cách hành chính và hoàn thiện thể chế. Ảnh: TH

Đặc biệt, tác động của kết luận, kiến nghị thanh tra đối với việc giải quyết thủ tục hành chính tại các đối tượng được thanh tra chưa được đo lường, đánh giá toàn diện.

Từ thực tế đó, nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra yêu cầu không chỉ thống kê những gì đã được phát hiện mà phải làm rõ nguyên nhân, phân biệt nguyên nhân cá biệt với nguyên nhân có tính hệ thống; đồng thời đánh giá mức độ chuyển biến sau thanh tra.

Theo Chủ nhiệm đề tài, đây là cơ sở quan trọng để chuyển kết quả thanh tra từ những phát hiện ở từng vụ việc thành tri thức nghiệp vụ chung, phục vụ công tác thanh tra trong giai đoạn tiếp theo.

Hoàn thiện cơ chế, chính sách về thanh tra công vụ trong giải quyết thủ tục hành chính

Trao đổi tại tọa đàm, các đại biểu thống nhất rằng việc tổng kết thực tiễn cần được thực hiện theo hướng gắn chặt kết quả thanh tra với yêu cầu cải cách hành chính và hoàn thiện thể chế.

Theo các đại biểu, thủ tục hành chính là lĩnh vực có tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp. Vì vậy, hiệu quả thanh tra không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng sai phạm được phát hiện hay số kiến nghị được ban hành, mà cần nhìn vào mức độ chuyển biến trong thực tế giải quyết hồ sơ, chất lượng cung cấp dịch vụ công và sự thuận lợi của người dân, doanh nghiệp.

Một vấn đề được các đại biểu lưu ý là cần phân định rõ những hạn chế xuất phát từ trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức với những bất cập do quy trình, cơ chế hoặc quy định pháp luật.

Do đó, các đại biểu cho rằng tổng kết thực tiễn phải hướng tới việc trả lời rõ câu hỏi: đâu là sai phạm cá biệt, đâu là điểm nghẽn mang tính hệ thống và đâu là vấn đề cần điều chỉnh từ cơ chế, chính sách?

Các chuyên gia cũng đánh giá cao việc nghiên cứu đối chiếu kết quả thanh tra với các nguồn dữ liệu khác như chỉ số cải cách hành chính, chỉ số hài lòng của người dân, PAPI, PCI. Đây là những kênh thông tin độc lập, giúp kiểm chứng và bổ sung góc nhìn đối với kết quả thanh tra.

Theo các đại biểu, việc kết hợp dữ liệu thanh tra với dữ liệu đánh giá từ người dân, doanh nghiệp sẽ giúp cơ quan thanh tra có cái nhìn đầy đủ hơn về hiệu quả thực hiện công vụ.

Từ những vụ việc, cách làm và kinh nghiệm thực tiễn, nhiệm vụ nghiên cứu hướng tới khái quát thành các nguyên tắc, mô hình và cách thức xử lý chung đối với những tình huống điển hình; từ đó hình thành khung quy trình nghiệp vụ thanh tra công vụ.

Các đại biểu cũng cho cho rằng, việc hình thành cẩm nang nghiệp vụ sẽ có ý nghĩa thiết thực, nhất là trong bối cảnh yêu cầu đối với hoạt động thanh tra ngày càng cao. Đây không chỉ là tài liệu phục vụ các cuộc thanh tra mà còn có thể được sử dụng trong đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng cho đội ngũ thanh tra viên.

Kết luận hội thảo, chủ nhiệm đề tài cho biết, việc sử dụng kết quả tổng kết là để phục vụ trực tiếp công tác chỉ đạo, điều hành và hoạt động chuyên môn của Thanh tra Chính phủ, ngành Thanh tra; đồng thời làm tài liệu tham khảo trong xây dựng kế hoạch, tổ chức Đoàn thanh tra, tiến hành thanh tra và xử lý sau thanh tra.

Cùng với đó, các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật về thanh tra công vụ, cơ chế phối hợp giữa cơ quan thanh tra với các bộ, ngành, địa phương; rà soát những điểm nghẽn trong cơ chế, quy trình giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công.