Mỏ tập kết cát tại An Giang (Ảnh: CN)

Triển khai đồng bộ theo Kế hoạch số 2709/KH-TTCP

Ngày 20/12/2024, Thanh tra Chính phủ ban hành Kế hoạch số 2709/KH-TTCP về thanh tra chuyên đề công tác quản lý thăm dò, khảo sát, quy hoạch, cấp phép, khai thác và vận chuyển đối với các mỏ khoáng sản làm VLXD. Trên cơ sở đó, Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo khu vực phía Nam (Cục III) đã chủ động phối hợp với các địa phương triển khai thực hiện, thu thập báo cáo, tổng hợp kết quả theo địa bàn được phân công theo dõi.

Tại thời điểm ban hành Kế hoạch, địa bàn theo dõi của Cục III gồm 19 tỉnh, thành phố khu vực phía Nam. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn hiện còn 08 tỉnh, thành phố gồm: TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Cần Thơ, Vĩnh Long, Cà Mau, Đồng Tháp và An Giang.

Theo tổng hợp, trong số 19 địa phương trước khi sắp xếp, có 12 tỉnh, thành phố triển khai thanh tra chuyên đề theo đúng Kế hoạch của Thanh tra Chính phủ; 04 địa phương không tổ chức do đang có các cuộc thanh tra do Thanh tra Chính phủ trực tiếp tiến hành; 03 địa phương không thực hiện do không phát sinh hoạt động cấp phép, khai thác khoáng sản làm VLXD.

Công tác quản lý nhà nước từng bước đi vào nền nếp

Kết quả thanh tra cho thấy, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khoáng sản làm VLXD tại các địa phương nhìn chung đã được quan tâm chỉ đạo và từng bước đi vào nền nếp. Vai trò tham mưu của các cơ quan chuyên môn ngày càng rõ nét; các khâu từ thăm dò, khảo sát, lập quy hoạch, cấp phép đến khai thác, vận chuyển được triển khai theo quy định pháp luật.

Giai đoạn 2019–2024, các địa phương đã tham mưu ban hành 272 văn bản chỉ đạo, điều hành liên quan đến quản lý khoáng sản làm VLXD; lập, trình phê duyệt 82 văn bản về quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản và khoanh định khu vực cấm, khu vực không đấu giá và đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Đồng thời, các địa phương đã tham mưu cấp khoảng 400 giấy phép thăm dò, khai thác khoáng sản; tổ chức 17 cuộc đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo quy định.

Bình Phước (cũ) đã có nhiều giải pháp chấn chỉnh việc khai thác đá làm VLXD (Ảnh tư liệu)

Việc cấp phép khai thác khoáng sản, đặc biệt là cát sông và đá xây dựng với tổng trữ lượng hàng chục triệu mét khối, đã cơ bản đáp ứng nhu cầu vật liệu cho các công trình hạ tầng trọng điểm, nhất là các dự án cao tốc, giao thông liên vùng tại khu vực phía Nam.

Đáng chú ý, việc triển khai Nghị định số 23/2020/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý cát, sỏi lòng sông đã tạo chuyển biến tích cực. Hầu hết doanh nghiệp khai thác cát sông được cấp phép đã lắp đặt thiết bị định vị, giám sát hành trình trên phương tiện khai thác; hệ thống phần mềm giám sát được phân quyền cho các sở, ngành và chính quyền địa phương theo dõi, góp phần nâng cao tính minh bạch, hạn chế vi phạm.

Doanh nghiệp có chuyển biến nhưng vi phạm vẫn còn

Đối với các đơn vị được cấp phép khai thác khoáng sản, nhìn chung đã chấp hành các yêu cầu pháp lý theo quy định như lập dự án đầu tư, thiết kế mỏ, báo cáo đánh giá tác động môi trường, phương án cải tạo, phục hồi môi trường; thực hiện nghĩa vụ tài chính và chế độ báo cáo.

Nhiều giải pháp kỹ thuật, công nghệ được áp dụng nhằm tăng cường quản lý sản lượng khai thác. Các mỏ đá xây dựng lắp đặt trạm cân; các mỏ cát sông lắp đặt camera, thiết bị giám sát hành trình; các mỏ phục vụ thi công cao tốc theo cơ chế đặc thù thực hiện đo vẽ địa hình định kỳ để theo dõi diễn biến khai thác.

Tuy nhiên, qua thanh tra chuyên đề cũng phát hiện nhiều tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý khoáng sản làm VLXD. Một số địa phương còn lúng túng trong việc tuân thủ quy hoạch khoáng sản; trình tự, thủ tục cấp phép ở một số trường hợp chưa chặt chẽ; công tác quản lý sản lượng khai thác, kiểm tra, giám sát hoạt động vận chuyển khoáng sản còn gặp nhiều khó khăn.

Đồng Tháp cũng là địa phương thực hiện chấn chỉnh các khâu từ cấp phép, khai thác, vận chuyển cát làm VLXD sau cuộc thanh tra của TTCP (Ảnh tư liệu)

Thực tế vẫn còn tình trạng khai thác chưa đúng nội dung giấy phép; khai thác vượt phạm vi, ranh giới hoặc độ cao cho phép; chưa lắp đặt đầy đủ trạm cân; chưa hoàn thành nghĩa vụ tài chính; chậm hoặc chưa thực hiện đề án đóng cửa mỏ theo quy định. Đối với khoáng sản cát sông, việc xác định trữ lượng và giám sát khai thác gặp nhiều trở ngại do đặc thù mỏ có mặt nước che phủ, trong khi chưa có cơ chế, công nghệ giám sát sản lượng thống nhất, hiệu quả, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài nguyên.

Kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách

Từ kết quả thanh tra, các cơ quan chức năng đã tổng hợp và kiến nghị nhiều nội dung nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách trong quản lý khoáng sản làm VLXD. Trong đó có 34 nội dung kiến nghị liên quan đến hoạch định chính sách; 09 nội dung kiến nghị sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành; và 02 nội dung kiến nghị sửa đổi, bổ sung văn bản thuộc thẩm quyền của HĐND, UBND cấp tỉnh.

Các kiến nghị tập trung vào việc hoàn thiện quy hoạch khoáng sản; tăng cường quản lý sản lượng khai thác; hoàn thiện cơ chế giám sát đối với hoạt động khai thác cát sông; nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn trong công tác quản lý nhà nước về khoáng sản.

Các nội dung kiến nghị được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ những “điểm nghẽn” về cơ chế, tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong quản lý khoáng sản; bảo đảm khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản tiết kiệm, hợp lý, gắn với bảo vệ môi trường và yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Hiện nay, Cục III đang tiếp tục tổng hợp chi tiết kết quả thanh tra của từng địa phương để báo cáo Lãnh đạo Thanh tra Chính phủ, làm cơ sở đánh giá toàn diện hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực khoáng sản làm VLXD tại khu vực phía Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp chấn chỉnh, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý trong thời gian tới./.