TS Trần Thị Thúy cho rằng, việc hoàn thiện cơ chế ủy quyền không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả điều hành mà còn góp phần kiểm soát tốt hơn việc thực thi quyền lực trong hoạt động thanh tra. Ảnh: TH

Xuất phát từ yêu cầu đó, đề tài "Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra" do TS Trần Thị Thúy, Trưởng phòng Nghiên cứu và Hợp tác phát triển, Trường Cán bộ Thanh tra làm chủ nhiệm đã tập trung nghiên cứu một lĩnh vực còn khá mới, chưa được điều chỉnh đầy đủ trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Ngày 31/7, TS Trần Thị Thúy đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện nội dung nghiên cứu về cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra.

Theo TS Trần Thị Thúy, dù hoạt động ủy quyền trên thực tế đã và đang được áp dụng ở nhiều cấp trong hệ thống cơ quan thanh tra, song pháp luật hiện hành vẫn chưa hình thành một chế định riêng điều chỉnh vấn đề này.

Các quy định liên quan chủ yếu nằm rải rác trong pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, pháp luật về cán bộ, công chức và pháp luật thanh tra, dẫn đến việc áp dụng chưa thống nhất.

Một trong những nội dung được đề tài phân tích sâu là chủ thể của quan hệ ủy quyền. Theo đó, pháp luật chưa xác định rõ ai được quyền ủy quyền, trong trường hợp nào được ủy quyền và giới hạn của việc ủy quyền ra sao.

Đồng thời, cũng chưa có tiêu chí cụ thể để lựa chọn người được ủy quyền, chưa quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn cũng như mối quan hệ pháp lý giữa người ủy quyền và người được ủy quyền.

Không chỉ dừng ở chủ thể, nghiên cứu còn chỉ ra những khoảng trống đối với đối tượng, nội dung, phạm vi và thời hạn ủy quyền. Hiện chưa có quy định thống nhất về những nhiệm vụ nào được phép ủy quyền, nhiệm vụ nào không được phép ủy quyền; chưa làm rõ giới hạn của việc ủy quyền theo từng loại hoạt động thanh tra, từng giai đoạn của cuộc thanh tra hay theo cấp quản lý. Việc thiếu các quy định về thời hạn hiệu lực của văn bản ủy quyền, cơ chế gia hạn hoặc chấm dứt cũng làm phát sinh nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.

Hướng tới một cơ chế minh bạch, thống nhất

Một điểm nổi bật của đề tài là không chỉ dừng lại ở việc nhận diện bất cập mà còn phân tích toàn diện các yếu tố cấu thành cơ chế ủy quyền, từ điều kiện, hình thức, trình tự thực hiện đến trách nhiệm và cơ chế kiểm soát.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiện nay pháp luật chưa có quy định thống nhất về hình thức văn bản ủy quyền, chưa có mẫu văn bản hoặc nội dung tối thiểu bắt buộc; trình tự thực hiện chủ yếu dựa trên quy chế nội bộ hoặc kinh nghiệm quản lý của từng cơ quan. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách thức tổ chức thực hiện giữa các đơn vị, ảnh hưởng đến tính minh bạch và khả năng kiểm soát quyền lực.

Các đại biểu cho rằng, những đề xuất của đề tài có giá trị tham khảo đối với quá trình hoàn thiện pháp luật về thanh tra, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm nguyên tắc quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động thanh tra. Ảnh: TH

Đặc biệt, đề tài dành dung lượng lớn để phân tích cơ chế kiểm soát việc thực hiện ủy quyền. Theo chủ nhiệm, mặc dù đã có nhiều cơ chế kiểm soát hoạt động thanh tra nói chung nhưng chưa có quy định riêng đối với hoạt động ủy quyền.

Trách nhiệm của người ủy quyền và người được ủy quyền chưa được phân định rõ; chưa có quy định đầy đủ về trách nhiệm liên đới, trách nhiệm giải trình cũng như hậu quả pháp lý khi việc ủy quyền được thực hiện không đúng quy định hoặc vượt quá phạm vi được giao.

Theo TS Trần Thị Thúy, việc hoàn thiện cơ chế ủy quyền không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả điều hành mà còn góp phần kiểm soát tốt hơn việc thực thi quyền lực trong hoạt động thanh tra, bảo đảm nguyên tắc quyền hạn đi đôi với trách nhiệm.

Gắn với yêu cầu đổi mới tổ chức và hoạt động thanh tra

Một giá trị quan trọng của đề tài là đặt cơ chế ủy quyền trong tổng thể yêu cầu đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Qua khảo sát thực tiễn tại các cơ quan thanh tra cho thấy, cơ chế ủy quyền đã góp phần bảo đảm tính liên tục của hoạt động thanh tra, nâng cao tính chủ động của đội ngũ công chức, tăng hiệu quả quản lý, điều hành và đáp ứng yêu cầu xử lý công việc trong điều kiện khối lượng nhiệm vụ ngày càng lớn.

Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn nhiều hạn chế như nhận thức chưa thống nhất, nội dung và phạm vi ủy quyền chưa rõ ràng, hình thức thực hiện chưa đồng bộ, cơ chế kiểm tra, giám sát còn thiếu tính chuyên biệt và việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý hoạt động ủy quyền còn hạn chế.

Từ thực tiễn đó, đề tài đề xuất cần xây dựng một chế định pháp lý thống nhất về cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra, quy định đầy đủ về chủ thể, điều kiện, nội dung, phạm vi, hình thức, trình tự, thời hạn, trách nhiệm và cơ chế kiểm soát.

Đồng thời, cần phân định rõ trách nhiệm giữa người ủy quyền và người được ủy quyền; thiết lập cơ chế giám sát minh bạch, hiệu quả; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và lưu trữ các hoạt động ủy quyền.

Các đại biểu tham dự đánh giá đề tài đã lựa chọn đúng vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn hoạt động thanh tra, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Việc phân tích những khoảng trống của pháp luật hiện hành về cơ chế ủy quyền được thực hiện toàn diện, từ chủ thể, nội dung, phạm vi đến trách nhiệm và cơ chế kiểm soát.

Các đại biểu cho rằng, những đề xuất của đề tài có giá trị tham khảo đối với quá trình hoàn thiện pháp luật về thanh tra, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm nguyên tắc quyền hạn đi đôi với trách nhiệm và tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động thanh tra.

Có thể thấy, đề tài "Cơ chế ủy quyền trong hoạt động thanh tra" đã tiếp cận một vấn đề còn ít được nghiên cứu nhưng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện pháp luật và đổi mới tổ chức hoạt động của ngành Thanh tra.

Những kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của cơ chế ủy quyền mà còn cung cấp những luận cứ khoa học phục vụ việc hoàn thiện các quy định pháp luật về thanh tra trong thời gian tới.

Trong bối cảnh ngành Thanh tra đang tiếp tục đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu lực và hiệu quả, việc xây dựng một cơ chế ủy quyền rõ ràng, thống nhất sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng quản lý, tăng cường kiểm soát quyền lực và đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, chuyển đổi số của đất nước.