D.A Nhà máy Liên hợp gang thép Vạn Lợi có vốn đầu tư hơn 1.700 tỷ đồng. Ảnh: Quang Minh

D.A Nhà máy Liên hợp gang thép Vạn Lợi chính thức khởi công vào năm 2008. Tổng mức đầu tư lên tới hơn 1.700 tỷ đồng, do Cty Cổ phần Gang thép Hà Tĩnh làm chủ đầu tư (trong đó 2 cổ đông lớn nhất Cty Vạn Lợi 64%, Cty Hợp Thành 34%). D.A này được triển khai theo hình thức các ngân hàng hùn vốn cho D.A với mức cho vay 85% (trên tổng mức đầu tư D.A) và chủ đầu tư chỉ phải bỏ ra 15%.

Theo cam kết của chủ đầu tư, tháng 8/2010, D.A sẽ cho ra thương phẩm đầu tiên, kết thúc giai đoạn 1 đầu tư. Thế nhưng D.A đã bị ngưng trệ và dừng hẳn cho đến nay. UBND tỉnh Hà Tĩnh chính thức chấm dứt, xoá bỏ thu hồi đất của D.A. “Thành quả” của D.A là để lại một “đống” nợ khổng lồ.

D.A mở rộng Nhà máy Gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2 có vốn đầu tư gần 4.000 tỷ đồng, sau hai lần dang dở đã tăng lên hơn 8.000 tỷ nhưng không thể hoàn thành.

Nhà máy Xi măng Dầu khí 12/9 (đóng tại xã Hội Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An) được xây dựng từ năm 1996 - 1997, công suất 90.000 tấn/năm. Do sản phẩm kém chất lượng và phải sử dụng nhiều lao động nên kinh doanh không hiệu quả. Năm 2009, Tổng Công ty Cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam (PVC) và Công ty Cổ phần Xi măng Dầu khí 12/9 đã hợp tác chuyển đổi dây chuyền sản xuất từ lò đứng sang lò quay, nâng công suất lên 550.000 tấn/năm. Tổng mức đầu tư ban đầu của D.A là 814 tỷ đồng. Đến tháng 6/2013, khi D.A đã được giải ngân 777 tỷ đồng, thì phải dừng xây dựng vì thiếu vốn. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, muốn hoàn thành nhà máy cần phải đầu tư thêm ít nhất 300 tỷ đồng, nâng tổng mức đầu tư của D.A lên đến trên 1.100 tỷ đồng. Số vốn này quá lớn nên khả năng vận hành nhà máy cũng hết sức mờ mịt.

Nhà máy Đạm Ninh Bình được xây dựng tại khu công nghiệp Khánh Phú, Ninh Bình, công suất 560.000 tấn/năm, tổng mức đầu tư 667 triệu USD. Nhà máy được khởi công xây dựng từ năm 2008, năm 2012 hoàn thiện đi vào hoạt động. Từ khi đi vào hoạt động đến nay, nhà máy rơi vào tình trạng lỗ thâm niên. Năm 2012, lỗ 75 tỷ đồng; năm 2013 lỗ trên 759 tỷ đồng; năm 2014 ước lỗ trên 500 tỷ đồng, năm 2015 lỗ trên 370 tỷ đồng. Lỗ lũy kế tới nay lên tới trên 2.000 tỷ đồng.

Nhà máy Xơ sợi Đình Vũ, Hải Phòng có tổng mức đầu tư 7.000 tỷ đồng. Đây là nhà máy sản xuất xơ sợi tổng hợp đầu tiên được xây dựng ở miền Bắc với kỳ vọng sau khi đi vào hoạt động, sẽ cung cấp xơ sợi nhằm thay thế nguồn nguyên liệu nhập khẩu có giá trị lên tới 1,6 tỷ USD/năm để phục vụ cho ngành công nghiệp dệt may Việt Nam. Nhưng ngay từ khi đi vào vận hành tháng 5/2014, nhà máy không tiêu thụ được sản phẩm và đã dừng sản xuất từ tháng 9/2015.

Nói đến các D.A chậm tiến độ, đội vốn, kém hiệu quả, thậm chí phải “đắp chiếu”, không thể không kể đến 03 D.A thuộc họ Ethanol.

Nhà máy Ethanol Bình Phước có tổng mức đầu tư 84 triệu USD (1.995 tỷ đồng), được hoàn thành và đưa vào hoạt động từ cuối năm 2012. Theo thiết kế, Nhà máy Ethanol Bình Phước sẽ sản xuất hơn 100 triệu lít cồn sinh học/năm. Thế nhưng, sau khi vận hành thử nghiệm một thời gian thì đã ngừng hoạt động.

Nhà máy Nhiên liệu sinh học Ethanol Phú Thọ, tổng mức đầu tư 2.400 tỷ đồng được khởi công từ tháng 6/2009, dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2012. Thế nhưng khi đã xong khoảng 80% khối lượng công việc, từ cuối năm 2011 đến nay D.A dừng thi công do thiếu vốn. Nguyên nhân dẫn đến các nhà máy Ethanol ngừng hoạt động là do không tiêu thụ được sản phẩm.

Tại buổi làm việc với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã chỉ đạo Bộ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương liên quan rà soát lại các D.A quan trọng quốc gia sử dụng vốn đầu tư công từ 10.000 tỷ đồng trở lên để xác định chính xác tổng mức đầu tư cần thiết, bảo đảm đầu tư hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí.

Quang Minh