Xuất khẩu hàng hóa đạt 319,53 tỉ USD trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng 21,7% so với cùng kỳ. Đà tăng tích cực đang mở thêm dư địa cho thương mại, song cũng đặt ra yêu cầu nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và hướng tới cán cân xuất nhập khẩu bền vững hơn.

Xuất khẩu tăng hơn 21%, chạm mốc gần 320 tỉ USD

Theo số liệu từ Bộ Công Thương, hoạt động xuất khẩu 7 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, với kim ngạch đạt 319,53 tỉ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều ngành hàng chủ lực ghi nhận đơn hàng cải thiện, tốc độ tăng trưởng trở lại khi mùa cao điểm xuất khẩu đang đến gần.

Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ nhóm hàng công nghiệp chế biến. Trong đó, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 85 tỉ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt khoảng 40 tỉ USD, tăng 24,6%; điện thoại và linh kiện đạt khoảng 38 tỉ USD, tăng 18,6%.

Đà tăng tích cực đang mở thêm dư địa cho thương mại, song cũng đặt ra yêu cầu nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước và hướng tới cán cân xuất nhập khẩu bền vững hơn. Ảnh: Đông Hà

Đằng sau mức tăng trưởng tích cực, cơ cấu xuất khẩu giữa khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và khu vực kinh tế trong nước vẫn có khoảng cách khá lớn.

Trong 7 tháng, khu vực FDI đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 255 tỉ USD, tăng 26,5%. Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước đạt khoảng 64,6 tỉ USD, tăng 5,8%.

Điều này cho thấy khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng xuất khẩu, đồng thời đặt ra dư địa để doanh nghiệp trong nước nâng năng lực sản xuất, gia tăng giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Tốc độ tăng trưởng giữa các nhóm hàng cũng có sự khác biệt. Trong khi điện tử, máy móc và điện thoại tăng mạnh, một số mặt hàng xuất khẩu truyền thống như dệt may, giày dép, gỗ và sản phẩm gỗ tăng chậm.

Ở nhóm nông sản, kim ngạch một số mặt hàng giảm so với cùng kỳ. Cà phê đạt 5,45 tỉ USD, giảm 11,2%; gạo đạt 2,62 tỉ USD, giảm 7,1%; cao su đạt 1,55 tỉ USD, giảm 4,6%; chè giảm 3,3%.

Ở chiều nhập khẩu, nhu cầu máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất, đầu tư tiếp tục tăng. Trong 7 tháng đầu năm, cả nước nhập siêu khoảng 20,3 tỉ USD.

Đáng chú ý, nhập khẩu máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh nhằm phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư tại Việt Nam. Các nguyên liệu đầu vào như kim loại, sắt thép, hóa chất, quặng, khoáng sản và chất dẻo cũng ghi nhận mức tăng cao.

Bên cạnh đó, giá và nguồn cung năng lượng chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông cũng góp phần làm tăng kim ngạch nhập khẩu.

Như vậy, nhập siêu không chỉ cần được nhìn ở con số chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu, mà còn cần đặt trong mối quan hệ với nhu cầu nhập tư liệu sản xuất, mở rộng năng lực sản xuất và tạo nguồn hàng cho xuất khẩu.

Nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Trước yêu cầu nâng chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, các chuyên gia kinh tế cho rằng chính sách cần đồng thời hướng tới duy trì đà tăng trưởng, nâng giá trị gia tăng và củng cố năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Một trong những vấn đề được đặt ra là tiếp tục thuận lợi hóa thương mại, giảm chi phí logistics và các thủ tục kiểm tra chồng chéo, qua đó tiết giảm thời gian, chi phí cho doanh nghiệp.

Cùng với đó, công nghiệp hỗ trợ cần được phát triển theo hướng có trọng tâm, nhất là những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng và sức lan tỏa như điện tử, thiết bị điện, cơ khí chính xác, vật liệu kỹ thuật, linh kiện và dịch vụ kỹ thuật.

Việc tăng kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước cũng được xem là một hướng quan trọng để doanh nghiệp Việt từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

Đi cùng với đó, trước những yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và môi trường tại các thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp cần nâng khả năng thích ứng, qua đó biến các tiêu chuẩn mới thành yếu tố nâng sức cạnh tranh của hàng hóa.

Ở góc độ điều hành, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được xây dựng phù hợp với bối cảnh mới, có tính khả thi và bảo đảm đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Theo Thứ trưởng, cách xây dựng chiến lược cũng đổi mới, tích hợp và đồng bộ với các chủ trương, nghị quyết mới. Trong đó, những định hướng liên quan đến đổi mới mô hình tăng trưởng, phát huy các lợi thế và nguồn lực khác nhau cần được nghiên cứu để tích hợp phù hợp vào chiến lược.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân đặt ra yêu cầu nhìn nhận hoạt động xuất nhập khẩu theo hướng "cân bằng động".

Theo đó, chiến lược không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng xuất khẩu mà phải tính đến cán cân thương mại, quan hệ với từng đối tác, từng khu vực của nền kinh tế và đặc biệt là vai trò của nhập khẩu đối với sản xuất trong nước và xuất khẩu. Nhập khẩu vì vậy không đơn thuần được xem xét ở quy mô kim ngạch hay cán cân thương mại, mà phải đặt trong mối quan hệ với năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng và khả năng xuất khẩu của nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, cách tiếp cận "cân bằng động" có ý nghĩa thực tiễn rõ ràng. Trong giai đoạn mở rộng sản xuất, việc tăng nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên liệu là cần thiết. Vấn đề không phải hạn chế nhập khẩu, mà là làm sao chuyển dòng hàng nhập khẩu thành năng lực sản xuất, tạo ra hàng hóa xuất khẩu và từng bước thay thế bằng nguồn cung trong nước khi công nghiệp hỗ trợ phát triển, tỷ lệ nội địa hóa được nâng lên.