Bộ trưởng Tài chính Pháp Michel Sapin vừa cho công bố dự thảo luật mới chống tham nhũng. Ảnh: AFP

Tiếp nhận yêu cầu của Tổng thống, ngày 17/2, Bộ Tài chính Pháp đã chính thức công bố về dự thảo Luật Chống tham nhũng mới được gọi là “Luật Sapin 2”. Sở dĩ gọi là “Luật Sapin 2”, bởi trước đó, vào năm 1993 đã có “Luật Sapin 1”, nhưng Luật Sapin 1 có nhiều điểm hạn chế như chỉ tập trung chống các hành vi tham nhũng của cá nhân, tổ chức diễn ra ở trong nước, trong khi quá trình toàn cầu hóa diễn ra ngày càng nhanh chóng, các hành vi tham nhũng lớn chủ yếu xảy ra trong các hoạt động kinh tế ở bên ngoài nước Pháp, nên Luật Sapin 1 nhanh chóng trở nên lạc hậu và không còn hiệu quả trong chống tham nhũng.


Dự thảo Luật Sapin 2 ra đời đã khắc phục được nhiều hạn chế và có những bước cải tiến rõ rệt. Trong đó, đáng chú ý nhất là dự thảo đề xuất phải thành lập một Cơ quan Phòng, chống tham nhũng độc lập, thay thế Trung tâm Phòng ngừa tham nhũng hiện nay ở Pháp (Luật Sapin 2 nhấn mạnh vào “chống” chứ không chỉ đơn thuần “phòng ngừa” như trước đây).


Cơ quan Phòng, chống tham nhũng độc lập khi được thành lập sẽ có nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và điều tra mọi hành vi sai phạm của các doanh nghiệp (DN) Pháp không chỉ tại nước Pháp mà ở bất cứ đâu trên thế giới, nơi có chi nhánh, văn phòng đại diện hay có dự án, hoạt động sản xuất, kinh doanh.


Dự thảo Luật Sapin 2 cũng yêu cầu, các tổ chức, cá nhân Pháp khi hoạt động đầu tư kinh doanh ở nước ngoài đều phải có những quy định nội bộ về phòng, chống tham nhũng, hối lộ, thông thầu… và Cơ quan Phòng, chống tham nhũng của Pháp sẽ giám sát trực tiếp xem các DN Pháp có thực hiện đúng những quy định nội bộ đó hay không. Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, các DN này sẽ bị “ép” phải thực hiện nếu không muốn bị rút giấy phép hoạt động.


Tương tự giống với Thỏa thuận miễn truy tố (DPA) của Mỹ, dự thảo Luật Sapin 2 cũng đưa ra “cửa thoát hiểm” cho các DN Pháp bị điều tra và chứng minh có hành vi tham nhũng ở bên ngoài nước Pháp. Đó là các DN phải nộp phạt bằng tiền, với số tiền rất lớn và phải chịu sự giám sát, quản lý trong khoảng thời gian nhất định của cơ quan tư pháp Pháp, nếu không muốn bị cơ quan này truy tố về hành vi tham nhũng, hối lộ.


Từ năm 2013, Pháp đã có quy định tất cả cá nhân, tổ chức muốn hoạt động trong lĩnh vực trung gian (như vận động hành lang, môi giới dự án…) đều phải đăng ký với Cơ quan Tối cao Minh bạch hoạt động công (HATVP), trong khi trên thực tế, các DN công ở Pháp vẫn được tự do chọn đối tác không nằm trong quyền quản lý của HATVP. Dự thảo Luật Sapin 2 đã thể hiện quyết tâm hơn trong phòng, chống tham nhũng khi bắt buộc các DN công của Pháp chỉ được chọn đối tác là những cá nhân, tổ chức có đăng ký đầy đủ với HATVP.


Dự thảo Luật Sapin 2 cũng nêu rõ, cấm các DN nhận quà (tiền mặt, hiện vật) từ các đối tác, thậm chí cấm DN nhận lời mời đi ăn tại các nhà hàng hay lời mời đi thăm quan, khảo sát thực địa từ phía đối tác. Bên cạnh đó, với các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực trung gian, phải khai báo đầy đủ, chi tiết mức tiền thù lao nhận được từ các cơ quan, tổ chức công của Pháp và số tiền thù lao này sẽ được kiểm tra lại, nếu có sự chênh lệch thì sẽ phải chịu mức phạt hành chính rất nặng.


Không chỉ đưa ra nhiều điều khoản cấm, áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt nặng nề với đối tượng có hành vi tham nhũng, dự thảo Luật Sapin 2 cũng đã chú trọng đến các biện pháp bảo vệ an toàn tuyệt đối cho các cá nhân, tổ chức tố cáo các hành vi tham nhũng. Theo đó, chỉ có Cơ quan Phòng, chống tham nhũng (dự kiến sẽ được thành lập khi Luật Sapin 2 được thông qua) là đơn vị duy nhất tiếp nhận thông tin tố cáo tham nhũng (để tránh bị lọt thông tin tố cáo tham nhũng ra bên ngoài). Sau khi tiếp nhận thông tin tố cáo tham nhũng, Cơ quan Phòng, chống tham nhũng Pháp sẽ hỗ trợ mọi thông tin pháp lý cho tổ chức, cá nhân tố cáo tham nhũng, đồng thời lập tức áp dụng mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ người tố cáo. 


Đặc biệt, khi cần người tố cáo ra làm chứng, Cơ quan Phòng, chống tham nhũng Pháp sẽ cử một luật sư riêng đại diện cho người tố cáo ra trước tòa làm chứng. Đây là một điểm mới, bởi người tố cáo rất sợ ra làm chứng trước tòa (kể cả được lực lượng an ninh bảo vệ), nên việc 1 luật sư đại diện cho người tố cáo ra làm chứng trước tòa (sau khi đã tiếp nhận đầy đủ mọi tài liệu, chứng cứ liên quan từ người tố cáo) sẽ khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân mạnh dạn tố cáo các hành vi tham nhũng, hối lộ, biển thủ… của các công chức, quan chức, DN công ở Pháp.

Nhật Minh