(Thanh tra) - Ngày 12/11, TS Phạm Thị Huệ, Trường Cán bộ Thanh tra, chủ nhiệm nhiệm vụ nghiên cứu “Thực tiễn, hiệu quả tác động của hoạt động thanh tra chuyên đề diện rộng trong lĩnh vực y tế”, tổ chức hội thảo nhằm hoàn thiện nội dung nghiên cứu.
Trình bày kết quả nghiên cứu, TS Phạm Thị Huệ cho biết, trong lĩnh vực y tế, Thanh tra Chính phủ đã chủ trì hai cuộc thanh tra chuyên đề diện rộng, đó là cuộc thanh tra năm 2019 tập trung vào việc sử dụng quỹ bảo hiểm y tế, mua sắm trang thiết bị y tế và vật tư tiêu hao, đấu thầu thuốc chữa bệnh và cuộc thanh tra năm 2022 tập trung vào việc mua sắm trang thiết bị, vật tư y tế, sinh phẩm, kít xét nghiệm, vắc xin, thuốc phục vụ phòng, chống dịch Covid-19.
Theo kết quả phân tích, các hành vi sai phạm được phát hiện tập trung chủ yếu ở ba nhóm nội dung: hạ tầng và thiết bị y tế chiếm 43%; bảo hiểm y tế chiếm 28,9%; dược, thuốc chiếm 17,2%.
Ngoài ra, 8,8% số hành vi sai phạm thuộc lĩnh vực quản lý ngân sách, kế toán, tài sản công; 2,2% liên quan đến khám bệnh, chữa bệnh.
Xét theo khâu quản lý, 54,4% số hành vi sai phạm thuộc quá trình mua sắm, từ lập kế hoạch, xác định giá, tổ chức lựa chọn nhà thầu đến ký kết và thực hiện hợp đồng. Riêng khâu tổ chức lựa chọn nhà thầu chiếm 22,6%. Trong khi đó, các sai phạm ở khâu quản lý, sử dụng tài sản, thuốc, vật tư sau mua sắm chiếm 6,8%.
Đáng chú ý, một số dạng sai phạm xuất hiện lặp lại ở nhiều kết luận thanh tra, cho thấy những bất cập không chỉ phát sinh ở một đơn vị hay một thời điểm.
Đối với hạ tầng và thiết bị y tế, việc lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu không đúng quy định được nêu tại 71,4% số kết luận.
Các sai phạm trong lập kế hoạch, dự toán mua sắm; xây dựng nhu cầu, danh mục, số lượng mua sắm không sát thực tế; đánh giá hồ sơ dự thầu không đúng quy định cùng xuất hiện tại 64,3% số kết luận.
Ở lĩnh vực bảo hiểm y tế, các sai phạm về áp sai giá dịch vụ, giá thuốc, vật tư khi đề nghị thanh toán và giám định, từ chối thanh toán, xử lý kết quả giám định không đúng, không đầy đủ đều được nêu tại 72,7% số kết luận có thanh tra nội dung này.
Trong lĩnh vực dược, thuốc, sai phạm về xây dựng nhu cầu, danh mục, số lượng mua sắm không sát thực tế và lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ mời thầu không đúng quy định cũng chiếm tỷ lệ 72,7%.
Mặc dù thời kỳ thanh tra và hoàn cảnh triển khai hai cuộc thanh tra chuyên đề có khác nhau, các sai phạm trong lập kế hoạch, lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu vẫn lặp lại. Đây là cơ sở để nhận diện những rủi ro thường gặp trong hoạt động mua sắm trang thiết bị, vật tư y tế, từ đó phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra ở những giai đoạn tiếp theo.
Bên cạnh kết quả đạt được, nghiên cứu chỉ ra những hạn chế trong tổ chức thực hiện thanh tra chuyên đề diện rộng. Việc lựa chọn đơn vị, hồ sơ, gói thầu để kiểm tra ở một số kết luận chưa nêu rõ tiêu chí; hoạt động xác minh ngoài hồ sơ, huy động chuyên gia và tổ chức giám định chưa được áp dụng thường xuyên. Năng lực nghiên cứu hồ sơ chuyên môn y tế cũng là yêu cầu đặt ra đối với thành viên đoàn thanh tra.
Từ thực tiễn trên, nhóm nghiên cứu đề xuất 11 bài học kinh nghiệm.
Bài học thứ nhất: Xác định sớm hình thức và căn cứ tiến hành thanh tra. Ngay từ đầu, cần xác định cuộc thanh tra chuyên đề được tiến hành theo kế hoạch hay đột xuất, đồng thời làm rõ căn cứ pháp lý tương ứng. Văn bản triển khai và quyết định thanh tra của từng địa phương phải thống nhất, bảo đảm các cuộc thanh tra có cùng cơ sở thực hiện.
Bài học thứ hai: đề cương hướng dẫn của cuộc thanh tra chuyên đề quy định thống nhất những nội dung ảnh hưởng đến cách tính số liệu, còn những việc phụ thuộc điều kiện của từng địa phương thì để địa phương quyết định.
Bài học thứ ba: Thanh tra Chính phủ cần chủ động thu thập, cung cấp những tài liệu mà các Đoàn cùng cần nhưng khó tự tiếp cận, nhất là dữ liệu về giá nhập khẩu, giá trúng thầu. Đồng thời, làm đầu mối kết nối nguồn thông tin và hướng dẫn phương pháp xác minh qua các khâu trung gian.
Bài học thứ tư: Tập huấn, thống nhất cách hiểu trước khi triển khai., theo đó trước khi các Đoàn làm việc tại đơn vị, cần tổ chức tập huấn trên cơ sở đề cương, biểu mẫu chung; hướng dẫn cụ thể cách lựa chọn đối tượng, xác định chênh lệch giá và ghi nhận số liệu. Vướng mắc nghiệp vụ cần được giải đáp kịp thời bằng văn bản để thống nhất thực hiện.
Bài học thứ năm: Phân định phạm vi, tránh chồng chéo với hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm toán. Trước khi ra quyết định, cần rà soát kết quả thanh tra, kiểm tra, kiểm toán đã có; xác định rõ nội dung được kế thừa, phần Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh thực hiện. Phạm vi này phải được thể hiện trong kế hoạch và kết luận thanh tra.
Bài học thứ sáu: Lựa chọn đối tượng theo rủi ro, tăng cường xác minh thực tế. Đoàn thanh tra cần lựa chọn đơn vị, gói thầu, hồ sơ theo tiêu chí rủi ro, không chỉ căn cứ vào khả năng hoàn thành trong thời hạn. Kế hoạch phải dự kiến nội dung cần xác minh ngoài hồ sơ, kiểm tra thực tế và huy động chuyên gia khi cần thiết.
Bài học thứ bảy: Tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ trong quá trình thanh tra, Thanh tra Chính phủ cần kịp thời hướng dẫn, đôn đốc các địa phương; mọi điều chỉnh về phạm vi, nội dung, thời hạn phải được thực hiện đúng thẩm quyền, bằng văn bản và nêu rõ lý do. Kết luận thanh tra cần phản ánh đầy đủ những nội dung đã điều chỉnh.
Bài học thứ tám: Xác nhận số liệu ngay trong quá trình làm việc. Đoàn thanh tra cần lập biên bản xác nhận số liệu theo từng nội dung, từng buổi làm việc; thống nhất lịch làm việc với cơ sở khám, chữa bệnh để không ảnh hưởng hoạt động chuyên môn. Số liệu đã được các bên xác nhận phải là căn cứ quan trọng khi xây dựng kết luận.
Bài học thứ chín: Phản hồi đầy đủ, rõ ràng ý kiến giải trình của đơn vị. Đối với từng ý kiến giải trình về dự thảo kết luận, Đoàn thanh tra cần xác định nội dung được tiếp thu, không được tiếp thu và lý do xử lý. Việc tổng hợp bằng văn bản giúp bảo đảm tính minh bạch, hạn chế bất đồng và tạo căn cứ cho quá trình thẩm định.
Bài học thứ mười: Nâng cao chất lượng kết luận, bảo đảm kiến nghị rõ và khả thi. Kết luận cần làm rõ hành vi, căn cứ pháp lý, tính chất, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm; phân loại cụ thể khoản tiền đã xác định, tạm tính hoặc chưa đủ căn cứ. Kiến nghị phải xác định đúng chủ thể, nội dung xử lý và thời hạn thực hiện.
Bài học thứ mười một: Tổng hợp kiến nghị hoàn thiện chính sách, làm cơ sở cho các cuộc thanh tra tiếp theo. Những bất cập về cơ chế, chính sách, pháp luật cần được tách thành mục riêng trong kết luận; Thanh tra Chính phủ tổng hợp, theo dõi và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý. Kết quả, kiến nghị chưa được giải quyết của cuộc thanh tra trước cần được đưa vào hướng dẫn cuộc sau.
Thảo luận tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về tính thực tiễn của những kết quả nghiên cứu, nhất là việc nhận diện các dạng vi phạm lặp lại qua hai cuộc thanh tra chuyên đề và khả năng vận dụng những bài học kinh nghiệm vào các cuộc thanh tra tiếp theo.
Một trong những vấn đề được đặt ra là cần làm rõ hơn hiệu quả tác động của thanh tra chuyên đề diện rộng, không chỉ dừng ở số lượng vi phạm được phát hiện, kiến nghị xử lý mà còn phải đánh giá những chuyển biến trong công tác quản lý nhà nước sau thanh tra.
Đối với lĩnh vực y tế, các sai phạm trong lập kế hoạch, xác định nhu cầu, xây dựng hồ sơ mời thầu, lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng xuất hiện ở nhiều kết luận cho thấy yêu cầu tăng cường kiểm soát ngay từ khâu chuẩn bị mua sắm. Kết quả thanh tra cần trở thành căn cứ để cơ quan quản lý rà soát quy trình, khắc phục những sơ hở và phòng ngừa sai phạm tái diễn.
Các đại biểu cũng quan tâm đến phương pháp tiến hành thanh tra, đặc biệt là việc lựa chọn đối tượng, nội dung và hồ sơ kiểm tra. Theo hướng này, cần nghiên cứu xây dựng tiêu chí lựa chọn dựa trên mức độ rủi ro, quy mô mua sắm, giá trị thanh toán và những dấu hiệu bất thường, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng đơn vị hoặc thời gian còn lại của cuộc thanh tra. Việc xác minh ngoài hồ sơ cũng cần được chú trọng hơn, nhất là đối với các nội dung liên quan đến giá thiết bị, vật tư y tế, thuốc và quá trình mua bán qua nhiều khâu trung gian.
Đặc thù lĩnh vực y tế đòi hỏi người làm công tác thanh tra không chỉ nắm chắc quy định về đấu thầu, tài chính, tài sản công mà còn phải có khả năng tiếp cận, phân tích hồ sơ chuyên môn. Vì vậy, việc bố trí nhân sự phù hợp, tăng cường phối hợp với cơ quan chuyên môn và huy động chuyên gia khi cần thiết có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng xác minh, kết luận.
