Cán bộ Phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trao đổi nghiệp vụ. Ảnh: Văn Thanh

Không chỉ kê khai đúng đối tượng mà phải đủ và trung thực

Trong phòng, chống tham nhũng, nhiều người thường chú ý đến những cuộc thanh tra lớn hay các vụ việc bị xử lý nghiêm minh. Tuy nhiên, có một công việc diễn ra thầm lặng nhưng lại giữ vai trò đặc biệt quan trọng, đó là kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn.

Đây không đơn thuần là việc thu nhận các bản kê khai theo quy định, mà là quá trình theo dõi biến động tài sản, đối chiếu thông tin và yêu cầu giải trình khi có dấu hiệu bất thường. Nếu được thực hiện nghiêm túc, công tác này sẽ trở thành "hàng rào kỹ thuật" giúp ngăn ngừa nguy cơ tham nhũng ngay từ khi chưa phát sinh hành vi vi phạm.

Cán bộ Phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa trong giờ làm việc. Ảnh: Văn Thanh

Nhận thức rõ điều đó, những năm qua, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã chủ động tham mưu, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị triển khai đồng bộ việc kê khai, công khai, tiếp nhận và quản lý bản kê khai tài sản, thu nhập; đồng thời xây dựng kế hoạch xác minh hằng năm theo đúng quy định của Luật Phòng, chống tham nhũng.

Những con số thống kê cho thấy quy mô của công việc không hề nhỏ. Trong giai đoạn 2022-2025, có 20.094 lượt người thuộc phạm vi kiểm soát của Thanh tra tỉnh thực hiện kê khai tài sản, thu nhập. Riêng công tác xác minh được thực hiện đối với 259 trường hợp, bảo đảm đúng quy trình, đúng đối tượng theo quy định.

Trong thời gian qua, cán bộ Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đã chủ động tham mưu, hướng dẫn các cơ quan, đơn vị triển khai đồng bộ việc kê khai, công khai, tiếp nhận và quản lý bản kê khai tài sản, thu nhập. Ảnh: Văn Thanh

Đằng sau hơn 20.000 bản kê khai ấy là cả một quy trình quản lý chặt chẽ, từ xác định đối tượng, hướng dẫn kê khai, công khai, tiếp nhận, lưu giữ đến lựa chọn ngẫu nhiên người được xác minh. Điều này không chỉ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, công chức mà còn tạo cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết tố cáo và quản lý cán bộ.

Điều đáng ghi nhận là việc kê khai tài sản, thu nhập trên địa bàn tỉnh đã từng bước đi vào nền nếp. Hằng năm, các cơ quan, đơn vị đều chủ động rà soát danh sách người có nghĩa vụ kê khai, tổ chức công khai và chuyển giao hồ sơ đúng thời hạn. Thanh tra tỉnh thường xuyên hướng dẫn, giải đáp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Song, theo đánh giá của cơ quan thanh tra, mục tiêu hiện nay không còn dừng ở việc "kê khai đủ người", mà phải chuyển sang "kê khai đúng và đủ nội dung".

Xác minh để nâng cao chất lượng, không phải để "bắt lỗi"

Một trong những điểm đáng chú ý từ thực tiễn kiểm soát tài sản, thu nhập tại Thanh Hóa là phần lớn các trường hợp được xác minh đều phát hiện những thiếu sót trong bản kê khai.

Trong tổng số 259 người được xác minh giai đoạn 2022-2025, có tới 252 trường hợp còn sai sót về tính đầy đủ, rõ ràng hoặc chính xác của thông tin kê khai. Những sai sót phổ biến là chưa kê khai đầy đủ thông tin về quyền sử dụng đất, nhà ở, công trình xây dựng; thiếu số giấy chứng nhận, diện tích, giá trị tài sản; chưa tổng hợp đầy đủ tiền mặt, tiền gửi, tài sản cho vay; chưa giải trình rõ nguồn gốc tài sản tăng thêm hoặc chưa cung cấp đầy đủ hồ sơ chứng minh.

Con số này không đồng nghĩa với việc tất cả các trường hợp đều có dấu hiệu tham nhũng. Theo Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, kết quả xác minh chủ yếu phản ánh chất lượng kê khai còn chưa đồng đều, trong khi nhiều cán bộ vẫn còn lúng túng trong việc xác định giá trị tài sản, thời điểm hình thành tài sản hoặc cách kê khai các khoản tài chính phát sinh.

Trao đổi với phóng viên Báo Thanh tra, ông Vũ Văn Dũng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa cho biết: Trong thời gian qua, Phòng Nghiệp vụ 4 đã chủ động tham mưu Thanh tra tỉnh và UBND tỉnh triển khai đồng bộ các nhiệm vụ về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, trong đó xác định phòng ngừa là giải pháp trọng tâm. Thanh tra tập trung tham mưu thực hiện các biện pháp như công khai, minh bạch, kiểm soát tài sản, thu nhập, chuyển đổi vị trí công tác, tăng cường trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người đứng đầu. Nhờ đó, công tác phòng ngừa từng bước đi vào nền nếp, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Cùng với đó, hoạt động thanh tra, kiểm tra tiếp tục được đẩy mạnh, qua đó kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm và kiến nghị làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan. Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh tham nhũng vẫn còn ở một số lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, đầu tư xây dựng, tài sản công, đấu thầu, đấu giá và thực hiện các dự án.

"Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục tham mưu triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời phát hiện những bất cập trong cơ chế quản lý để kiến nghị chấn chỉnh, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, kỷ cương, công khai, minh bạch, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp”, ông Vũ Văn Dũng, Trưởng phòng Nghiệp vụ 4 nói.

Cán bộ Phòng Nghiệp vụ 4, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa làm việc trong giờ hành chính. Ảnh: Văn Thanh

Cũng theo ông Vũ Văn Dũng, kiểm soát tài sản, thu nhập không nên chỉ nhìn ở góc độ thu nhận bản kê khai hay xử lý các trường hợp kê khai chưa đầy đủ. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một cơ sở dữ liệu đủ tin cậy để theo dõi biến động tài sản, kịp thời nhận diện những dấu hiệu bất thường và phục vụ công tác quản lý cán bộ. Kê khai tài sản chỉ là điểm khởi đầu. Giá trị thực sự của công tác kiểm soát nằm ở khả năng đối chiếu, xác minh và cảnh báo sớm rủi ro, qua đó góp phần xây dựng văn hóa liêm chính, minh bạch trong đội ngũ cán bộ, công chức.

Điều đó cũng cho thấy, xác minh tài sản, thu nhập không nhằm mục tiêu "bắt lỗi" cán bộ, mà trước hết là để nâng cao tính trung thực, đầy đủ và minh bạch của bản kê khai; đồng thời kịp thời hướng dẫn, chấn chỉnh những thiếu sót trước khi phát sinh những hệ lụy lớn hơn.

Năm 2026, Thanh tra tỉnh tiếp tục triển khai xác minh tại 8 cơ quan, đơn vị với tổng số 284 người thuộc diện kê khai hằng năm; thông qua bốc thăm ngẫu nhiên đã lựa chọn 43 người để xác minh, đạt tỷ lệ 15,1%. Việc lựa chọn được thực hiện công khai, có sự chứng kiến của các cơ quan liên quan, bảo đảm khách quan và minh bạch.

Cách làm này góp phần củng cố niềm tin rằng mọi cán bộ thuộc diện kê khai đều bình đẳng trước hoạt động kiểm soát, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Nếu như việc kê khai là "đầu vào" thì dữ liệu chính là nền tảng quyết định hiệu quả của công tác kiểm soát tài sản, thu nhập trong tương lai. Theo Thanh tra tỉnh Thanh Hóa, khó khăn lớn nhất hiện nay là thông tin về đất đai, nhà ở, tài khoản ngân hàng, chứng khoán, doanh nghiệp hay các loại tài sản khác vẫn đang được quản lý phân tán ở nhiều cơ quan khác nhau. Muốn xác minh một trường hợp, Tổ xác minh phải gửi yêu cầu đến nhiều đầu mối; thời gian cung cấp thông tin chưa đồng đều, trong khi việc tiếp cận dữ liệu ngân hàng, tài chính phải tuân thủ nghiêm các quy định về bảo mật.

Không ít trường hợp liên quan đến tài sản hình thành từ vay, tặng cho, thừa kế, đầu tư hoặc tài sản do người khác đứng tên cũng đòi hỏi quá trình đối chiếu, xác minh rất công phu. Đây là lĩnh vực yêu cầu kiến thức tổng hợp về đất đai, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, doanh nghiệp cùng kỹ năng phân tích dòng tiền, trong khi nguồn nhân lực chuyên sâu vẫn còn hạn chế.

Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu số. Ảnh: Văn Thanh

Từ thực tiễn đó, Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý hồ sơ giấy sang quản lý bằng dữ liệu số. Định hướng đặt ra là xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm soát tài sản, thu nhập; chuẩn hóa mã hồ sơ, danh mục dữ liệu, phân quyền truy cập và từng bước kết nối với cơ sở dữ liệu đất đai, thuế, đăng ký tài sản cùng các cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Khi các cơ sở dữ liệu được kết nối đồng bộ, việc phát hiện những biến động bất thường về tài sản, thu nhập sẽ không còn phụ thuộc chủ yếu vào hồ sơ giấy hay việc giải trình của người kê khai. Đó cũng là xu hướng quản trị hiện đại mà Thanh tra tỉnh Thanh Hóa đang hướng tới nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tham nhũng.

Bởi suy cho cùng, giá trị lớn nhất của kiểm soát tài sản, thu nhập không nằm ở số lượng bản kê khai được tiếp nhận, mà ở khả năng nhận diện rủi ro, cảnh báo sớm những dấu hiệu bất thường và xây dựng văn hóa liêm chính trong đội ngũ cán bộ, công chức.

Bài 3: Để kết luận thanh tra không dừng lại trên giấy