Băng rôn biểu tình ở Sao Paulo, Brazil hôm 19/3/2016 đã miêu tả Tổng thống Brazil Dilma Rousseff và cựu Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva trong trang phục những tù nhân... Ảnh: AFP

“Lái” dư luận theo một hướng khác?

Nhiều người cho rằng, ý kiến của ông Lula là một nỗ lực để làm chệch hướng chú ý của công chúng đối với một cuộc điều tra mà bản thân ông cũng không khỏi bị thẩm vấn. Vụ tham nhũng tại Petrobras được phanh phui từ tháng 3/2014, đến nay, phạm vi những người có liên quan đang ngày càng mở rộng.

Chưa xác định được chủ ý của cựu Tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva là gì, nhưng thực tế, vấn đề mà ông Lula đề cập tới đang là trung tâm của cuộc tranh luận giữa các chính trị gia và các chuyên gia kinh tế trong nước cũng như quốc tế.

Trong một cuộc họp với các tổ chức liên minh tại thành phố Sao Paulo tuần trước, đa phần ý kiến cho rằng, khi tất cả được điều tra ra, có thể nhiều người sẽ phải vào tù, nhưng cũng có thể hàng triệu người sẽ bị thất nghiệp. Cuộc điều tra là cần thiết, nhưng cần đảm bảo chống tham nhũng mà không dẫn tới việc các công ty bị đóng cửa và không gây nên tình trạng thất nghiệp.

Maurice Obstfeld, Trưởng Bộ phận Kinh tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho biết, sau khi Brazil rơi vào vòng xoáy của vụ bê bối tham nhũng tại Petrobras, cùng những cuộc tranh cãi liên quan đến việc luận tội Tổng thống Dilma Rousseff, nền kinh tế nước này đang lún sâu vào suy thoái.

Đại diện IMF nhận định, với tình hình hiện nay, chỉ cần đóng cửa 2,5% nền kinh tế Brazil là có thể gây nên sự hỗn loạn trong xã hội nước này.

Tháng 1/2016, IMF dự báo kinh tế Brazil sẽ giảm 3,5% trong năm nay, nhiều hơn 2,5% so với dự tính trước đó. Năm 2015, kinh tế Brazil bị giảm 3,8%. Brazil đã bị Moody's (hãng xếp hạng tín nhiệm thứ ba trên thế giới sau Fitch và S&P) hạ bậc tín nhiệm xuống mức "vô giá trị" - hạ 2 bậc xếp hạng tín nhiệm của nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh.

Theo Công ty Tư vấn GO Associados, cuộc điều tra tham nhũng đã làm giảm GDP của Brazil khoảng 3,6%, trong đó đã tính đến tác động trực tiếp, gián tiếp và thu nhập của hàng trăm nghìn nhân viên. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp trong nước tiếp tục tăng cao, lên mức 8,2% trong tháng 2.

Chống tham nhũng là một ưu tiên

Trước phát ngôn mang tính cảnh báo của ông Lula, Chủ tịch Hội Thẩm phán liên bang Brazil Antonio Cesar Bochenek cho biết, cuộc điều tra tham nhũng đã được thực hiện, không những không gây ra thiệt hại mà còn giúp phục hồi 3 tỷ reais (tương đương 800 triệu USD) cùng nhiều hàng hóa và tài sản khác.

"Nếu các biện pháp trừng phạt không được thực thi, tham nhũng sẽ gia tăng và tham nhũng mới là nguyên nhân phá hủy nền kinh tế", ông Bochenek phát biểu trên Báo O Estado de Sao Paulo của Brazil.

Còn Jose Robalinho Cavalcanti, Chủ tịch Hội Luật sư Quốc gia cho rằng: "Ông Lula từng điều hành đất nước và biết rất rõ nền kinh tế bị tác động bởi các chính sách kinh tế nhiều hơn bất cứ cuộc điều tra nào".

2 năm qua, Brazil đã thực sự bị chấn động sau khi ông Roberto Costa, Giám đốc Cung ứng của Petrobras, khai báo nhận tiền hối lộ từ mạng lưới rửa tiền quy mô lớn do những doanh nghiệp xây dựng và kỹ thuật hàng đầu Brazil là đối tác của tập đoàn cấu kết thành lập. Chủ tịch Petrobras Marcelo Odebrecht và nhiều lãnh đạo cấp cao của tập đoàn đã bị bắt từ tháng 6/2015. Hơn 100 cá nhân đã chính thức bị kết tội tham nhũng, rửa tiền và thành lập băng đảng, trong đó có hàng chục lãnh đạo từ các tập đoàn xây dựng và kỹ thuật hàng đầu Brazil.

23 tập đoàn xây dựng và cơ khí lớn nhất Brazil bị cấm đấu thầu các hợp đồng của Petrobras để phục vụ công tác điều tra. Khoảng 50 chính trị gia, bao gồm Hạ nghị sỹ, Thượng nghị sỹ và Thống đốc bang nằm trong diện bị điều tra. Tổng Chưởng lý Brazil Rodrigo Janot cũng đã đề nghị Tòa án Tối cao phế truất Chủ tịch Hạ viện Eduardo Cunha do cáo buộc liên quan tới vụ tham nhũng ở Petrobras...

Theo một bài báo trên Tạp chí IstoE magazine tháng 1, Petrobras đã quyết định cắt giảm 32 tỷ USD trong ngân sách đầu tư giai đoạn 2015 - 2019, các dự án bị nghi ngờ có liên quan tham nhũng bị ngừng rót vốn, sự vận hành của 12.000 nhà máy lọc dầu và nhà máy đóng tàu bị ảnh hưởng.

Tuy nhiên, theo ông Gesner Oliveira, Chủ tịch Hội đồng Kinh tế Quốc phòng hành chính (CADE), đó không phải là lý do để cho phép tham nhũng. "Cuộc đấu tranh chống tham nhũng phải là một ưu tiên, nhưng làm sao để những ảnh hưởng của nó được giảm nhẹ ".

CADE đã đề xuất biện pháp trừng phạt các công ty có liên quan tham nhũng, nhưng không loại những công ty này ra khỏi các cuộc đấu thầu công khai. Điều quan trọng nhất, theo ông Oliveira, là tăng cường giám sát cả khu vực công và tư nhân để đảm bảo không để tham nhũng “kiểu Petrobras” xảy ra một lần nữa.

Ngọc Anh