(Thanh tra) - Hơn 30 năm rời miền Tây Nghệ An vào xây dựng vùng kinh tế mới, cộng đồng người Thái ở buôn Thái, xã Ea Kiết (tỉnh Đắk Lắk) vẫn bền bỉ gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống, xem đó là hồn cốt, là sợi dây gắn kết cộng đồng giữa đại ngàn Tây Nguyên.
Dựng xây buôn mới, giữ gìn hồn cũ
Ba thập kỷ trước, thực hiện chủ trương đưa dân đi xây dựng vùng kinh tế mới, hơn 70 hộ đồng bào dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An rời quê hương, mang theo khát vọng đổi đời đến lập nghiệp tại xã Ea Kiết (tỉnh Đắk Lắk). Trên vùng đất đỏ bazan còn nhiều hoang hóa khi ấy, cuộc sống của bà con bắt đầu bằng muôn vàn khó khăn: khí hậu khác biệt, thiếu thốn cơ sở vật chất, sản xuất chưa ổn định…
Những ngày đầu đặt chân đến cao nguyên, cái thiếu trước mắt không chỉ là lương thực, nước sạch hay phương tiện sản xuất, mà còn là nỗi nhớ quê hương da diết. Tuy nhiên, bằng tinh thần đoàn kết, cần cù và ý chí vươn lên, cộng đồng người Thái ở buôn Thái đã từng bước vượt qua gian khó. Từ những rẫy đất khai hoang ban đầu, bà con đã phát triển sản xuất, ổn định đời sống, xây dựng buôn làng ngày càng khang trang.
Song song với phát triển kinh tế, việc giữ gìn văn hóa truyền thống luôn được đặt ở vị trí đặc biệt. Ông Vọng Văn Đồng (người có uy tín của buôn Thái) chia sẻ: “Rời quê vào vùng đất mới chỉ với hai bàn tay trắng, nhưng “hồn cốt quê hương thì nhất định phải giữ”. Theo ông Đồng, văn hóa chính là nền tảng để cộng đồng gắn bó, tương trợ nhau trong quá trình mưu sinh và dựng xây cuộc sống mới.
Chính từ nhận thức đó, các giá trị văn hóa của người Thái được gìn giữ một cách tự nhiên trong đời sống thường nhật. Những điệu xòe mềm mại, múa sạp rộn ràng, tiếng chiêng Thái vẫn vang lên trong các dịp sinh hoạt cộng đồng. Các trò chơi dân gian như ném còn, đánh cù, chọi đá, bắn nỏ… tiếp tục được duy trì, trở thành nhịp cầu nối giữa quá khứ và hiện tại.
Ẩm thực truyền thống cũng được bà con nơi đây trân trọng lưu giữ. Cá nướng, thịt gác bếp, cơm lam, rượu cần… không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là ký ức về quê hương xứ Nghệ. Trong mỗi bữa cơm gia đình hay dịp lễ hội, hương vị ấy gợi nhắc về cội nguồn, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu và tự hào về bản sắc dân tộc mình.
Từ 70 hộ dân ban đầu, đến nay buôn Thái đã phát triển lên 211 hộ (với hơn 920 nhân khẩu), trong đó người Thái chiếm trên 95%. Sự lớn mạnh về quy mô dân số đi cùng với sự bền chặt trong đời sống tinh thần, tạo nên một cộng đồng đoàn kết, giàu bản sắc giữa lòng Tây Nguyên.
Trao truyền để văn hóa mãi xanh
Điểm nhấn văn hóa đặc sắc nhất của cộng đồng người Thái ở Ea Kiết là Lễ hội mừng lúa mới – ngày hội lớn được duy trì đều đặn sau mỗi vụ thu hoạch. Với bà con, đây không chỉ là nghi lễ tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu, mà còn là dịp gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no trong năm mới.
Trong không gian lễ hội, phần lễ và phần hội hòa quyện hài hòa. Phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức cúng mừng lúa mới, cầu sức khỏe, bình an. Phần hội lại rộn ràng sắc màu văn hóa với tiếng chiêng ngân vang, những vòng xòe nối dài bất tận, nhịp múa sạp khi khoan thai, khi sôi động.
Lễ hội không chỉ quy tụ bà con trong buôn mà còn thu hút sự tham gia của các dân tộc anh em trên địa bàn. Qua đó, tình đoàn kết giữa các cộng đồng dân cư được củng cố, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở lành mạnh, giàu bản sắc.
Theo ông Lô Văn Dậu, Buôn trưởng buôn Thái, việc bảo tồn văn hóa ở đây không mang tính phong trào mà đã trở thành nếp sống. Buôn duy trì thường xuyên các đội văn nghệ, đội chiêng, đặc biệt là đội chiêng nữ. Ban ngày, chị em lao động sản xuất; tối đến lại tập trung luyện tập múa hát, may trang phục truyền thống. Đó vừa là niềm vui, vừa là trách nhiệm.
Ở tuổi 65, bà Nguyễn Thị Thang (thành viên đội chiêng nữ) vẫn đều đặn tham gia sinh hoạt. Bà Thang cho biết, mỗi bài chiêng, mỗi điệu múa đều gắn với lịch sử và tổ tiên, do đó việc truyền dạy cho con cháu là điều hết sức quan trọng. “Không chỉ đánh chiêng cho vui, chúng tôi còn dạy lại để lớp trẻ hiểu và yêu văn hóa của dân tộc mình”, bà Thang cho hay
Với cộng đồng người Thái nơi đây, văn hóa chỉ thực sự sống khi được trao truyền. Trẻ em lớn lên trong tiếng chiêng, trong vòng xòe, trong những câu chuyện về quê hương miền Tây Nghệ An. Nhiều em từ nhỏ đã theo cha mẹ tham gia đội văn nghệ, thuộc lòng các điệu múa sạp, điệu xòe truyền thống.
Em Kha Hằng, thành viên đội văn nghệ thanh niên cho biết: Từ năm 10 tuổi, em đã theo mẹ tham gia sinh hoạt văn hóa của buôn. Đến nay, em đã thành thạo nhiều điệu múa và tích cực hướng dẫn các em nhỏ. Với Hằng, mỗi lần khoác lên mình bộ trang phục truyền thống là một lần cảm nhận rõ hơn niềm tự hào về nguồn cội.
Cùng với nỗ lực của cộng đồng, chính quyền địa phương cũng quan tâm, tạo điều kiện để đồng bào gìn giữ bản sắc văn hóa gắn với phát triển kinh tế – xã hội.
Đại diện lãnh đạo UBND xã Ea Kiết khẳng định, bảo tồn văn hóa dân tộc là nền tảng để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, đồng thời góp phần tạo nên bản sắc riêng trong quá trình phát triển của địa phương.
Giữa nhịp sống đổi thay của Tây Nguyên hôm nay, buôn Thái ở Ea Kiết vẫn rộn ràng tiếng chiêng, rực rỡ sắc phục truyền thống mỗi mùa lễ hội. Hơn ba mươi năm qua, từ những ngày đầu gian khó đến cuộc sống dần ổn định, cộng đồng người Thái nơi đây đã chứng minh rằng: khi văn hóa được gìn giữ và trao truyền, đó sẽ là điểm tựa vững chắc để cộng đồng vươn lên.
Giữ hồn quê xứ Nghệ giữa đại ngàn không chỉ là câu chuyện của riêng một buôn làng, mà còn là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc trong hành trình hội nhập và phát triển. Chính những vòng xòe nối dài, những nhịp chiêng ngân vang ấy đã và đang thắp sáng niềm tin, hun đúc tinh thần đoàn kết, giúp buôn Thái vững vàng xây dựng quê hương mới ấm no, nghĩa tình giữa lòng Tây Nguyên.
