John Sopko đã phải thốt lên: "Chúng ta chi quá nhiều tiền trong một thời gian quá ngắn tại một đất nước quá bé và có quá ít sự kiểm soát". Ảnh minh họa: Reuters

14 năm kể từ khi chế độ Taliban sụp đổ, một chính quyền hoàn toàn mới được thiết lập ở Afghanistan, với hy vọng sẽ nhanh chóng tái thiết, đưa đất nước phục hồi và phát triển mạnh mẽ nhờ vào sự trợ giúp của Mỹ và cộng đồng quốc tế. Thế nhưng, 14 năm sau, khoảng 1.000 tỷ USD đã được đổ vào Afghanistan, vừa cho công cuộc tái thiết, vừa cho những cuộc chiến chống lại các phần tử nổi dậy và khủng bố, nhưng dường như mọi nỗ lực đều bị "đổ" bởi tệ nạn tham nhũng, hoang phí, vô tổ chức và phá hoại bởi chính những quan chức Chính quyền Afghanistan.

"Nếu Afghanistan muốn có một ngày mai thịnh vượng, nếu Afghanistan muốn Mỹ và cộng đồng quốc tế tiếp tục giúp đỡ như đã từng giúp đỡ trong suốt 14 năm qua, thì việc tiên quyết và bắt buộc Afghanistan phải làm ngay bây giờ, đó là chống tham nhũng", Trưởng Đoàn Thanh tra John Sopko nhấn mạnh.

Ông John Sopko đưa ra một ví dụ cho thấy sự hoang phí của chính quyền Afghanistan. Đó là vào năm 2010, chính quyền Afghanistan đề xuất xây dựng một khu quân sự Mỹ - Afghanistan tại Camp Leatherneck (thuộc tỉnh Helmand, phía Nam Afghanistan). Ngay khi đề xuất này được đưa ra, một vị tướng người Afghanistan quản lý và điều hành toàn bộ lực lượng quân đội của Afghanistan ở tỉnh Helmand đã đề nghị Chính phủ hủy bỏ việc xây dựng khu quân sự này, bởi nó thực sự không cần thiết và có thể gây lãng phí lớn cho ngân sách. Thay vào đó, có thể xây dựng những khu dân sự để phục vụ cho cuộc sống ổn định của người dân. Thế nhưng, đề xuất này vẫn được Quốc hội Afghanistan nhanh chóng thông qua.

"Ngay cả Cơ quan phát triển quốc tế Mỹ (USAID), đơn vị thay mặt Chính phủ Mỹ đổ tiền vào để vực dậy nền giáo dục của Afghanistan, cũng không hề biết đã có bao nhiêu ngôi trường được xây dựng nhờ vào số tiền USAID tài trợ, cũng như những dự án giáo dục của USAID triển khai tại Afghanistan đã phát huy hiệu quả ra sao. Thế nên, không ai khác ngoài Mỹ, phải tự điều tra xem những dự án nào là hiệu quả nhất, để từ đó xác định xem trong tương lai dự án nào là cần thiết nhất, chứ không phải đáp ứng những dự án mà chính quyền Afghanistan "mong muốn" nhất", ông John Sopko cho biết thêm.

"Thật khôi hài nhưng cũng thật xót xa, khi thời gian qua, chúng ta đã cho người dân Afghanistan những thứ mà họ chẳng thể sử dụng. Như chúng ta cho họ ngôi trường nhưng lại không có giáo viên. Hay chúng ta cho họ rất nhiều bệnh viện, nhưng ở đó lại chẳng có bác sĩ và các trang thiết bị khám chữa bệnh cần thiết. Vậy chúng ta đang cho người dân những thứ mà họ cần, hay chúng ta đang cho một bộ phận quan chức Afghanistan những thứ mà họ "muốn" ?", Trưởng Đoàn Thanh tra John Sopko bỏ lửng câu hỏi.

Từ năm 2012, Cơ quan giám sát công cuộc tái thiết tại Afghanistan của Mỹ (SIGAR) đã đưa ra tổng cộng 136 bản báo cáo, trong đó đã phân tích và chỉ ra rằng hơn 1 tỷ USD đã bị "bốc hơi" trong tổng số tiền mà Mỹ đã chi ra cho công cuộc tái thiết ở Afghanistan.

Tính đến nay, khoảng 538 cuộc điều tra về các hành vi tham nhũng, biển thủ đã được triển khai tại Afghanistan. Đã có 73 người bị bắt giữ, trong đó có 69 người bị buộc tội liên quan đến hành vi tham nhũng, biển thủ.

Nhờ các cuộc điều tra này, Mỹ và cộng đồng quốc tế đã "tiết kiệm" được ít nhất 500 triệu USD.

Xây dựng 1 trạm dịch vụ hết… 43 triệu USD

Theo báo cáo mới đây nhất của SIGAR, tình trạng tham nhũng ở Afghanistan đã vượt ra ngoài tầm kiểm soát.

Lấy dẫn chứng, SIGAR đã đưa ra con số khiến mọi người phải "ngã ngửa", đó là chi phí để xây dựng 1 trạm dịch vụ (trạm dừng chân giữa đường cao tốc, phục vụ việc bơm xăng dầu, nghỉ chốc lát và mua các nhu yếu phẩm cần thiết) ở TP Sheberghan (tỉnh Jowzjan, phía Bắc Afghanistan) đã "ngốn" hết… 43 triệu USD. Trong khi đó, để xây dựng 1 trạm dịch vụ tương tự ở Pakistan chỉ hết có… 500.000 USD.

Và đó chỉ là một trong số vô vàn những vụ bê bối tham nhũng "khủng" diễn ra tại Afghanistan. Theo tiết lộ trong loạt bài điều tra mới đây của tờ Thế giới (Le Monde của Pháp), Afghanistan đã để xảy ra hàng loạt vụ bê bối tham nhũng "khủng" liên quan đến số tiền tài trợ tái thiết của cộng đồng quốc tế. Như Chương trình chống ma túy và chất gây nghiện do chính quyền Afghanistan triển khai, dù đã "đốt" hết hơn 8 tỷ USD, nhưng xem ra tình trạng trồng, sơ chế và buôn bán trái phép chất ma túy vẫn diễn ra thường xuyên trên khắp Afghanistan. Hay như Chương trình tân trang các loại máy bay, với mức đầu tư lên tới hơn 500 triệu USD và đã sử dụng hết, thậm chí còn thiếu, nhưng đến nay, vẫn còn rất nhiều máy bay thuộc dự án này vẫn chỉ là… những đống sắt vụn.

Nhật Minh