Việc thúc đẩy tái chế không chỉ giúp giảm áp lực cho môi trường và các bãi xử lý chất thải mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên. Ảnh: Quang Dân

Rác thải xây dựng tại Hà Nội đang gia tăng mạnh khi thành phố đẩy nhanh các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và cải tạo chung cư cũ, kéo theo áp lực lớn lên hệ thống xử lý môi trường. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, mỗi ngày bình thường Hà Nội phát sinh khoảng 2.100 tấn chất thải xây dựng thì hiện nay con số này đã lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, tăng gấp 4 - 5 lần.

Trong khi đó, năng lực xử lý tại các cơ sở hiện có chỉ đạt khoảng 1.670 tấn/ngày. Sự chênh lệch lớn giữa lượng phát sinh và khả năng xử lý đang tạo áp lực đáng kể lên hệ thống thu gom, xử lý chất thải của thành phố.

Thiếu điểm tập kết, gia tăng áp lực quản lý

Theo PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, cùng với quá trình cải tạo các khu chung cư cũ và xây dựng các công trình mới, lượng phế thải xây dựng tại Hà Nội đang gia tăng nhanh chóng.

Không chỉ phát sinh khối lượng lớn phế thải, hoạt động xây dựng còn kéo theo nguy cơ ô nhiễm môi trường từ bụi, đất đá và việc vận chuyển vật liệu không bảo đảm quy định. Đáng chú ý, tình trạng thiếu các điểm tập kết vật liệu xây dựng và phế thải đang trở thành một trong những nguyên nhân khiến công tác quản lý gặp nhiều khó khăn.

Theo bà An, khi không có nơi tập kết thuận tiện hoặc phải vận chuyển quá xa, nguy cơ đổ trộm, đổ không đúng nơi quy định rất dễ phát sinh. Vì vậy, bên cạnh việc triển khai các bãi xử lý theo quy hoạch, thành phố cần khẩn trương rà soát, công bố các điểm tập kết, trung chuyển tạm thời để giảm áp lực cho hệ thống hiện hữu.

Rác thải xây dựng tại Hà Nội đang gia tăng mạnh khi thành phố đẩy nhanh các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và cải tạo chung cư cũ, kéo theo áp lực lớn lên hệ thống xử lý môi trường. Ảnh: Quang Dân

Các xã, phường cần khẩn trương rà soát những khu đất phù hợp để làm điểm tập kết, trung chuyển tạm thời phế thải xây dựng và công khai địa điểm cho người dân. 

Bên cạnh việc bổ sung hạ tầng phục vụ thu gom, xử lý chất thải, chuyên gia cũng đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động vận chuyển phế thải xây dựng. Lực lượng thanh tra, trật tự xây dựng phải tăng cường kiểm tra, giám sát tại các công trình và trên các tuyến vận chuyển phế thải nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp đổ thải không đúng nơi quy định, đổ trộm phế thải hoặc gây mất vệ sinh môi trường.

Các phương tiện vận chuyển phải thực hiện đầy đủ việc che chắn, vệ sinh xe theo quy định. Về lâu dài, chủ đầu tư và đơn vị thi công cần có cam kết về phương án xử lý chất thải ngay từ khâu cấp phép xây dựng, đi kèm chế tài đủ mạnh để nâng cao tính tuân thủ.

Bên cạnh việc bổ sung hạ tầng phục vụ thu gom, xử lý chất thải, chuyên gia cũng đề nghị tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động vận chuyển phế thải xây dựng. Ảnh: Quang Dân

Biến phế thải xây dựng thành nguồn vật liệu cho hạ tầng

Các chuyên gia cho rằng, cùng với việc mở rộng năng lực xử lý, Hà Nội cần đẩy mạnh tái chế chất thải xây dựng theo hướng kinh tế tuần hoàn. Theo TS Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường, nhiều loại phế thải sau xây dựng có thể được xử lý để làm vật liệu san lấp, nền đường và phục vụ các công trình hạ tầng khác.

Ông cho rằng đây là hướng đi phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải không bị xem là thứ bỏ đi mà trở thành nguồn tài nguyên đầu vào cho các hoạt động sản xuất, xây dựng. Giải pháp này vừa góp phần giảm áp lực môi trường, vừa tận dụng hiệu quả nguồn vật liệu phục vụ phát triển hạ tầng.

Đặc biệt, trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai nhiều dự án hạ tầng và giao thông quy mô lớn như Vành đai 4 và các tuyến đường kết nối, nhu cầu về vật liệu san lấp, nền đường là rất lớn. Trong khi đó, việc tái chế chất thải xây dựng có thể góp phần bổ sung nguồn vật liệu cho các công trình, giảm áp lực thiếu hụt nguyên vật liệu.

Cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia xử lý, tái chế chất thải xây dựng. Ảnh: Quang Dân

Chuyên gia nhìn nhận để giải pháp này phát huy hiệu quả, các cơ quan quản lý cần phối hợp chặt chẽ với địa phương và doanh nghiệp nhằm xây dựng đầu ra ổn định cho các sản phẩm tái chế. Khi vật liệu tái chế được sử dụng trong các công trình giao thông và xây dựng phù hợp, việc xử lý chất thải xây dựng sẽ không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển hạ tầng.

Bên cạnh đó, TS Trần Văn Miều nhấn mạnh việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật là cần thiết. Theo ông, các vật liệu tái chế trước hết phải bảo đảm yêu cầu tân thiện với môi trường, không gây ra những tác động tiêu cực mới. Đồng thời, sản phẩm cũng cần đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành đối với vật liệu sử dụng trong xây dựng và giao thông để bảo đảm chất lượng công trình.

Các chuyên gia cũng chỉ ra cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia xử lý, tái chế chất thải xây dựng. Theo đó, thành phố có thể nghiên cứu các chính sách hỗ trợ về thuế, phí hoặc mặt bằng để giảm chi phí đầu tư, tạo động lực cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động tái chế.

Đồng thời cần xây dựng đầu ra ổn định cho các sản phẩm tái chế, nhất là vật liệu có thể sử dụng trong các công trình giao thông và xây dựng. Khi doanh nghiệp yên tâm về thị trường tiêu thụ, hoạt động tái chế mới có thể phát triển bền vững.

Việc thúc đẩy tái chế không chỉ giúp giảm áp lực cho môi trường và các bãi xử lý chất thải mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm nhu cầu khai thác vật liệu tự nhiên và tạo thêm nguồn vật liệu phục vụ phát triển hạ tầng.