Viện Di truyền Nông nghiệp giao đất cho 122 hộ là cán bộ, công nhân của Trạm tại khu quy hoạch dân cư tập trung để sử dụng vào mục đích đất (trong ảnh: Trụ sở Viện Di truyền Nông nghiệp). Ảnh: PV

Nhiều vi phạm trong quản lý, sử dụng đất

Theo Kết luận thanh tra số 56/KL-TTT ngày 22/7/2026, Trạm thực nghiệm Văn Giang có nguồn gốc từ Trại chăn nuôi Thống Nhất, được chuyển giao qua nhiều giai đoạn và hiện trực thuộc Viện Di truyền Nông nghiệp. Khi tiếp nhận từ Bộ Thương mại năm 1994, toàn khu có diện tích 68,2 ha, trong đó 46,69 ha đất nông nghiệp được giao cho cán bộ, công nhân canh tác, sản xuất.

Một trong những tồn tại đáng chú ý là hồ sơ pháp lý về nguồn gốc đất không đầy đủ. Viện Di truyền Nông nghiệp và Trạm thực nghiệm Văn Giang không cung cấp được các văn bản, giấy tờ của cơ quan có thẩm quyền về việc giao đất cho đơn vị quản lý, sử dụng; hồ sơ hiện còn chủ yếu là biên bản bàn giao tháng 9/1994.

Trong giai đoạn trước năm 1998, lãnh đạo Trại chăn nuôi Thống Nhất và Trạm chuyển giao công nghệ sinh học đã thanh lý nhà tập thể, nhà kho, chuồng trại và giao đất sử dụng làm đất ở cho 122 hộ dân. Trong số này, 28 trường hợp được giao đất ở với diện tích 200 m²/người. Thanh tra tỉnh xác định việc giao đất cho 28 trường hợp là giao đất trái thẩm quyền theo Luật Đất đai năm 1993.

Đối với đất nông nghiệp, việc giao khoán cho cán bộ, công nhân có thời điểm phù hợp về thẩm quyền, nhưng hồ sơ, thủ tục không được lập đầy đủ theo Nghị định 01-CP năm 1995. Đơn vị không cung cấp được đơn xin nhận khoán, hợp đồng khoán, trích lục bản đồ, biên bản giao nhận và các tài liệu liên quan, khiến việc giao khoán chưa bảo đảm trình tự, thủ tục theo quy định.

Thanh tra cũng chỉ ra nhiều hạn chế trong quá trình triển khai Dự án “Mở rộng, nâng cấp Viện Di truyền Nông nghiệp” giai đoạn 2000-2002. Đoàn thanh tra không thu thập được bản đồ quy hoạch sử dụng đất; Viện Di truyền Nông nghiệp không cung cấp được kế hoạch sử dụng đất đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và chưa lấy ý kiến địa phương, cộng đồng dân cư trong vùng quy hoạch theo quy định. Việc giao đất cho 122 hộ cán bộ, công nhân tại khu quy hoạch dân cư tập trung để sử dụng làm đất ở cũng được xác định là không đúng thẩm quyền.

Đáng chú ý, năm 2012, lãnh đạo Trạm thực nghiệm Văn Giang ký thêm 40 hợp đồng giao khoán đất nông nghiệp cho cán bộ, công nhân với tổng diện tích 95.935 m², đồng thời thu sản lượng hằng năm.

“Tại thời điểm này, Trạm đã là đơn vị sự nghiệp có thu, không còn thuộc đối tượng được giao khoán quyền sử dụng đất theo Nghị định 135/2005/NĐ-CP. Mặt khác, tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất không có quyền cho thuê hoặc giao khoán quyền sử dụng đất. Vì vậy, việc ký 40 hợp đồng này là không đúng quy định pháp luật”, kết luận nêu.

Qua kiểm tra thực tế, Thanh tra tỉnh còn phát hiện 25 trường hợp tự ý chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp, với tổng diện tích vi phạm 1.360 m². Trong đó, 6 trường hợp xây dựng nhà ở trên đất vườn trong khu quy hoạch dân cư nhưng không được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Kết luận thanh tra cũng làm rõ trách nhiệm của những cá nhân đứng đầu qua các thời kỳ. Giám đốc Trạm chuyển giao công nghệ sinh học từng ký 126 hợp đồng giao đất cho 126 cán bộ, công nhân để canh tác, sản xuất nông nghiệp, với tổng diện tích 507.634 m², thu sản lượng hằng năm để đóng bảo hiểm cho người lao động và phục vụ hoạt động của Trạm. Viện Di truyền Nông nghiệp giao đất cho 122 hộ cán bộ, công nhân tại khu quy hoạch dân cư tập trung để sử dụng làm đất ở; đại diện Trạm thực nghiệm Văn Giang ký 40 hợp đồng giao khoán với tổng diện tích 95.935 m².

Khu đất thuộc Trạm thực nghiệm Văn Giang. Đồ họa: PV

Khẩn trương khắc phục vi phạm và kiểm điểm trách nhiệm

Từ những vi phạm được chỉ ra, Thanh tra tỉnh Hưng Yên kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo tổ chức kiểm điểm, xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân thuộc Viện Di truyền Nông nghiệp, Trung tâm Thực nghiệm sinh học Nông nghiệp công nghệ cao, Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ tế bào thực vật và Trạm thực nghiệm Văn Giang qua các thời kỳ có liên quan đến những tồn tại, vi phạm trong quản lý, sử dụng đất.

Kiến nghị Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nghiêm túc rút kinh nghiệm đối với các tập thể, cá nhân liên quan. Chủ tịch UBND các xã Văn Giang, Hoàn Long được yêu cầu rà soát, kiểm điểm, xem xét trách nhiệm của cán bộ, công chức thuộc các địa phương và các huyện Văn Giang, Khoái Châu (cũ) giai đoạn từ năm 2007 đến trước ngày 1/7/2025 do chưa thường xuyên kiểm tra, chưa kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các vi phạm về đất đai tại khu vực Trạm thực nghiệm Văn Giang.

Đối với Viện Di truyền Nông nghiệp, Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ tế bào thực vật và Trạm thực nghiệm Văn Giang, Thanh tra Hưng Yên yêu cầu chấm dứt việc ký mới, gia hạn, chuyển giao, giao khoán, cho thuê, cho mượn hoặc xác lập các giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất tại khu vực Trạm; đồng thời quản lý nguyên trạng toàn bộ diện tích đất, không để phát sinh vi phạm mới.

Đối với các hợp đồng giao khoán đất nông nghiệp không còn căn cứ pháp lý, các đơn vị phải chấm dứt, thanh lý hợp đồng và thu hồi đất để quản lý theo quy định, hoàn thành trước ngày 30/9/2026.

UBND các xã Văn Giang, Hoàn Long có trách nhiệm tăng cường quản lý nhà nước về đất đai, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý các vi phạm phát sinh kể từ ngày công bố kết luận thanh tra. Hai địa phương cũng phải phối hợp với Viện Di truyền Nông nghiệp và các cơ quan liên quan lập hồ sơ xử lý các trường hợp tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, chuyển nhượng quyền sử dụng đất trái pháp luật theo Luật Đất đai năm 2024, Nghị định số 123/2024/NĐ-CP và các quy định liên quan; thời hạn hoàn thành trước ngày 30/10/2026.

Yêu cầu Viện Di truyền Nông nghiệp lập hồ sơ, trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường chuyển giao toàn bộ diện tích đất Trạm thực nghiệm Văn Giang về UBND tỉnh Hưng Yên theo Nghị định số 03/2025/NĐ-CP ngày 1/1/2025 của Chính phủ về sắp xếp lại, xử lý tài sản công là nhà, đất. Việc này phải hoàn thành trước ngày 15/9/2026.