Ảnh: Eyedea Presse / Gamma

Mandela, tên thật là Rolihlahla Mandela.

Ông sinh ngày 18/7/1918 tại làng Mviza, Eastern Cape, tại Nam Phi. Cha của ông là Gadla Henry Mphakanyiswa, người có dòng máu Hoàng gia Thembu, đồng thời là người cố vấn của vua Thembu. Tên của ông, Rolihlahla có nghĩa là “kéo cành cây” , hay hiểu một cách thông tục có nghĩa là “kẻ gây rối”. Tên Nelson đã được một cô giáo địa phương đặt cho ông.

19 tuổi, ông đậu vào học bằng cử nhân tại Trường Đại học Fort Hare, nhưng sau bị đuổi vì tham gia vào chống quy định của trường đại học.

Sau đó, do trốn chạy khỏi cuộc hôn nhân bị sắp xếp, ông đã đến làm tập sự tại Witkin, Sidelsky và Edelman ở Johannesburg. Trong thời gian này, ông đã hoàn thành xong bằng cử nhân hàm thụ tại Trường Đại học Nam Phi và theo học luật tại Trường Đại học Witwatersrand.

Tháng 12/1956, Mandela và 150 đồng nghiệp khác bị ra tòa vì tội phản quốc tại Johannesburg. Mandela đã lãnh đạo thành công Chiến dịch Phản đối của Đảng Quốc gia năm 1952 và Đại hội Nhân dân năm 1955. Sau quá trình xét xử kéo dài từ năm 1956 - 1961, tất cả các bị cáo đều được tuyên trắng án. Từ đó, các cuộc đấu tranh của Đảng Quốc gia được thế giới chú ý. Ảnh: Eyedea Presse/Gamma

Mandela đang nói chuyện với các đồng nghiệp trước khi phiên tòa tại Johannesburg diễn ra. Ảnh: Barry Von Below

Mandela đang khâu bộ quần áo tù vào năm 1964. Ông Mandela nhận án tù 27 năm vì tội chính trị và các tội danh khác. Ông trở thành tù nhân chính trị nổi tiếng nhất thế giới tại nhà tù khét tiếng tại đảo Robben, một hòn đảo toàn đá ngoài khơi bờ biển gần Cape Town. Ở trên đảo, ông và các tù nhân khác phải lao động khổ sai ở một mỏ đá vôi. Điều kiện sống trong tù rất cực khổ. Tù nhân cũng bị phân chia theo sắc tộc và tù nhân da đen là những người nhận được lượng thực phẩm ít nhất. Tù chính trị được giam giữ riêng biệt với thường phạm và được hưởng ít quyền lợi hơn. Mandela đã mô tả rằng, do bị xếp vào tù nhân nhóm D (hạng thấp nhất) ông chỉ được phép có một người viếng thăm và nhận một lá thư sáu tháng một lần. Ảnh: Time&Life Pictures

Winnie Mandela đứng bên cạnh bức chân dung của người chồng treo tại ngôi nhà của họ ở Soweto năm 1985. Ảnh: Louise Gubb/Corbis

Trong khu phố Athlone tại Cape Town, cảnh sát dùng vũ lực đàn áp lại những người biểu tình yêu cầu tự do ông Mandela. Những cuộc đàn áp tàn nhẫn, cuộc biểu tình và những cơn bạo lực nổi dậy trên khắp thị trấn của nước này đã thu hút được sự chú ý của thế giới và tạo được làn sóng quốc tế phản đối nạn phân biệt chủng tộc. Ảnh: David Turnley/Corbis

Mandela đi với vợ ông, bà Winnie sau khi được thả khỏi nhà tù, ngày 11/2/1990. Ảnh: AP

Ông Nelson và bà Winnie Mandela xem một buổi biểu diễn tại một bữa tiệc mừng trở về quê hương sau 18 năm bị giam cầm ở nhà tù . Ảnh chụp vào ngày 23/2/1990: Peter Turnley/Corbis

Năm 1993, ông Mandela giành Giải Nobel Hòa bình năm 1993 cùng cựu Tổng thống FW de Klerk vì nhờ nỗ lực chấm dứt chủ nghĩa Apartheid và đưa dân chủ tới Nam Phi. Ảnh: Reuters/Corbis

Mandela được đám đông chào đón trong cuộc đua tổng tuyển cử đầu tiên vào tháng 2/1994. Được bao quanh bởi các vệ sĩ, Mandela vui mừng trong chiến thắng cuộc bầu cử tháng tư, và chuẩn bị cho sự ra đời của Chính phủ đa sắc tộc đầu tiên của Nam Phi. Ảnh:David Brauchli/AP

Mandela, 75 tuổi, có tuyên thệ nhậm chức tại Thủ đô chính trị Pretoria, ông trở thành vị Tổng thống da đen đầu tiên tại Nam Phi. Ảnh: Louise Gubb/Corbis

Mandela tham quan thị trấn Sông Eerste, Cape Town vào năm 2000. Năm 1999, ông đã lựa chọn không ra tái tranh cử, mở đường cho đảng của ông Thabo Mbeki nắm giữ. Ảnh: Reuters /Corbis

Mandela tham gia một hội nghị về AIDS tại Durban, tháng 7/2000. Mandela được cho là người phá vỡ sự thật im lặng về căn bệnh thế kỷ bao quanh đất nước Nam Phi bao lâu nay. Ảnh: Gideon Mendel/Corbis

Việt Minh