Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và phương hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Cục IV. Ảnh: PH

Phòng, chống tham nhũng gắn với hoàn thiện thể chế

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và hiệu quả, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của cả hệ thống chính trị.

Thực tiễn đã chứng minh, tham nhũng không chỉ gây thất thoát tài sản công mà còn làm “méo mó” môi trường đầu tư, triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo và cản trở sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục Phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (Cục IV), Thanh tra Chính phủ, muốn phòng, chống tham nhũng hiệu quả và bền vững, không thể chỉ dừng lại ở việc phát hiện, xử lý sai phạm sau khi đã xảy ra, điều cốt lõi là phải đặt trọng tâm vào hoàn thiện thể chế, tăng cường cơ chế phòng ngừa ngay từ gốc, từ xa.

Những kẽ hở trong chính sách, sự chồng chéo, thiếu đồng bộ của hệ thống pháp luật chính là “mảnh đất màu mỡ” để tham nhũng, lợi ích nhóm và lợi ích cục bộ nảy sinh. Đây cũng là nguyên nhân sâu xa dẫn đến thất thoát nguồn lực, làm suy giảm niềm tin xã hội và gây ra những hệ lụy lâu dài đối với môi trường đầu tư, kinh doanh.

Từ thực tế triển khai nhiệm vụ được giao, ngành Thanh tra đã tập trung tham mưu xây dựng, hoàn thiện nhiều kế hoạch, chương trình, báo cáo quan trọng, phục vụ sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; của Quốc hội, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, công tác tổng hợp, đánh giá, báo cáo ngày càng được chú trọng theo hướng phản ánh trung thực, khách quan tình hình, không né tránh hạn chế, yếu kém.

Theo quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo Thanh tra Chính phủ, việc thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại không phải để “tự bôi xấu” hay “giảm thành tích”, mà để coi đó là cơ sở quan trọng nhằm hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Thông qua hoạt động thanh tra, nhiều bất cập trong cơ chế, chính sách đã được chỉ ra, từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung các quy định chưa phù hợp, góp phần bịt kín những “khoảng trống” dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực.

Cách tiếp cận này cho thấy, phòng, chống tham nhũng không chỉ là nhiệm vụ mang tính xử lý, mà còn là một quá trình cải cách thể chế liên tục, góp phần nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.

Thanh tra, kiểm soát quyền lực để ngăn chặn lợi ích nhóm

Thực tiễn cho thấy, tham nhũng thường gắn chặt với lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ, đặc biệt trong những lĩnh vực nhạy cảm như quản lý đất đai, đầu tư công, tài nguyên và tài sản Nhà nước.

Khi quyền lực không được kiểm soát chặt chẽ, các quyết định quản lý rất dễ bị chi phối bởi động cơ cá nhân hoặc lợi ích cục bộ, làm “méo mó” chính sách và gây thất thoát nghiêm trọng nguồn lực phát triển.

Ông Nguyễn Văn Cảnh, Cục trưởng Cục IV (Thanh tra Chính phủ). Ảnh: Huy Trần

Cục trưởng Cục IV Nguyễn Văn Cảnh cho rằng, hoạt động thanh tra giữ vai trò đặc biệt quan trọng, không chỉ trong việc phát hiện, xử lý sai phạm mà còn ở chức năng cảnh báo, răn đe và phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo Thanh tra Chính phủ đối với công tác thanh tra trong những năm gần đây.

Ông Cảnh cho biết, năm 2025, các cuộc thanh tra chuyên đề, thanh tra trách nhiệm và thanh tra về phòng, chống lãng phí tiếp tục được triển khai theo đúng kế hoạch và định hướng chỉ đạo. Trọng tâm được đặt vào các công trình, dự án chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí lớn, những lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh tiêu cực và lợi ích nhóm.

Qua thanh tra, nhiều sai phạm đã được chỉ ra, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân được làm rõ, đồng thời kiến nghị các giải pháp khắc phục nhằm đưa các dự án, nguồn lực trở lại quỹ đạo vận hành đúng pháp luật.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn, theo quan điểm của lãnh đạo ngành Thanh tra, là phải chỉ ra được nguyên nhân “gốc rễ”, nhận diện những kẽ hở trong quản lý để có giải pháp khắc phục căn cơ, thực chất, qua đó ngăn chặn nguy cơ tái diễn tiêu cực và lợi ích nhóm.

Cùng với hoạt động thanh tra, công tác kiểm soát tài sản, thu nhập tiếp tục được triển khai ngày càng bài bản, chặt chẽ. Việc kê khai, công khai, xác minh tài sản, thu nhập, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc được xác định là nền tảng quan trọng để kiểm soát quyền lực, hạn chế nguy cơ làm giàu bất minh trong đội ngũ cán bộ, công chức.

Theo ông Nguyễn Văn Cảnh, phía trước sẽ còn nhiều áp lực, nhiều nhiệm vụ mới, đòi hỏi công tác thanh tra và kiểm soát quyền lực phải tiếp tục đổi mới cách làm, nâng cao chất lượng tham mưu, phát huy vai trò “gác cửa” của kỷ cương, qua đó góp phần ngăn chặn lợi ích nhóm và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Chuyển mạnh từ xử lý sang phòng ngừa, cảnh báo sớm

Một chuyển biến rõ nét trong công tác phòng, chống tham nhũng thời gian qua là sự thay đổi về tư duy và phương thức tiếp cận. Từ chỗ chủ yếu tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sau khi đã xảy ra, công tác phòng, chống tham nhũng ngày càng chú trọng hơn đến phòng ngừa, cảnh báo sớm và nhận diện rủi ro ngay từ đầu.

Ông Cảnh cho rằng, đây được xem là hướng đi bền vững, góp phần hạn chế thiệt hại, củng cố kỷ cương và nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước. Ngành Thanh tra đã tăng cường rà soát, đánh giá các lĩnh vực, khâu công tác dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực để chủ động kiến nghị sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách còn bất cập.

Song song với đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục liêm chính công vụ được đẩy mạnh, nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, công chức, từng bước hình thành “hàng rào phòng ngừa” từ bên trong bộ máy.

Ông Cảnh cho biết, tại các buổi làm việc với Cục IV, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ cương hành chính, kỷ luật lao động; đồng thời đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu, kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm, những biểu hiện của “tham nhũng mềm”, nếu không được chấn chỉnh kịp thời tình trạng này sẽ làm suy giảm hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước và gây bức xúc trong xã hội.

Cùng với hoàn thiện thể chế, lãnh đạo ngành Thanh tra cũng xác định việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động thanh tra, kiểm soát tài sản, thu nhập là giải pháp then chốt.

Việc số hóa quy trình, chuẩn hóa dữ liệu không chỉ giúp giảm thiểu can thiệp chủ quan, mà còn tăng tính công khai, minh bạch, qua đó từng bước thu hẹp “không gian” cho tham nhũng, tiêu cực và nâng cao hiệu quả phòng ngừa, cảnh báo sớm.

Kiến tạo môi trường đầu tư minh bạch

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không tách rời mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội. Ngược lại, đây chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, bình đẳng, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và người dân.

Thực tế chứng minh, nơi nào kỷ cương, kỷ luật được siết chặt; thể chế được hoàn thiện; quyền lực được kiểm soát hiệu quả thì nơi đó môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng hơn, nguồn lực xã hội được huy động và sử dụng hiệu quả hơn.

Ngược lại, nếu để lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ chi phối, tham nhũng len lỏi vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách thì không chỉ ngân sách Nhà nước bị thất thoát mà còn làm suy giảm niềm tin, kìm hãm sự phát triển.

Bước sang năm 2026 và những năm tiếp theo, yêu cầu đặt ra đối với ngành Thanh tra là tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được, đồng thời khắc phục triệt để các hạn chế, tồn tại đã được chỉ ra.

Theo đánh giá của ông Nguyễn Văn Cảnh, nhiệm vụ phía trước sẽ “nhiều áp lực hơn, nhiều khó khăn hơn, nhiều nhiệm vụ hơn”, đòi hỏi sự nỗ lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm cao hơn nữa của toàn ngành.

Kiên định mục tiêu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; kiên quyết đấu tranh với lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ; đồng thời đồng hành, tháo gỡ khó khăn cho phát triển, đó chính là tinh thần chỉ đạo xuyên suốt của lãnh đạo ngành Thanh tra đối với công tác trong lĩnh vực này.

Đẩy lùi tham nhũng, lợi ích nhóm không chỉ là yêu cầu làm trong sạch bộ máy, mà còn là điều kiện tiên quyết để kiến tạo môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch và bền vững.

Chỉ khi thể chế được hoàn thiện, quyền lực được kiểm soát chặt chẽ, kỷ cương được giữ vững, niềm tin của doanh nghiệp và xã hội mới được củng cố, các nguồn lực phát triển mới được khơi thông hiệu quả.

Kiên định phòng, chống tham nhũng gắn với cải cách thể chế chính là nền tảng quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và đồng hành cùng sự phát triển lâu dài của đất nước.

Thượng tá Nguyễn Văn Thực: Phòng ngừa từ sớm, ngăn tham nhũng từ gốc

Ở góc độ cơ quan điều tra và hiệu quả từ mối quan hệ phối hợp, Thượng tá Nguyễn Văn Thực, Phó Trưởng phòng 1, Cục C03, Bộ Công an cho rằng một trong những điểm mạnh của Thanh tra Chính phủ trong công tác phòng, chống tham nhũng hiện nay là vai trò “đi trước một bước” trong việc nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm và ngăn chặn nguy cơ hình thành "lợi ích nhóm".

Thực tiễn điều tra các vụ án kinh tế, tham nhũng cho thấy, nếu những dấu hiệu "bất thường" trong quản lý kinh tế - xã hội, nhất là trên các lĩnh vực tài chính, đầu tư, tài sản công, đất đai..., được phát hiện sớm thông qua thanh tra, thì nhiều vụ việc có thể được ngăn chặn ngay từ đầu, hạn chế thiệt hại và tránh để vi phạm kéo dài, lan rộng.

Thượng tá Nguyễn Văn Thực, Phó Trưởng phòng 1, Cục C03, Bộ Công an. Ảnh: Thanh Lương

Theo Thượng tá Nguyễn Văn Thực, các cuộc thanh tra chuyên đề, thanh tra trách nhiệm thời gian qua đã tập trung đúng vào những lĩnh vực nhạy cảm, tiềm ẩn nguy cơ cao về tham nhũng và lợi ích nhóm.

Việc làm rõ và xử lý nghiêm trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân không chỉ có ý nghĩa xử lý, răn đe, cảnh tỉnh mà quan trọng hơn là tạo áp lực buộc các cơ quan, đơn vị phải tăng cường siết chặt kỷ cương, chấn chỉnh công tác quản lý, nâng cao hiệu quả quản trị ngay từ trong nội bộ.

Ông Thực nhấn mạnh, từ góc độ điều tra, những kiến nghị của Thanh tra Chính phủ về hoàn thiện cơ chế, chính sách, tăng cường kiểm soát quyền lực và minh bạch hóa quy trình quản lý, nâng cao hiệu quả quản trị kinh tế - xã hội, nhất là trong khu vực tư, sẽ là cơ sở quan trọng giúp giảm “đầu vào” của các vụ án tham nhũng.

Khi quy trình rõ ràng, dữ liệu được công khai, số hóa, các hành vi móc nối, thao túng chính sách sẽ khó có điều kiện hình thành, ông cho biết.

Khi môi trường đầu tư thông thoáng không đồng nghĩa với nới lỏng kỷ cương, mà phải được bảo đảm bằng một hệ thống quản lý và quản trị chặt chẽ, minh bạch và được giám sát hiệu quả.

Việc Thanh tra Chính phủ chú trọng phòng ngừa, cảnh báo sớm và kiểm soát quyền lực chính là yếu tố then chốt để đẩy lùi tham nhũng, triệt tiêu lợi ích nhóm, qua đó tạo lập môi trường đầu tư an toàn, ổn định và bền vững cho nền kinh tế, ông Thực nói thêm.

Luật sư Nguyễn Hồng Bách: Thanh tra đi vào “nút thắt” thể chế

Dưới góc nhìn của một luật sư hành nghề nhiều năm trong lĩnh vực hành chính, kinh tế, luật sư Nguyễn Hồng Bách, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH Hồng Bách và Cộng sự cho rằng, điểm đáng ghi nhận của Thanh tra Chính phủ thời gian qua ở cách tiếp cận ngày càng thận trọng, bài bản và có chiều sâu pháp lý trong phòng, chống tham nhũng.

Theo luật sư Bách, thực tiễn giải quyết tranh chấp và tư vấn pháp lý cho doanh nghiệp cho thấy, nhiều kết luận thanh tra gần đây đã đi đúng vào “nút thắt” của vấn đề, đó là chỉ ra được sự bất cập trong cơ chế quản lý, thay vì chỉ dừng lại ở việc quy trách nhiệm cá nhân.

Luật sư Nguyễn Hồng Bách, Chủ tịch HĐTV Công ty Luật TNHH Hồng Bách và Cộng sự. Ảnh: T.T

“Trong một số vụ việc liên quan đến quản lý đất đai, dự án đầu tư chậm tiến độ, chúng tôi thấy rằng Thanh tra Chính phủ không chỉ kiến nghị xử lý trách nhiệm mà còn đề xuất sửa đổi quy trình, quy định đang tạo ra rủi ro pháp lý kéo dài cho Nhà nước và doanh nghiệp”, ông Bách nói.

Luật sư Bách dẫn lại một số vụ việc thực tế mà sau thanh tra, các dự án tồn đọng nhiều năm đã được rà soát lại cơ sở pháp lý, phân định rõ phần sai phạm cần xử lý và phần vướng mắc thể chế cần tháo gỡ. Cách làm này, theo ông, giúp tránh tình trạng “đóng băng” nguồn lực chỉ vì tâm lý sợ sai, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật.

Ở góc độ pháp lý, luật sư Hồng Bách đánh giá cao việc Thanh tra Chính phủ ngày càng chú trọng vai trò kiến nghị hoàn thiện thể chế. “Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa thanh tra đơn thuần mang tính phát hiện sai phạm với thanh tra hiện đại hướng tới quản trị rủi ro. Khi các kẽ hở pháp luật được nhận diện và bịt lại, không gian cho lợi ích nhóm sẽ tự nhiên bị thu hẹp”, ông nhấn mạnh.

Theo luật sư Hồng Bách, một môi trường đầu tư minh bạch không thể được tạo lập chỉ bằng ưu đãi hay thông thoáng thủ tục, mà trước hết phải được bảo đảm bằng kỷ cương pháp luật rõ ràng, ổn định; những nỗ lực của Thanh tra Chính phủ trong việc kết hợp xử lý sai phạm với kiến nghị chính sách, nếu được duy trì nhất quán, sẽ là nền tảng quan trọng để củng cố niềm tin pháp lý cho cả khu vực công và khu vực tư.