Lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát khai thác thủy sản bất hợp pháp trên biển - Ảnh: A.T

Theo kết luận thanh tra, thực hiện chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh ủy và UBND tỉnh, công tác chống khai thác IUU trên địa bàn tỉnh Quảng Trị giai đoạn từ năm 2024 đến quý I/2026 đã đạt một số kết quả tích cực.

Tính đến thời điểm thanh tra, toàn tỉnh có 1.339/1.348 tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), đạt tỷ lệ 99,3%.

Các cơ quan chức năng duy trì công tác trực ban, vận hành hệ thống VMS 24 giờ/ngày, 7 ngày/tuần để theo dõi, giám sát liên tục hoạt động của tàu cá trên biển; kịp thời cảnh báo, rà soát các tàu cá có nguy cơ vi phạm và chia sẻ thông tin với các lực lượng chức năng theo quy định.

Trong thời kỳ thanh tra, lực lượng kiểm ngư thuộc Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư đã tổ chức 66 cuộc tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, qua đó phát hiện 74 trường hợp vi phạm. Cũng trong giai đoạn này, Chi cục đã lập biên bản và ban hành quyết định xử phạt 166 trường hợp với tổng số tiền 5,04 tỷ đồng.

Công tác quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động cũng được thực hiện chặt chẽ. Đối với 88 tàu cá thuộc diện này, Chi cục đã lập danh sách quản lý, phối hợp với UBND cấp xã thực hiện niêm phong, gắn bảng nhận diện, phân công cán bộ theo dõi, giám sát vị trí neo đậu và không cho phép xuất bến tham gia khai thác thủy sản.

Chỉ rõ những tồn tại trong quản lý hồ sơ và kiểm soát cảng cá

Bên cạnh những kết quả đạt được, qua kiểm tra, xác minh, Thanh tra tỉnh Quảng Trị đã chỉ ra một số tồn tại, thiếu sót, tập trung ở khâu quản lý hồ sơ hành chính và việc tuân thủ quy trình nghiệp vụ chuyên ngành.

Đáng chú ý, Văn phòng Kiểm soát nghề cá tại các cảng cá chưa xây dựng, ban hành kế hoạch kiểm tra tàu cá cập cảng, rời cảng hằng năm theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá tỉnh cũng chưa xây dựng, ban hành kế hoạch kiểm tra việc thực hiện các quy định về chống khai thác IUU đối với các cảng cá trực thuộc quản lý.

Trong công tác quản lý tàu cá, việc lập, hoàn thiện và lưu trữ một số hồ sơ đăng ký, xóa đăng ký tàu cá còn thiếu sót. Qua kiểm tra ngẫu nhiên 136 hồ sơ đăng ký tàu cá, đoàn thanh tra phát hiện 2 hồ sơ có tờ khai chưa được đại diện chủ tàu ký, ghi rõ họ tên và 5 hồ sơ chưa ghi ngày, tháng lập tờ khai.

Đối với hồ sơ xóa đăng ký, có 40/102 hồ sơ được kiểm tra còn thiếu sót trong quá trình lập và lưu trữ. Một số giấy chứng nhận xóa đăng ký chưa ghi đầy đủ thông tin theo mẫu quy định như số giấy chứng nhận đăng ký, nơi đăng ký, ngày đăng ký trước khi xóa và ngày có hiệu lực xóa đăng ký; một số hồ sơ không lưu tờ khai xóa đăng ký tàu cá.

Trong công tác đăng kiểm, phần lớn đơn đề nghị cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá chưa kê khai đầy đủ thông tin của người đề nghị theo mẫu quy định, còn thiếu số căn cước công dân và số điện thoại liên hệ.

Công tác tuyên truyền chống khai thác IUU được các lực lượng chức năng tăng cường. Ảnh: A.T

Khâu lập hồ sơ xử lý vi phạm hành chính cũng còn một số thiếu sót. Qua kiểm tra hồ sơ xử phạt năm 2025, đoàn thanh tra xác định 11/65 hồ sơ chưa lưu đầy đủ tài liệu chứng minh việc chấp hành quyết định xử phạt; một số biên bản, quyết định xử phạt chưa bảo đảm thể thức, kỹ thuật trình bày; việc ghi nhận hành vi vi phạm và căn cứ pháp lý trong một số trường hợp chưa chính xác hoặc chưa đầy đủ.

Đáng lưu ý, tại Cảng cá Nhật Lệ, đoàn thanh tra phát hiện 12 biên bản kiểm tra của Văn phòng Kiểm soát nghề cá được lập trước thời điểm tàu cá cập cảng và 35 biên bản được lập sau thời điểm lập phiếu giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng. Những trường hợp này chưa bảo đảm tính logic, trình tự giữa hoạt động kiểm tra tàu cá cập cảng và hoạt động giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng.

Việc lập, quản lý hồ sơ tại các cảng cá cũng còn thiếu sót khi nhiều nhật ký khai thác thủy sản chưa được thuyền trưởng ký xác nhận tại từng trang; một số phiếu giám sát sản lượng chưa ghi đầy đủ thời gian giám sát, thiếu chữ ký hoặc họ tên người giám sát, chủ tàu hoặc thuyền trưởng.

Việc cập nhật dữ liệu nhật ký khai thác và thông tin tàu cá ra, vào cảng lên Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) tại một số cảng cá tư nhân có thời điểm chưa đầy đủ, kịp thời.

Tại Cảng cá Bến cá chợ Cửa Việt, tỷ lệ cập nhật năm 2025 chưa đạt yêu cầu; đến quý I/2026 đã có chuyển biến nhưng vẫn chưa đạt 100%. Tại Bến dịch vụ hậu cần nghề cá Mũi Ông, tỷ lệ cập nhật trong phần lớn năm 2025 chưa đạt yêu cầu nhưng đã được khắc phục, thực hiện đầy đủ trong quý I/2026.

Khắc phục những tồn tại, nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá

Thanh tra tỉnh Quảng Trị xác định, những tồn tại trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan. Công tác chống khai thác IUU có phạm vi rộng, yêu cầu cao; hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, biểu mẫu và quy trình nghiệp vụ thường xuyên được sửa đổi, bổ sung. Khối lượng công việc phát sinh lớn trong khi biên chế, nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ còn hạn chế.

Bên cạnh đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra nội bộ đối với một số nhiệm vụ chưa thường xuyên, chưa sâu sát. Một bộ phận công chức, viên chức chưa thực hiện đầy đủ các quy định về lập, kiểm tra, hoàn thiện và lưu trữ hồ sơ; còn chủ quan đối với một số nội dung mang tính thủ tục hành chính.

Công tác quản lý, sử dụng kinh phí phục vụ hoạt động của Văn phòng Kiểm soát nghề cá nhìn chung bảo đảm đúng mục đích, đúng chế độ, không phát hiện thất thoát ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc xây dựng dự toán, quy chế nội bộ, quản lý chứng từ và xác định nội dung chi phục vụ riêng cho nhiệm vụ chống khai thác IUU chưa thực sự chặt chẽ; việc kiểm tra tính hợp lệ, đầy đủ của chứng từ thanh toán trước khi quyết toán chưa được thực hiện đầy đủ.

Để khắc phục các tồn tại, Chánh Thanh tra tỉnh yêu cầu Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư, Văn phòng Kiểm soát nghề cá, Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá cùng các tổ chức cảng cá tư nhân tổ chức kiểm điểm, rút kinh nghiệm đối với các tập thể, cá nhân liên quan đến từng tồn tại, hạn chế được chỉ ra.

Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư được yêu cầu rà soát toàn bộ hồ sơ đăng ký, xóa đăng ký tàu cá đã giải quyết; bổ sung, hoàn thiện các thành phần còn thiếu; đồng thời rà soát các hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính đã ban hành, kịp thời khắc phục thiếu sót về thể thức, thành phần hồ sơ, căn cứ pháp lý và nội dung xác định hành vi vi phạm.

Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá phải ban hành, tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm tra hằng năm; rà soát, chấn chỉnh quy trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ đăng kiểm tàu cá; hướng dẫn tổ chức, cá nhân kê khai đầy đủ hồ sơ và tăng cường kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ tại các cảng cá trực thuộc.

Văn phòng Kiểm soát nghề cá phải rà soát, chấn chỉnh quy trình kiểm tra tàu cá cập cảng, rời cảng; thực hiện đúng trình tự, thủ tục nghiệp vụ; đồng thời ban hành kế hoạch kiểm tra hằng năm theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Đối với các cảng cá công lập, Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá có trách nhiệm chỉ đạo các cảng trưởng chấn chỉnh việc tiếp nhận nhật ký khai thác, giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng và hướng dẫn thuyền trưởng ký xác nhận theo quy định.

Đối với các tổ chức cảng cá tư nhân, Thanh tra tỉnh yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát việc tiếp nhận, quản lý, lưu trữ nhật ký khai thác; rà soát hồ sơ giám sát sản lượng và cập nhật đầy đủ, kịp thời dữ liệu tàu cá cập cảng, rời cảng, nhật ký và báo cáo khai thác thủy sản lên hệ thống VNFishbase.

Kết luận thanh tra đã chỉ rõ những kết quả đạt được, đồng thời xác định cụ thể các tồn tại, trách nhiệm và biện pháp khắc phục. Việc thực hiện đầy đủ các kiến nghị sẽ góp phần chấn chỉnh công tác quản lý nghề cá, nâng cao hiệu quả chống khai thác IUU và đáp ứng các yêu cầu, khuyến nghị của Ủy ban châu Âu.